Op werkdagen voor 23:00 besteld, morgen in huis Gratis verzending vanaf €20
Spot de Bokito special
2 oktober 2015 | Martin van Staveren

De mens als risicofactor, en dan vooral de dominante variant, de 'Bokito'. Wie kent er niet zo’n exemplaar in z’n directe werkomgeving?

De energieke man (of vrouw?) die met de beste bedoelingen als een stormram door de organisatie raast. Zeer overtuigd van het eigen gelijk, slecht in staat om tegenspraak te dulden én bereid om veel, en soms héél veel risico te nemen. Het is immers allemaal voor de goede zaak. In de financiële sector spot De Nederlandsche Bank dit menstype sinds enige tijd met behulp van psychologen. Waarom is dit ook zinvol voor andere sectoren, en niet alleen op topmanagementniveau?

Traditioneel richt financieel toezicht op de harde feiten in de financiële boekhouding. Aan de hardheid van die cijfers is overigens vaak wel wat af dingen. Kees Tillema heeft dit overtuigend beschreven in zijn boek Van Cijfers naar Waarden. Een ander punt is dat de boekhouding vooral wat zegt over het verleden. Het is een blik in de achteruitkijkspiegel, op basis waarvan voorspellingen voor de toekomst worden gedaan. En resultaten uit het verleden …, vul zelf maar in. De financiële crisis, ontstaan ondanks al die afdelingen risicomanagement bij de betreffende instellingen, was voor De Nederlandsche Bank (DNB) dan ook aanleiding om het gangbare toezicht kritisch te beschouwen. Gedrag bepaalt uiteindelijk de cijfers, dus waarom naast de cijfers ook niet gedrag gaan bekijken?

Als eerste in Europa is de DNB vijf jaar geleden begonnen om het gedrag van bestuurders te observeren. Dit met behulp van psychologen in de bestuurskamer, tijdens vergaderingen. Zoals bekend uit sociaal onderzoek, heeft alleen al de aanwezigheid van zo’n observator effect op houding en gedrag van de andere aanwezigen. Ondanks deze onvermijdelijke beperking bleek dat in 34 van de 54 gevallen, dus ruim meer dan de helft, fundamentele risico’s aan het licht kwamen. Aldus Wijnand Nuijts, hoofd van de afdeling gedrag en cultuur bij DNB in het NRC-artikel 'Aanpak van "Bokito’s" werkt, zegt DNB' van 25 september 2015.

Een voorbeeld dat Nuijts aanhaalt is een bestuursvoorzitter van een niet nader genoemde bank – DNB noemt nooit namen – die grote risico’s nam en zeer dominant was. Het afremmen van deze persoon door collega’s bleek vrijwel niet mogelijk. Nadat de bank door de doorgeschoten 'risk appetite' veel geld had verloren moest de topman het veld ruimen. Volgens Nuijts staat gedrag aan de basis van problemen en kan je daarom met gedragstoezicht meer vooruit kijken. Dit is niet beperkt tot de financiële sector. Het lijkt er immers op dat ook dieselgate bij Volkswagen het gevolg is van malafide gedrag van individuen, ook weer voor 'de goede zaak'.

Hieruit volgt dat meer oog voor het gedrag van (top)managers ook in andere sectoren dan de financiële nodig is. Het is in feite een vernieuwende vorm van risicomanagement, die in aanvulling op de cijfermatige kant aandacht besteedt aan de factor mens, als potentiële bron van ellende. Ik pleit hier dan ook voor een light versie van gedragstoezicht, waarmee iedereen vanaf vandaag kan beginnen. Spot de Bokito in jouw werkomgeving en heb het lef om zijn of haar gedrag bespreekbaar te maken. Voor de goede zaak. Als dit je dit in je eentje eng vindt, dan kan je het samen met collega’s doen. Dit is een vorm van risicomanagement die geen enkel model vereist, vrijwel niets kost en, zoals de DNB ons leert, veel kan opleveren.

Dr. ir. Martin van Staveren MBA is gepromoveerd op het implementeren van risicomanagement in organisaties. Vanuit zijn adviesbureau VSRM adviseert hij publieke, private en projectorganisaties over effectiever omgaan met onzekerheid. In 2015 verscheen Van Staverens eerste managementboek over de omgang met risico's: Risicogestuurd werken in de praktijk.

De beperkte draagkracht van managementsystemen tussen_droom_en_daad
23 mei 2014 | Haiko van der Voort

Managementsystemen suggereren vaak meer beheersing dan kan worden waargemaakt. Dit is niet slechts te verklaren met window dressing door bedrijven. Managementsystemen worden extra kwetsbaar naarmate wij er meer garanties aan willen ontlenen. Onder druk zullen ze leiden tot een onvruchtbare strijd tussen managers en professionals, met alles behalve beheersing tot gevolg.

Helaas hebben we ongelukken bij bedrijven nog niet uit ons leven gebannen. Inmiddels overbekende voorbeelden zijn de brand bij Chemie-Pack bij Moerdijk en de lekkages bij Odfjell in Botlek. Na onderzoek blijkt vaak van alles mis. Er klinkt nogal eens verontwaardiging als blijkt dat een bedrijf een managementsysteem had, soms zelfs gecertificeerd. Hoe kan er zoveel misgaan als er zo goed nagedacht is over de risico’s en er allerlei controleurs zijn langs geweest? Daar zijn uiteraard allerlei verklaringen voor. Een eenvoudige verklaring is dat de controleurs iets hebben gemist. Er is ook een andere verklaring, die de beschuldigende vinger richt naar u. U maakt deel uit van een maatschappij die steeds meer formele beheersing eist van bedrijven die door een managementsysteem niet is te dekken.

Er bestaan natuurlijk heel veel managementsystemen. We nemen het voorbeeld van een risicomanagementsysteem. Een risicomanagementsysteem is een instrument voor het beheersen en verbeteren van risicovolle processen in een bedrijf en de uitkomsten ervan. Als een bedrijf weet welke processen risicovol zijn en hier bewuste beslissingen over kan nemen, dan is er sprake van beheersing, zo is de gedachte. De ultieme boodschap van een bedrijf aan zijn omgeving is dat het in control is, ofwel de situatie beheerst.

Om ‘in control’ te zijn, is de expertise van de gehele organisatie nodig. Eerst moet een risico worden gedetecteerd, ingeschat en beschreven. Dit vergt veel kennis van het primaire proces van het bedrijf en is al vrij snel het domein van de professional, de uitvoerende knappe kop. Bovendien moet verantwoording worden afgelegd over risico’s en risicobeheersing aan de buitenwacht, zoals toezichthouders, banken, verzekeraars, klanten, etcetera. Dit verantwoorden wordt vaak als ‘papierwerk’ gezien en is vaak het domein van het management. We zien dat de processen in hun aard sterk verschillen. Ze beslaan zowel het domein van de professional als dat van de manager.

Wat gebeurt er als de omgeving verantwoording steeds belangrijker vindt? Bijvoorbeeld omdat een toezichthouder een ‘in control statement’ eist voor het verkrijgen van een vergunning? In een dergelijk geval wordt het steeds belangrijker dat verantwoording goed wordt verzorgd. Het domein van het management krijgt meer prioriteit, maar het management zal nooit zelf de inschattingen kunnen doen. Daarvoor zijn professionals nodig.

In een dergelijk geval kunnen er twee dingen gebeuren volgens de econoom Michael Power in zijn klassieke werk The Audit Society. Ofwel managers gaan professionals dwingen hun werk te expliciteren en te kwantificeren, zodat er gemakkelijker verantwoording over is af te leggen. Dit noemt Power kolonisatie. Het gevaar is uiteraard dat er een spel over de risicocijfers gaat ontstaan met betrouwbaarheid als verliezer. Ofwel verantwoording wordt steeds onafhankelijker georganiseerd van de operatie van risico-inschattingen. Er ontstaan bijvoorbeeld aparte afdelingen die zijn belast met verantwoording en reputatie. Professionals en managers leven naast elkaar in vrede, maar een ‘in control statement’ heeft weinig meer met de operatie te maken. Power noemt dit ontkoppeling.

Zowel bij ontkoppeling als bij kolonisatie is ‘in control zijn’ een mythe. Moeten we risicomanagementsystemen dan maar weggooien, net als hun broertjes milieumanagementsystemen, kwaliteitsmanagementsystemen, etcetera? Dat is natuurlijk overdreven. Als er ergens iets fout gaat, dan betekent dat niet dat alle systemen waardeloos zijn. De conclusie moet zijn dat de systemen verminderd werken onder externe druk. Als er te hard om beheersing wordt gevraagd, dan wordt er juist minder beheerst.

Do’s

- (Risico)managementsystemen als een middel blijven zien, niet als een doel

- De dialoog tussen management en professionals blijven bewaken

Don’ts

- Ongebreideld eisen stellen aan risicomanagementsystemen

- Verantwoording loskoppelen van risico’s inschatten

Managementboek van het Jaar 2014 nieuws
18 april 2014 | Justin van Lopik

‘Dit boek gaat voorop in de nieuwe realiteit. Het is conceptueel en praktisch tegelijk en daagt een breed lezerspubliek uit om nieuwe wegen in te slaan. Bovendien is het erg mooi vormgegeven!’ – aldus de jury.

Zakendoen in de nieuwe economie van Marga Hoek is uitgeroepen tot het Managementboek van het Jaar 2014. De jury maakte gisteravond de winnaar bekend tijdens het jaarlijkse Managementboekengala in de Rode Hoed te Amsterdam. Het evenement en de verkiezing, inmiddels voor het elfde jaar op rij georganiseerd, zijn beide initiatieven van internetboekhandel Managementboek.nl.

Over de auteur

Marga Hoek is CEO van ‘De Groene Zaak’, een ondernemersplatform waarbij meer dan 160 bedrijven zijn aangesloten die zich actief bezighouden met duurzaamheid. Daarnaast staat zij sinds begin november aan het roer van Het Groene Brein, het wetenschappelijk equivalent van De Groene Zaal waarin 60 wetenschappers vanuit diverse disciplines zich hebben verenigd om de wetenschap ten dienste te stellen van de vorming van een duurzame en innovatieve economie.

De titel Managementboek van het Jaar geldt als toonaangevend in het vakgebied management. Eerdere winnaars waren onder andere Joep Schrijvers met Hoe word ik een rat? Jeroen Smit met Het drama Ahold en Menno Lanting met zijn bestseller Connect!. In 2013 werd Leren samenwerken tussen organisaties van Edwin Kaats en Wilfrid Opheij bekroond.

Voor de editie 2014 beoordeelde de jury ruim 250 boeken, wat resulteerde in een longlist met 45 titels. Uiteindelijk werd de winnaar gekozen uit de volgende shortlist:

Versimpelen van Jan-Peter Bogers, Reclame. Dood of levend van Fons van Dyck, Zakendoen in de nieuwe economie van Marga Hoek, No Way van Bruno Rouffaer en Van Cijfers naar Waarden van Kees Tillema.

Shortlist 2014 - Een gesprek met Kees Tillema interview
11 april 2014 | Ger Post

Als organisatieadviseur zag Kees Tillema vaak hoe cijfers en regels projecten en ondernemingen verstikten. Daarom schreef hij Van Cijfers naar Waarden.

‘Bestuurders, directies en raden van commissarissen houden graag de touwtjes in handen, maar dit leidt nogal eens tot wantrouwen. In mijn boek wilde ik voorbij de populistische opvatting dat een organisatie beter af is met zo min mogelijk controllers met hun cijfertjes en regeltjes, omdat die alleen maar in de weg zitten. Ik ben gaan onderzoeken hoe kille cijfers juist kunnen stimuleren.’

Voorbeeld: in organisaties wordt vaak de productiviteit van een individu gemeten. Zo worden veel accountants of fiscalisten op korte termijn afgerekend op hoeveel declarabele uren ze maken. Tillema: ‘Weinig mensen vinden dat motiverend. Ze voelen zich opgejaagd en ze zijn meer bezig met die druk op de korte termijn dan dat ze goed worden in het vak.

‘Die manier van individuele, kortetermijncontrole lieten we los bij een bedrijf; we keken naar de omzet per maand van kleine groepjes accountants die vaak met elkaar samenwerkten. Niet alleen verdween hiermee druk op de korte termijn, ook werd er een appèl gedaan aan samenwerking en werd ondernemerschap aangejaagd. Er was ruimte om bij nieuwe klanten langs te gaan, zonder daar gelijk op afgerekend te worden in de cijfers. Deze manier van resultaten meten sluit beter aan bij de beleving van werknemers en hun motivatie.’

Tillema: ‘De nominatie voor het Managementboek van het Jaar had ik totaal niet verwacht’. Hij schreef het boek in eerste instantie namelijk voor controllers en financers, maar hij merkte al snel dat ook andere managers en leiders zijn boek met interesse lezen.

Shortlist Managementboek van het Jaar nieuws
18 maart 2014 | Justin van Lopik

Vijf boeken zijn genomineerd voor de titel Managementboek van het Jaar 2014. Deze prijs wordt jaarlijks toegekend aan een Nederlandstalig managementboek. De jury maakt de winnaar bekend op 17 april 2014, tijdens het Managementboekengala in de Rode Hoed (Amsterdam).

De vijf genomineerden zijn:

Versimpelen - Projecten realiseren zonder gedoe - Jan-Peter Bogers

Reclame. Dood of levend - Fons van Dyck

Zakendoen in de nieuwe economie - Marga Hoek

No Way - Bruno Rouffaer

Van Cijfers naar Waarden - Kees Tillema

De jury selecteerde de vijf genomineerden uit een longlist van 45 titels en maakt de uiteindelijke winnaar bekend tijdens het Managementboekengala in De Rode Hoed op 17 april 2014.

Eerdere winnaars:

De verkiezing van het Managementboek van het Jaar en het Managementboekengala zijn initiatieven van online boekhandel Managementboek.nl. De prijs wordt sinds 2003 jaarlijks toegekend. Eerdere winnaars zijn onder andere Joep Schrijvers met zijn bestseller ‘Hoe word ik een rat’, Jeroen Smit met ‘Het drama Ahold’, Mathieu Weggeman met ‘Leidinggeven aan professionals? Niet doen!’ en Connect!’ van Menno Lanting. In 2013 werd ‘Leren samenwerken tussen organisaties’ van Edwin Kaats en Wilfrid Opheij bekroond.

De vakjury bestaat dit jaar uit:

Voorzitter Frank Kwakman is bijzonder hoogleraar aan Nyenrode Business Universiteit.

Mireille Schrijnemaekers is bedrijfseconoom en medeoprichter van Zelino BV.

Maurits Bruel is adviseur, auteur en program director bij Erasmus ESAA executive programs.

Maurits Verweij is partner van BeBright, een adviesorganisatie op het gebied van strategie en innovatie.

Bertrand Weegenaar is werkzaam als projectmanager van Hinttech Creatives en als ondernemer voor Blogmania.nl.

Mabel Nummerdor is keynote spreker, schrijver en business inspirator op het gebied van feminine brands en trends.

Populaire producten

    Personen

      Trefwoorden