Op werkdagen voor 23:00 besteld, morgen in huis Gratis verzending vanaf €20
Vier eeuwen ondernemerschap in Nederland nieuws
19 oktober 2018 | Bertrand Weegenaar

In de Maand van de Geschiedenis is het prettig aandacht te kunnen besteden aan Op de schouders van grote en kleine reuzen, Nederlandse ondernemers tegen de achtergrond van vier eeuwen vaderlandse geschiedenis van de hand van Ruud Bouwman. Een pil want de ambitie van de auteur zijn dus groot. Elke periode begint met een verkenning van de politieke en economische verkenning. Daarna behandelt hij een aantal groot aantal ondernemers of ondernemersorganisaties.

Deel 1 De Gouden 17de eeuw start bij het begin van het Twaalfjarig bestand en de start van de VOC. Deze organisatie en ondernemersgeest, de koopman-handelaar, kenmerkt de groei van de Nederlandse economie en de ‘verovering’ van de overzeese gebieden. Een mooi hoofdstuk is er aan de BV Rembrandt van Rijn besteed. Een groot kunstenaar, maar ook slimme handelaar en bijna een ‘brand’ avant-la-lettre.

Deel 2 Van 1672 tot 1813, de neergang kenmerkt het krimpen van de macht van de VOC en de afhankelijkheid van Nederland met steeds terugkerende zeeoorlogen met Engeland en Portugal. De koopman-investeerders lijden langdurig verliezen. De VOC en haar broertje de WIC sterven langzaam af. De overzeese gebieden worden of verkocht (New York, gebieden in Latijns-Amerika) of bezet (Suriname en grote delen van Indonesië). Het belangrijkste houvast voor onze economie is de rol als internationale doorvoerhaven en van onze beurs.

Deel 3 Langzaam herstel in de negentiende eeuw kenmerkt de opkomst van de grootindustrieel. Gestimuleerd door ondernemer-koning Willem I en de mogelijkheden van de stoommachine starten een aantal ondernemers met het bouwen van fabrieken en de handel van hun producten naar het Europese achterland en overzeese gebieden. Deze periode levert nog bestaande bedrijven als Philips, Unilever en Koninklijke/Shell. Andere bedrijfstakken die in de economische groei zijn Vroom & Dreesman en de ontwikkeling van Twente als textiellandschap.

Deel 4 De twintigste eeuw komt het meest uitgebreid aan bod. Deels continueert het de bedrijven uit het vorige hoofdstuk, deels komen en gaan er ondernemingen. Mondialisering haalt de textielhandel uit Nederland. Het dwingt concurrenten samen te gaan werken (Unilever). En de grote crisis en twee wereldoorlogen hebben grote consequenties. En daar zijn weer kansen, lees het verhaal van Verolme.

Met de gekozen opzet heeft de auteur een lijn neergezet om de ontwikkeling van het Nederlands ondernemerschap in een historisch kader te zetten. Hij is niet de eerste. Zo’n opzet vraagt ook keuzes. De kleine reuzen zijn helaas weinig vertegenwoordigd. En over de groten, de Philipsen, Verolmes enzovoort, zijn al boeken vol geschreven. Dat is jammer.

Een omissie vind ik de afwezigheid van het verhaal van Heineken dat succesvol een internationaal merkimperium heeft opgebouwd. Het VOC-verhaal is en wordt veel beschreven. De periode vóór de 80-jarige oorlog, met de periode van de Hanzesteden waarin de basis voor onze handelsnetwerken van Noord tot Oost-Europa zijn gelegd, veel minder.

Wat wel duidelijk wordt, is hoe wij, als klein landje, gebruik kunnen maken van innovatie én daarop voort kunnen bouwen. Mooie voorbeelden daarover zijn te lezen in De hoed van Vermeer (‘De Gouden Eeuw en het ontwaken van de wereldeconomie’) van Timothy Brook. Die innovatiekracht duurt nog steeds voort.

Bouwman rond zijn boek af met voorbeelden van succesvolle ict- en internetondernemingen als Booking.com en Bol.com die in een mondiale en digitale economie opereren. Daar mogen betaalplatform Adyen en Takeaway.com (Thuisbezorgd.nl), natuurlijk aan worden toegevoegd. Ze maken allemaal gebruik van onze handels- en ondernemersgeest

Op de schouders van grote en kleine reuzen preview
12 september 2018 | Ruud Bouwman

Met Op de schouders van grote en kleine reuzen heb ik een vlot leesbaar boek willen schrijven voor eenieder die geïnteresseerd is in de economische geschiedenis van ons land. Nederland heeft namelijk vanaf de 17e eeuw vele spraakmakende ondernemingen voortgebracht, waar boeiende verhalen achter schuilgaan.

De verhalen over een twintigtal van zulke ondernemingen en ondernemers vormen de rode draad van dit boek. Ik laat zien hoe die ondernemers de kansen pakten toen die zich aandienden, van de VOC tot Booking.com, en hoe die kansen vaak ook weer vervlogen. De ondernemingen die ik gekozen heb geven een goed beeld van de tijd waarin ze opkomen, de algemene en economische geschiedenis van ons land. Die tijd komt ook aan bod in het boek, vaderlandse geschiedenis vanuit een bijzondere invalshoek dus.

De grote natuurkundige Isaac Newton schreef: ‘Als ik verder heb gezien dan anderen, komt dat doordat ik op de schouders van reuzen stond.’ Newton had het over de wetenschap, ik heb het over de ondernemers die onze welvaart hebben opgebouwd, op wier schouders de ondernemers van vandaag staan om voort te bouwen op die welvaart en het stokje weer door te geven. Natuurlijk waren het niet allemaal grote reuzen als Gerard en Anton Philips,  grondleggers van een wereldconcern. Of Anton Jurgens en Sam van den Bergh, de mannen door wie Unilever de reus kon worden die het vandaag nog steeds is. Of Henri Deterding die de Koninklijke Shell groot maakte. Of Pierre Vinken die tegen de tijdgeest in van Elsevier een winstmachine maakte. Soms waren het vrij kleine reuzen, zoals de Twentse textielbaronnen, voor wie de onderneming meer een middel was om het familiare erfgoed in stand te houden. Vandaar de titel van dit boek.

Met dit boek heb ik ook een ode willen brengen aan al die ondernemende pioniers, de meesten zijn allang weer vergeten. Nederland blinkt niet uit in het bewaren van herinneringen aan de ondernemers uit het verleden. Zo zoek je in de Canon van Nederland vergeefs naar de namen van Gerard en Anton Philips, door een vakjury terecht gekozen tot de grootste ondernemers van de negentiende en twintigste eeuw.

Ik laat ook zien dat er, in de loop der eeuwen, aan het ondernemen weinig is veranderd. Ondernemingen komen als ondernemers nieuwe kansen zien. Ondernemingen verdwijnen weer als die kansen vervliegen en de onderneming niet in staat was zich aan die veranderde omstandigheden aan te passen. Ook hoogst actuele thema’s als handelsoorlogen, bonussen en activistische aandeelhouders blijken al eeuwen oud te zijn. Zelfs de globalisering is voor Nederland niets nieuws.

Totaal anders is het met de snelheid van de technologische vernieuwingen. Die is vanaf begin twintigste eeuw in sneltreinvaart toegenomen en zal blijven toenemen. Meer dan ooit geldt dat ondernemingen alert moeten zijn om zich tijdig aan te passen. Die noodzaak om sneller dan ooit te reageren wordt fraai verwoord middels een oude wijsheid uit nota bene Afrika, een wijsheid die bij elke ondernemer boven het bureau zou moeten hangen:

Elke morgen wordt de gazelle wakker

Hij weet dat hij die dag harder moet rennen dan de snelste leeuw om te overleven

Elke morgen wordt ook de leeuw wakker

Hij weet dat hij de traagste gazelle moet inhalen om niet te verhongeren

Het doet er niet toe of je een gazelle of een leeuw bent

Als de zon opkomt kun je maar beter beginnen te rennen.

Nederlandse ondernemers blijken goede renners te zijn. Ik eindig dan ook optimistisch. Er zullen vele nieuwe kansen ontstaan vanwege de veelheid van technologische ontwikkelingen. Nederlandse ondernemers hebben eeuwenlang de kansen gegrepen als ze zich aandienden en zullen dat ongetwijfeld ook in de toekomst blijven doen.

Ruud Bouwman is een ervaren crisis manager met sterke financiële achtergrond. Specialties: recovery opdrachten bij ondernemingen in zwaar weer. Hij is de auteur van Ondernemingen in zwaar weer en Op de schouders van grote en kleine reuzen.

Populaire producten

    Personen

      Trefwoorden