Op werkdagen voor 23:00 besteld, morgen in huis Gratis verzending vanaf €20
Uniek duo veranderde met psychologisch onderzoek de economie nieuws
29 mei 2017 | Bertrand Weegenaar

De meeste mensen kennen het werk van Daniel Kahneman. Zijn Nobelprijs voor de Economie in 2002 en zijn monumentale werk over ons brein uit 2011, Thinking, Fast and Slow (vertaald als Ons feilbare denken) laten zijn theorieën en onderzoek op het snijvlak van economie en psychologie goed zien. Toch staat het meeste baanbrekende werk van Kahneman op naam van hem en Amos Tversky. Over deze vriendschap en creatieve samenwerking schreef Michael Lewis de dubbelbiografie The Undoing Project - A Friendship That Changed Our Minds.

Lewis beschrijft de indringende werkrelatie tussen twee Israëlische psychologen die aan de wieg hebben gestaan van wat nu de gedragseconomie heet. Theorieën over de inschattingen van kans en risico’s, onze aversie tegen verliezen, strategieën van besluitvorming en keuzes, of de invloed van framing op onze risicoperceptie kregen vanaf de jaren ’80 invloed op het economisch denken. Honderden jaren oude geaccepteerde gedachten werden onderuitgehaald.

Werken en oorlog voeren
Kahneman en Tversky overleefden als jonge mannen de Tweede Wereldoorlog en trokken met hun familie naar Judea. Ze zouden daar jaren wonen en werken maar trokken allebei uiteindelijk naar Amerika. Kahneman nodigde in 1966 de snel rijzende ster van Tversky uit om samen onderzoek te doen. Ruim 15 jaar zouden ze afwisselend in Israël en Amerika samenwerken. Ook als er duizenden kilometers afstand was werden er via brieven, weekenden samen en veel telefoongesprekken onderzoeken uitgezet en theorieën getoetst. Ze vochten beiden in Jom Kipoeroorlog van 1973 om direct daarna in 1974 in het blad Science het baanbrekende artikel ‘Besluitvorming in onzekerheid: heuristiek en biases’ te publiceren.

Lewis laat in het boek de boeiende samenwerking tussen twee grote onderzoekers zien. Ze vulden elkaar aan. De gedegenheid van creatieve Kahneman en het opportunisme en de bravoure van snelle denker Tversky. In het licht van de ontwikkeling van de psychologie professie en de invloed daarvan op ons dagelijks leven, maar ook de onderzoek en onderwijs in Israël waar beiden een rol in hebben gespeeld.

De laatste samenwerking
Begin jaren ’80 bekoelde de vriendschap en stokte de werkrelatie. Tversky begon met de eer te strijken. Hij kreeg een prestigieuze baan aan Stanford, ontving de grote prijzen, en lucratieve adviesopdrachten. De meer timide Kahneman nam een betrekking aan bij Princeton waar hij nog steeds onderzoek verricht. Tversky overleed in 1996 aan de gevolgen van kanker. Kahneman verbreedde zijn werk en ging andere samenwerkingen aan dat resulteerde in zijn magnum opus. De Nobelprijs wordt nooit postuum uitgereikt wat Kahneman eenzaam op het podium zal hebben doen staan.


De beschikbaarheidsheuristiek van de asielplaag column
18 januari 2017 | Ger Post

Hoe makkelijker we ons iets kunnen herinneren, des te makkelijker we overschatten hoe vaak dit voorkomt. Zijn we in het land van ‘de asielplaag’ overgevoelig voor deze denkfout?

Toen Nederlanders in een enquête werden gevraagd om te schatten hoeveel procent van de bevolking zij dachten dat moslim is, schatten ze 19 procent – bijna één op de vijf. In werkelijkheid is het 6 procent. In 2020 verwachtten we zelfs dat 26 procent van de bevolking moslim is, terwijl dat in waarschijnlijk nog geen 7 procent zal zijn. Uit een vergelijkbaar onderzoek blijkt dat Nederlanders denken dat er twee keer meer immigranten in het land zijn, dan er daadwerkelijk zijn. Waarom zitten we er zo verschrikkelijk naast?

Een theorie is dat we slachtoffer zijn van de beschikbaarheidsheuristiek, die stelt dat hoe makkelijker het is om ergens een voorbeeld van te bedenken, hoe waarschijnlijker het is dat je overschat hoe vaak dit voorkomt. In een vaak geciteerd experiment, vroegen de onderzoekers Amos Tversky en Daniel Kahneman proefpersonen om een lijst met namen te lezen. De ene lijst had de namen van 19 beroemde mannen en 20 minder beroemde vrouwen, terwijl de andere lijst uit 19 beroemde vrouwen en 20 minder beroemde mannen bestond. Als de proefpersonen er vervolgens naar werden gevraagd, vertelden ze dat er meer mannen dan vrouwen in de eerste lijst stonden en meer vrouwen dan mannen op de tweede lijst, terwijl het tegenovergestelde dus het geval was (een verschil van 1). Tversky en Kahneman verklaarden dit effect doordat de bekende namen makkelijker te herinneren waren dan de onbekende namen.

‘Niemand heeft ooit een beslissing genomen op basis van een getal. Ze hebben een verhaal nodig,’ zegt Kahneman in het recent verschenen The Undoing Project: A Friendship That Changed Our Minds van Michael Lewis. Het boek gaat over de periode waarin de psychologen Tversky en Kahneman originele onderzoeken publiceerden (waarvoor Kahneman later de Nobelprijs zou krijgen) over veel voorkomende denkfouten in het beslissingsproces. De denkfout die in stapels onderzoeken is gerepliceerd is dat beslissingen worden beïnvloed door dingen die makkelijk voor de geest te halen zijn.

Zo’n ding kan een woord zijn. Als iemand wordt gevraagd of er meer Engelse woorden zijn die beginnen met een ‘k’ dan woorden die de ‘k’ als derde letter hebben, dan zal die persoon bevestigend antwoorden, omdat het makkelijker is woorden te bedenken die beginnen met een ‘k’ – terwijl er juist veel meer Engelse woorden zijn die de ‘k’ als derde letter hebben. Zo’n ding kan ook een groep mensen zijn, waarover bijvoorbeeld veel geschreven wordt in de media of die opvallen doordat ze er anders uitzien dan de meeste mensen (zoals bij immigranten en moslims). Wellicht dat het deze verhalen zijn die ervoor zorgen dat we overschatten hoe groot het probleem is en om hoeveel mensen het gaat.

Zijn we in Nederland misschien wel overgevoelig voor dit probleem, bijvoorbeeld omdat we media hebben die het over een ‘asielplaag’ hebben? Daar lijkt het niet op. Hoewel we denken dat er twee keer zoveel immigranten in het land zijn dan er daadwerkelijk zijn, is dat cijfer in Italië en Hongarije respectievelijk 2,9 en 3, in Polen 4 en in Japan denkt men dat er vijf keer meer immigranten in het land zijn dan er daadwerkelijk zijn. Sterker nog, volgens Ipsos, dat niet alleen vroeg naar schattingen van het aantal moslims, maar ook naar andere inschattingen als hoe tolerant en hoe gelukkige Nederlanders waren, is Nederland zelfs het ‘minst onwetend’ is van 40 landen wereldwijd.

Ook wat betreft overdrijven van immigratiecijfers geldt: hoe makkelijk we er een voorbeeld bij kunnen bedenken (‘asielplaag’) is geen goede indicatie van hoe vaak dit voorkomt.


Harvest - Januari 2017 nieuws
13 januari 2017 | Jeroen Ansink

Wat leest Amerika en wat waait waarschijnlijk over naar Nederland? 'Onze man in de VS' Jeroen Ansink doet maandelijks een rondje boekwinkels in New York.

Weinig academische vriendschappen zijn zo vruchtbaar gebleken als die tussen de Israëlische psychologen Daniel Kahneman en Amos Tversky. Als grondleggers van de gedragseconomie maakte het duo in de jaren zeventig korte metten met de mythe van de rationele consument die altijd het eigenbelang nastreeft. Hoewel hun baanbrekende experimenten Kahneman en Tversky tot academische supersterren maakte, bleven ze buiten hun vakgebied nog lange tijd obscuur. Zo had bestseller-auteur Michael Lewis tijdens het schrijven van Moneyball, een waargebeurd verhaal over hoe een middelmatig honkbalteam uit Oakland zijn veel rijkere concurrenten versloeg door slim gebruik te maken van statistiek, nog nooit van het tweetal gehoord. Pas toen gedragseconoom Richard Thaler hem er in een opiniestuk in The New Republic op wees, begon Lewis te beseffen op welke intellectuele doorbraken de winnende honkbalstrategie was gebaseerd.

In The Undoing Project duikt Lewis in het persoonlijke verhaal achter de samenwerking, die nog wel het meest doet denken aan een platonische liefdesrelatie. Als mens waren de wetenschappers elkaars absolute tegenpolen. Tversky was luidruchtig en blaakte van zelfvertrouwen, Kahneman was onzeker en een onverbeterlijke pessimist. Maar samen vulden ze elkaar perfect aan. De twee academici werden zo onafscheidelijk dat ze hun artikelen zelfs naast elkaar aan dezelfde typemachine uitwerkten. Voor zijn inzichten kreeg Daniel Kahneman in 2002 als eerste (en tot nu toe enige) psycholoog een Nobelprijs in de Economie toegekend. Voor Tversky kwam die erkenning te laat: hij overleed in 1996 op 59-jarige leeftijd aan kanker.

 

In Een werkweek van vier uur liet tech-investeerder, auteur en levensgenieter Timothy Ferriss zien hoe je met een minimum aan inspanning een maximum aan resultaat kunt behalen. Zijn eigen invulling van die werkweek gaf hem zeeën van tijd om leuke dingen te doen, zoals duiken in Panama en het leren van de tango in Argentinië. Sinds 2014 verzorgt hij de podcast The Tim Ferriss Show, waarin hij zijn gasten de gelegenheid geeft om urenlang het achterste van hun tong te laten zien. Zijn nieuwe boek Tools of Titans giet de pakweg tweehonderd gesprekken in een motivatieperspectief, door de levenslessen van grootheden als acteur Jamie Foxx, voormalig Navy Seal Jocko Willink en managementgoeroe Seth Godin in korte hoofdstukjes op te lepelen. Ondanks hun onderlinge verschillen blijken de meeste succesverhalen bepaalde dingen met elkaar gemeen te hebben. Zo maken veel beroemdheden er een gewoonte van om zich op heldere nachten met hun vragen tot de sterren te richten. En, misschien nog verrassender, meer dan tachtig procent van de gasten, of het nu gaat om atleten, miljardairs, of acteur Arnold Schwarzenegger, blijkt dagelijks aan meditatie te doen.

 

Zelfhulpboeken zijn doorgaans gericht op het promoten van een optimistische levenshouding. Als we ons negativisme de baas kunnen, is de gedachte, dan komt die carrière-doorbraak, die blijvende liefde, of dat herstel van een ernstige ziekte vanzelf dichterbij. In Emotional Agility richt Harvard-psychologe Susan David zich tegen deze 'tirannie van positief denken'. Het bestrijden van pessimisme werkt volgens haar averechts, al was het maar omdat veel mensen zichzelf de schuld geven als ze onverhoopt toch op problemen stuiten. Zwartgalligheid is in die optiek geen ongemak dat onder controle gebracht moet worden, maar een vruchtbare bron van data die ons kan helpen om betere beslissingen te nemen. Per slot van rekening ervaren we geen woede, verdriet, of schuldgevoelens om zaken waar we niets om geven, aldus David. Als graadmeters van onze kernwaarden kunnen negatieve emoties ons leren wat we belangrijk vinden en waar we de mist ingaan, maar alleen als we bereid zijn om ze ten volle te ervaren.

 

Producent van Indiana Jones. Geestelijk vader van Star Wars. Oprichter van animatiestudio Pixar. George Lucas is, misschien op Walt Disney na, de meest succesvolle filmmaker in de geschiedenis. Zijn productiemaatschappij Lucasfilm sleepte in de loop der jaren miljarden aan recettes binnen voordat hij de winkel in 2012 voor vier miljard dollar verkocht aan het Disney-concern. In George Lucas: A Life, beschrijft Brian Jay Jones hoe de zoon van een kantoorboekhandelaar in een slaperig Californisch stadje zich opwerkte tot filmbons met een geschat vermogen van 5,4 miljard dollar. Het was Lucas' geluk dat hij werd toegelaten tot de University of Southern California, alma mater van de opstandige en vijf jaar oudere regisseur Francis Ford Coppola. Onder zijn mentorschap, en met hulp van de eveneens rebelse regisseur Steven Spielberg, begon Lucas te zagen aan de poten van de oude Hollywood-orde. Hij verkaste naar San Francisco, verzekerde zichzelf van absolute onafhankelijkheid door zijn Star Wars-films zelf te financieren, en begon te pionieren in special effects en computeranimatie. Ondanks de bijnaam van 'Thomas Edison van de filmindustrie' is het succes hem nooit naar het hoofd gestegen. Toen televisiejournalist Charlie Rose hem eens vroeg hoe zijn overlijdensadvertentie zou moeten beginnen, antwoordde Lucas: ‘Ik was een goede vader - of ik heb het geprobeerd.’

Populaire producten

    Personen

      Trefwoorden