Op werkdagen voor 23:00 besteld, morgen in huis Gratis verzending vanaf €20
Redactioneel - Titulatuur column
27 februari 2018 | Pierre Pieterse

Precies een week geleden maakte de jury de Longlist voor het Managementboek van het Jaar 2018 bekend. 54 titels zijn nog in de race.

De longlist van het Managementboek van het Jaar 2018 dus. Op deze pagina kunt u ‘m in zijn geheel op uw gemak doornemen. Hier volstaan we met wat geannoteerde bemerkingen.

Een gemêleerde lijst zoals altijd (gegarandeerd door de diverse samenstelling van de jury), dus er valt geen zinnig woord te zeggen over welke vijf boeken op de shortlist zullen belanden. Laat staan dat we kunnen gaan denken aan een mogelijke winnaar. Maar toch valt er wel het een en ander te zeggen. Mits je de lijst even van een andere kant ‘aanvliegt’. Laten we het jaar titel-gewijs eens doornemen. Wat was ‘hot’, en wat was ‘not’.

Allereerst was 2017 een jaar van winst. Zie maar: Echte winst en Eeuwige winst. Dat kan geen toeval zijn nu we uit de crisis zijn gekomen. Net zoals transitie in 2017 van enig gewicht moet zijn geweest: Transities van sectoren en Ondernemen voor transitie. En eigenlijk hoort Route Circulair daar ook bij, al doet de titel wat anders vermoeden. (Een reis door akkers vol geurende lavendel richting het zuiden.) Ook geen toeval natuurlijk, transitie was vorig jaar voorzichtig en is nu het politieke toverwoord. Natuurlijk kende 2017 de eeuwige paradox. Dit jaar zijn dat De disruptieparadox en De groeiparadox. En, het zal ook u niet zijn ontgaan, 2017 was zonder meer het jaar van de startup. Veel goede buitenlandse titels maar ook de Nederlandse auteurs lieten zich niet onbetuigd: Denk als een startup, Get up – start up, Kan het vliegen?, Startup branding en Van idee naar startup. En dit zijn dan alleen nog maar de genomineerden! De ‘toekomst’ is zoals elk jaar ook weer nadrukkelijk aanwezig, volgend jaar maar eens kijken wat er van de voorspellingen uit The day after tomorrow, Customers the day after tomorrow en The future of shopping terecht is gekomen.

Ook kende 2017 weer een aantal titels waar je het hoofd over kon breken. Bijvoorbeeld Blockchain organiseren voor managers. Op het eerste gezicht een titel die alles heeft om een doorslaand succes te worden: ‘managers’, ‘organiseren’, maar vooral toch ‘blockchain’, ongetwijfeld het buzzword voor de aankomende jaren. Maar goed, wat is het nu precies, blockchain organiseren? Misschien biedt de ondertitel soelaas: ‘Management als innovatie opnieuw uitgevonden’. Helaas, er gaat geen enkele bel rinkelen. Ergens hoop je dan dat deze titel de shortlist haalt zodat de jury kan uitleggen waarom blockchain organiseren het verschil gaat maken.

Een andere hoofdbreker is Hoe raak je ze kwijt? Geen aanlokkelijke titel, ondanks het vraagteken dat een speelse verwijzing moet zijn naar het andere vraagteken, in Hoe word ik een rat?, want wie wil wat kwijt? En aangezien de doorsnee manager of leider weinig tijd heeft voor ‘taalgrapjes’ of het doorgronden van andere inuendo’s, zal de duidende ondertitel (‘Over ontspoorde leiders en slechte managers’) aan hem of haar voorbij gaan.

Als er een prijs te vergeven zou zijn voor de Boektitel van het Jaar, dan zou die dit jaar zonder enige twijfel gaan naar Verplichte literatuur voor commissarissen. Van adembenemende schoonheid. Een titel die je zelf had willen verzinnen maar die alleen uit de koker van zijn auteur kon komen.

We zijn benieuwd naar de shortlist.

Pierre Pieterse, hoofdredacteur Managementboek Magazine.

De shortlist van het Managementboek van het Jaar 2018 wordt op 27 maart 2018 bekendgemaakt via onze nieuwsbrief en dit blog.

Sophie Buchel: ‘Bedrijven spelen belangrijke rol in ontwikkeling naar duurzame samenleving.’ interview
2 juni 2017 | Bert Peene

Bedrijven kunnen een belangrijke rol spelen in de versnelling van een transitie naar een duurzame samenleving. ‘Groen’ ondernemen en winstgevendheid staan namelijk niet met elkaar op gespannen voet, zoals vaak wordt aangenomen. In hun boek Ondernemen voor transitie (‘Ruimte maken voor fundamentele vernieuwing’) laten Michiel van Yperen, Chris Roorda en Sophie Buchel zien hoe ondernemers via de transitieaanpak in die ontwikkeling een voortrekkersrol kunnen vervullen.

 In uw boek introduceert u de transitieaanpak. Wat houdt die precies in?

Transities zijn fundamentele en onontkoombare veranderingen in maatschappelijke systemen. Een goed voorbeeld van een transitie in het verleden is de overgang van paard en wagen naar de auto als primair vervoersmiddel, met alle veranderingen in de economie en infrastructuur die daarbij kwamen kijken. Op dit moment zitten we middenin een energietransitie: van centraal geregeld en draaiend op fossiele brandstoffen richting meer decentrale opwekking van hernieuwbare energie. Het gaat dus om een overgang naar een geheel nieuw systeem met een eigen cultuur, structuur en werkwijze. Omdat transities langdurig en complex zijn, is het voor partijen moeilijk om op de veranderingen te anticiperen of te sturen. De transitieaanpak die we in ons boek uitwerken, is een getoetste methode die bedrijven en overheden, maar bijvoorbeeld ook brancheorganisaties, kunnen inzetten om grip te krijgen op een transitie. De kern van de transitieaanpak draait om het bijeen brengen van koplopers, bijvoorbeeld sociaal ondernemers met innovatieve ideeën of nieuwe businessmodellen. Door met deze doeners en dwarsdenkers te experimenteren en op een fundamenteel andere manier zaken te doen, kan er richting worden gegeven aan de transitie en ruimte gemaakt worden voor nieuwe manieren van denken en werken.

Hoe is ‘de Staat van het Land’ momenteel als het om maatschappelijk verantwoord ondernemen gaat, precies? U bent daar behoorlijk positief over, terwijl volgens Jan Jonker nog niet één procent van alle bedrijven een circulair businessmodel hanteert.
Zonder innovatie – technisch, sociaal, ondernemend – is er geen verandering. Er staan steeds meer ondernemers, bedrijven, organisaties en burgercoöperaties op die een visie hebben voor een duurzamere toekomst en risico durven nemen om hier dichterbij te komen. Dit juichen wij enorm toe en we lichten in het boek ook een aantal mooie voorbeelden van sociaal en verantwoord ondernemen toe die volgens ons bijdragen aan transitie. Zij laten zien dat het fundamenteel anders kan. Maar er zijn meer van deze koplopers nodig die hun sector een nieuwe richting induwen. Jan Jonker stelt terecht dat duurzame businessmodellen nog niet het ‘nieuwe normaal’ zijn. Om duurzaamheidstransities, zoals die naar een circulaire economie, echt verder te brengen, zullen veel meer bedrijven de koplopers moeten volgen en zijn structurele veranderingen nodig.

Wat is er nodig om meer bedrijven te stimuleren tot een serieuze bijdrage aan de circulaire economie?
In een transitieaanpak moet ook aandacht zijn voor het verbreden van de beweging, zodat er een verandernetwerk van partijen ontstaat die dezelfde transitieagenda onderschrijven en uitdragen. We beschrijven in ons boek ook een aantal manieren om aan opschaling te werken: navolging stimuleren, richting geven aan de sector en platforms voor vernieuwing creëren. Zorgen dat ontwikkelingen optellen dus. Hier gaat vaak – onterecht – minder aandacht naar uit dan naar het stimuleren van innovatie en incubatie van ondernemerschap. Ook belangrijk: stoppen met stimuleren van ‘onduurzame’ ontwikkelingen en gericht beginnen met uitfaseren van structuren, denkbeelden en gewoonten die niet passen bij een duurzame toekomst. Zowel vanuit de markt als vanuit de overheid is een mix van repressieve en stimulerende interventies noodzakelijk om systeemverandering in een sector teweeg te brengen. Zo kan (verplichte) certificering een hogere baseline voor MVO-prestaties garanderen en worden er steeds vaker sector-brede convenanten afgesloten waarin het bedrijfsleven met de overheid en andere partijen afspraken maakt over zijn prestaties. In de textielsector is bijvoorbeeld zo’n convenant afgesloten met meer dan zestig textiel- en modebedrijven. Om een sector helemaal te transformeren, zal de overheid uiteindelijk ook met financiële prikkels en wet- en regelgeving moeten komen.

Anders gezegd: de juiste balans tussen principes en portemonnee bewaren, blijft een uitdaging.
Het gaat niet alleen om geld, maar ook om een cultuuromslag.

Het lijkt me dat ook de consument in dit alles een belangrijke rol heeft. In hoeverre vindt die ‘groene’ initiatieven belangrijk? Nu de overheid het elektrisch rijden niet langer stimuleert, wordt er bij wijze van spreken geen elektrische auto meer verkocht.
Dat is precies wat ik bedoel. De consument heeft uiteraard een rol in het veranderen van de markt. Net als bij bedrijven heb je ook onder consumenten koplopers, ‘early adopters’ en de volgende massa. Koplopers creëren ruimte voor alternatieven. Gekoppeld aan vraagbundeling of media-aandacht kan dat ontwikkelingen in een sector in gang zetten. De meeste mensen vinden duurzame of sociale waarden belangrijk, maar passen hun consumptiepatronen pas aan als hun dit heel gemakkelijk of aantrekkelijk wordt gemaakt, of als ze er niet meer omheen kunnen. Soms kan bewustwording hierbij helpen en daarom is er in een transitie een belangrijke rol weggelegd voor actiegroepen die als klokkenluiders van misstanden kunnen fungeren. Maar uit individuele keuzes ontstaat geen structurele verandering; ook hier komen ingrepen als financiële prikkels en wet- en regelgeving om de hoek kijken. Transities zijn complex. Ze vragen om een lange adem en een wisselwerking tussen koplopende ondernemers, moedige ambtenaren en bestuurders, proactieve consumenten en maatschappelijke organisaties, financiers en dappere bedrijven die nieuwe wegen in durven te slaan. Verandering komt niet uit een van deze hoeken, maar uiteindelijk dragen ze allemaal bij aan de opbouw tot een kantelpunt. Het betekent ook dat ‘een beetje veranderen’ geen optie is. We staan voor grote sociale, economische en milieu-uitdagingen die om een radicaal andere samenleving en markt vragen. Ondernemers die voorop lopen, kunnen de duurzame toekomst direct in de praktijk brengen. Voor het uitdagen en opschudden van een sector en het verbinden van de voorhoede met de volgers is coördinatie nodig. Hiervoor doen we dan ook expliciet een oproep aan de overheid, brancheverenigingen, netwerk- en maatschappelijke organisaties en financiers.

Waarom richt u zich in uw boek met name tot ondernemers?
Ondernemen voor transitie trekt lessen uit het programma ‘Samen Veranderen’ van MVO Nederland, dat onder andere met koplopers uit het mkb in verschillende sectoren heeft gewerkt aan de versnelling van internationale duurzaamheidstransities. Het programma liet zien dat veel (sociaal) ondernemers en kleine bedrijven grootse ideeën hebben en veel drive om hun sector te veranderen. Door hun innovatiekracht te bundelen, ze te ondersteunen en te verbinden met meer invloedrijke kan er echt een verschuiving plaatsvinden in een sector. Het boek beschrijft uitvoerig hoe dit bijvoorbeeld in de textiel- en tuinbouwsectoren is gebeurd. Maar, zoals ik al zei, ook andere partijen hebben een sleutelrol in het aanjagen van transities. Het is tijd om de vinger op de zere plek te leggen en in te zetten op nieuwe spelregels die nodig, haalbaar en mogelijk zijn. Wij dagen daarom iedereen uit om bij te dragen aan duurzaamheidstransities, zodat wat nu nog uitzonderlijk lijkt, straks het nieuwe normaal is.

Ondernemen voor transitie - Ruimte maken voor fundamentele vernieuwing preview
30 januari 2017 | Michiel van Yperen

Kernafval dumpen in de Noordzee, een sigaret opsteken in een restaurant, niet mogen trouwen met iemand omdat hij naar een andere kerk gaat: dat was één generatie geleden nog heel normaal. Maar hoe gevestigd de gevestigde orde ook lijkt, fundamentele verandering kun je sturen. Dat leert het nieuwe boek Ondernemen voor transitie van Michiel van Yperen (MVO Nederland), Chris Roorda en Sophie Buchel (DRIFT).

In het boek Ondernemen voor transitie wordt duidelijk hoe ondernemers met vernieuwende concepten bijdragen aan radicale verandering. En: hoe je zo’n ‘transitie’ kunt versnellen. Een voorbeeld is de opkomst van circulair textiel. Voorloper hierin is Bert van Son van Mud Jeans, die in 2012 het concept ‘Lease A Jeans’ ontwikkelde om ervoor te zorgen dat oude jeans worden hergebruikt voor nieuwe spijkerstof. Het concept ‘circulaire denim’ is vervolgens gaan rondzingen in de kledingsector waardoor meer initiatieven ontstonden, waaronder een ‘Alliance for Responsible Denim’.

De doorbraak

De vernieuwing bleef niet beperkt tot jeans. Een groep academische ziekenhuizen ging in 2015 op zoek naar kledingproducenten die circulaire kleding konden leveren. In een ongewone coalitie met verschillende producenten werd dit idee uitgebouwd tot een proefcollectie circulaire zorgkleding. Na de media-aandacht die dit opleverde, meldden zich grote bedrijven die voor hun bedrijfskleding een soortgelijk concept zochten. De markt reageerde op de groeiende vraag en het aantal kledingproducenten met circulair aanbod nam toe.

De echte doorbraak kwam nadat de Rijksinkoper van bedrijfskleding zich meldde en in zijn eerstvolgende aanbestedingen voor de kleding van het Nederlandse leger gerecyclede vezels verlangde. Hij veranderde daarmee zowel de markt als het overheidsbeleid en maakte circulair textiel definitief onderdeel van ‘de gevestigde orde’. Hiermee wordt een groot maatschappelijk probleem aangepakt: de verspilling van kleding en de intransparante van productieketens, met alle sociale en ecologische misstanden die daarbij horen.

De eenmansactie van Mud Jeans heeft dus navolging gekregen van gevestigde bedrijven en de overheid. Deze ontwikkeling is doelbewust gestuurd: bedrijvennetwerk MVO Nederland heeft veel van de hierboven genoemde partijen bij elkaar gebracht. Daarmee is MVO Nederland niet verantwoordelijk voor deze ontwikkeling. Hoogstens voor een positieve bijdrage eraan. Of een transitie gaat plaatsvinden blijft immers altijd onzeker. Maar met een goede analyse van de noodzakelijke krachten voor fundamentele verandering is het mogelijk invloed uit te oefenen op dit proces.

De juiste ingrediënten van een transitie

Koplopers laten met innovaties zien dat hun sector aan een fundamentele verandering toe is. Met de juiste ingrediënten, wordt hun werk in de marge de basis van een nieuwe manier van werken en denken in de hele sector. Denk bij deze ingrediënten aan: een groeiend gevoel dat verandering onafwendbaar is; de eerste volgers; onverwachte verbindingen met andere koplopers; steun van invloedrijke spelers in de sector en ambtenaren die hun nek uitsteken en de juiste voorwaarden scheppen.

Michiel van Yperen van MVO Nederland en Chris Roorda en Sophie Buchel van DRIFT (het onderzoeksinstituut naar transities van de Erasmus Universiteit) schreven het boek Ondernemen voor transitie voor koplopende ondernemers, ambtenaren en andere influencers die de duurzaamheidstransitie in hun sector willen versnellen. Het boek laat in detail zien hoe dit fascinerende proces in zijn werk gaat en hoe je de juiste mensen in een ‘open innovatieruimte’ kunt bewegen tot grootse dingen. Het boek bevat ervaringen uit de textielsector met uitstapjes naar sectoren als leer, tuinbouw, maritiem, stedelijke ontwikkeling en chemie.

Populaire producten

    Personen

      Trefwoorden