Op werkdagen voor 23:00 besteld, morgen in huis Gratis verzending vanaf €20
Thecla Goossens: ‘Leiderschap is een proces tussen leiders en volgers’ interview
16 december 2019 | Peter Spijker

Iedereen krijgt in zijn werkzame leven te maken met directeuren of managers die leiderschap tonen. Wat ze aan waarde toevoegen, is niet altijd iedereen even duidelijk. Zo ziet slechts een kwart tot een derde van de medewerkers de eigen leidinggevende als meerwaarde, blijkt uit onderzoeken. Thecla Goossens verkent in Leiderschap, een gids het begrip leiderschap. In het fraai vormgegeven boek – dat ook filmliefhebbers zal aanspreken (!) – bespreekt ze behalve verschillende leiderschapsstijlen ook theorieën over karakter en eigenschappen van leiders. Goossens geeft voorbeelden van goed leiderschap, staat stil bij de schaduwkanten en benoemt het principe van de ‘volgende leider’.

Draait leiderschap om het beïnvloeden van gedrag?
Ik zou aan deze definitie toevoegen dat leiderschap draait ‘om het in positieve zin beïnvloeden van gedrag met een bepaald doel’. Maar ook met deze toevoeging definieer je leiderschap nog te breed. Leiderschap is een proces tussen leiders en volgers. Neem een bewaker in een gevangenis die daar rust en veiligheid wenst. Hij probeert daartoe bewust het gedrag van de gevangenen te beïnvloeden en heeft daartoe de middelen. Toch zien we een bewaker in zijn werksituatie niet als een leider, want zijn volgers hebben geen andere keuze dan zijn aanwijzingen op te volgen. Bij echte leiders als president Kennedy of Nelson Mandela zag je dat mensen hen uit vrije wil volgden. Dus als de volger wil volgen, is er sprake van leiderschap.

Welke kwaliteiten of eigenschappen hebben goede leiders?
In mijn boek noem ik Cyrill Richard ‘Rick’ Rescorla, een vijfvoudig gedecoreerd Vietnamveteraan, als voorbeeld van een indrukwekkend leider. Hij werkt op 11 september 2001 als veiligheidsfunctionaris voor Morgan Stanley in de zuidelijke toren van het World Trade Center in New York. Nadat het eerste vliegtuig zich in de noordelijke toren heeft geboord, wordt men geïnstrueerd om op de getroffen locatie te blijven. Maar Rescorla, bekend met de vluchtroutes van het gebouw, besluit tot evacuatie. Op twee personen na brengt hij alle 2.786 medewerkers uit de zuidelijke toren naar buiten. Als Rescorla nog één keer naar boven gaat om enkele achterblijvers te redden, stort de toren in en komt hij om. We zien bij hem eigenschappen die passen bij een leider: fysieke kracht en uithoudingvermogen, kennis, moed, overtuigingskracht, overwicht en onbaatzuchtigheid.

Wanneer gaat het mis met leiders?
Als leiders narcistische trekken krijgen en begrippen als bescheiden en integriteit zijn vergeten. Vanuit hun egocentrisme doen ze aan zelfverrijking, intimideren ze tegenstanders en andersdenkenden en menen boven de wet te staan. Dit gebrek aan integriteit kan hun persoonlijke ondergang betekenen. De bedrijven, partijen of instellingen waar ze leiding aan geven, kunnen hierin worden meegetrokken. Een schaduwkant van de leiders zie je in hun hebzucht: de top 100 ceo’s van de wereld zag in 2016 hun gezamenlijk salaris stijgen met 1,2 miljard dollar. Ze leven in een soort bubbel waar ze vaak onvoldoende tegenspraak krijgen, ver van de corrigerende werkelijkheid. Dat werkt zelfoverschatting en narcisme in de hand.

Over welke morele competenties dient een leider te beschikken om moreel leiderschap te laten zien?
De onderzoeker Fred Kiel komt tot vier universele morele principes: integriteit, verantwoordelijkheid, vergevingsgezindheid en compassie. Deze vier principes bepalen de mate waarin iemand moreel leiderschap kan tonen. Integriteit associëren we in onze cultuur met het spreken van de waarheid, het nakomen van beloftes en het handelen volgens je waarden en overtuigingen. Een leider die verantwoordelijkheid neemt, legt uit wat hij of zij heeft gedaan en waarom. Een vergevingsgezinde leider accepteert fouten van zichzelf en deelt die met anderen. Hij of zij bevordert een organisatiecultuur waarin men wil leren van fouten. Een leider met compassie heeft oog voor de behoeften van medewerkers, probeert te achterhalen wat ze belangrijk vinden in hun werk en biedt zo nodig ondersteuning.

U benoemt in uw boek ook het fenomeen van ‘de volgende leider’. Kunt u dat toelichten?
Claudia de Breij constateerde in haar oudejaarsconference van 2016 dat zogenaamd boze politici de boosheid van de burger vertolken met als doel stemmen te winnen. Ze concludeerde dat ze bij politieke verkiezingen dus niet haar leiders koos, maar haar volgers. Kijk je beter naar volgers, dan zie je dat ze geneigd zijn een leider te kiezen in wie ze zich herkennen en die iets doet wat in hun belang is. De volgers willen een leider die kan verwoorden wie ze zijn en waar ze voor staan. Alexander Haslam, hoogleraar in de sociale en organisatiepsychologie, ziet dit als kenmerken van effectieve leiders; de leider is een van ons, doet het voor ons, vormt onze betekenis en maakt dat we ertoe doen. Populaire leiders als Geert Wilders, Donald Trump en Boris Johnson leggen een grote nadruk op hun eigen identiteit en die van ‘het volk’. Ze zeggen op te komen voor de ‘gewone man’ en benoemen waarden en tradities die bij de ‘volkse’ cultuur horen.

Hebben we eigenlijk wel leiders nodig?
Een actuele vraag, want steeds meer organisaties bestaan uit afzonderlijke netwerken van professionals of ketens van producenten, leveranciers en afnemers. Ze opereren zonder formele leiders, maar leunen wel op inspirerende en innovatieve mensen. Misschien zijn dat wel de nieuwe leiders. Daarnaast is er ontevredenheid over de stijging van het aantal leidinggevenden of managers. Hun toename leidt vaak tot een verdere bureaucratisering van de organisatie. Onvrede over de eigen leidinggevende is vaak onvrede over te veel regels en controle. Toch kunnen we niet zonder leiderschap als er sprake is van een gedeeld belang of een gezamenlijk doel. Je hebt dan een leider nodig die inspireert, die de samenwerking ondersteunt en het team helpt beter te presteren.

Noordhoff Business - Denken en doen in een complexe wereld nieuws
24 oktober 2019 | Karin de Zwaan

Noordhoff, alom bekend als uitgever van educatieve boeken en de Bosatlas, start vandaag onder de naam Noordhoff Business met het uitgeven van boeken voor professionals. De boeken zijn bedoeld voor nieuwsgierige professionals die zich willen verbreden en verdiepen. Professionals die hun huidige werk beter willen doen én zich voor willen bereiden op hun carrière van morgen.

De titels die Noordhoff Business uit gaat brengen zijn praktisch van aard en bedoeld als leidraad hoe te denken en te doen in een complexe wereld. Petra Prescher, uitgever voor Noordhoff Business: ‘We laten ons op de werkvloer te vaak leiden door angst en controledrift en zoeken houvast in theorieën. Onze boeken bieden juist praktische handvatten om onderwerpen als leiderschap en innovatie aan te pakken. De rode draad die onze titels verbindt, is een paradigma-shift: denken en handelen vanuit openheid, nieuwsgierigheid en ethisch besef zijn hierbij het nieuwe uitganspunt'.

De serie managementboeken van Noordhoff Business start met de volgende drie titels:
Leiderschap, een gids van Thecla Goossens, wijst de weg door het ruime aanbod aan leiderschapstheorieën en nodigt je daarbij uit je eigen visie te volgen. Een ideaal boek voor de beginnende leider die meer weten wil over hedendaags leiderschap.
In Wicked World leggen Karel van Berkel en Anu Manickam uit hoe we hedendaagse complexe problemen als het klimaat, de burn-out of globalisering door middel van systeemtheorie wél aan kunnen pakken.
In Regie over Innovatie laat Bart Bossink zien dat je voor innovatie geen geluk of magie nodig hebt, maar dat je dit gewoon kunt regisseren en moet gaan doen. Geschikt voor iedereen die bezig is of wil starten met innoveren.

Met Noordhoff Business wil Noordhoff de kennis en ervaring die het in huis heeft ook toegankelijk maken voor de zakelijke professional.

Bekijk de boeken op managementboek.nl/noordhoffbusiness

Leiderschap - Een gids preview
23 oktober 2019 | Thecla Goossens

‘Nog een boek over leiderschap? Daar zijn er toch al een paar honderd van?' ‘Juist daarom,' is mijn antwoord. Want stel dat je je in leiderschap wilt verdiepen - en daar zijn goede redenen voor - waar moet je dan beginnen?

In de ruim twintig jaar dat ik werkte als HR-adviseur hebben de verschillen tussen leidinggevenden me altijd gefascineerd. De één was een charismatische prater, de ander heel besluitvaardig. Weer anderen waren eerder coach of ondersteuner dan de leider die voor de troepen uit loopt. En wat me verwonderde was dat zulke verschillende mensen op hun eigen manier toch succesvol konden zijn. Tegelijk hadden medewerkers ook altijd wel het nodige op hun ‘baas' aan te merken. Er valt op dit vlak nog veel te leren. Niet alleen voor wie nu al leidinggeeft, maar ook voor wie als professional af en toe de leiding wil nemen.

Als mij dan de vraag werd gesteld, ‘Hoe moet dat nou, dat leidinggeven?', dan bleef ik het antwoord schuldig. Ik heb niet één ultieme theorie of zienswijze kunnen ontdekken. Maar wel verschillende bouwstenen om leiderschap te begrijpen en te ontwikkelen. Op de vervolgvraag, ‘Welk boek over leiderschap moet ik dan lezen?', had ik ook geen antwoord. Er zijn zoveel verschillende visies, stromingen, stijlen en eigenschappen op papier gezet. Waar moet je beginnen? Met die vraag in het achterhoofd heb ik dit boek geschreven.

Al meer dan tweeduizend jaar wordt er over leiderschap gedacht en geschreven. In mijn boek laat ik in zeven thema's zien hoe het denken over leiderschap zich heeft ontwikkeld. Elk thema wordt geïntroduceerd door een film die het specifieke thema illustreert.

Het boek is een gids geworden in het leiderschapslandschap. Eigenschappen en gedrag van leiders komen aan de orde, naast moreel en persoonlijk leiderschap. De volger speelt ook een belangrijke rol, want niemand is leider zonder volgers. Of kunnen die volgers ook wel zonder leider? Kan een goed algoritme ons leiden? Als ik de lezer over deze vragen aan het denken zet, ben ik in mijn opzet geslaagd.

Bij het schrijven over leiderschap kon ik natuurlijk niet om een aantal grootheden heen. Veertien leiderschapsdenkers worden in dit boek uitgelicht, zoals Peter Drucker, Jaap Boonstra, Jim Collins en Stephen Covey. Daarnaast vind je een aantal belangrijke nieuwere geluiden zoals dat van Jitske Kramer. Tot slot gaat ieder hoofdstuk vergezeld van verwijzingen naar beeldmateriaal of teksten voor wie zich verder in leiderschap wil verdiepen.

Met de teksten en modellen wil ik je aanzetten tot nadenken. Het is mijn overtuiging dat ik jou als lezer niet hoef te vertellen hoe het zit. Dat kan ook niet, want alle boeken ten spijt: er is niet één theorie waarin het laatste woord over leiderschap is gezegd. Daarom heet dit boek ook Leiderschap, een gids. Wat ik wel wil doen, is je inspireren en uitnodigen een eigen visie op leiderschap te ontwikkelen. Om vervolgens te bepalen wat voor jou werkt en hoe jij je als leider wilt ontwikkelen.

Een kleine oefening om een idee te krijgen is de volgende. Ga in gedachten terug en bedenk vier of vijf mensen die een positieve invloed hebben gehad op de keuzes die jij in je leven hebt gemaakt. Dat kunnen leidinggevenden zijn in een organisatie, een leraar van vroeger, een bekende Nederlander, iemand uit de sportwereld of je ouders en andere familieleden. Noteer de namen en schrijf achter iedere persoon drie kwaliteiten die jij met hem of haar associeert. Kijk nu eens naar deze kwaliteiten. Welke komen het meest voor? Zitten er verrassingen tussen? Hoe ziet de top drie eruit? Op basis van deze kwaliteiten kun je al een begin maken van je eigen visie op leiderschap.

Thecla Goossens werkte ruim twintig jaar als HR-adviseur en consultant voordat zij hogeschooldocent en onderzoeker werd aan de Hanzehogeschool Groningen. Zij werkt aan een promotieonderzoek over leiderschap op de werkvloer. Hierin volgt en beschrijft zij de ontwikkeling van leiderschap in zorgorganisaties die met een vorm van zelfsturing gaan werken. Ze is de auteur van Leiderschap - Een gids.

Populaire producten

    Personen

      Trefwoorden