Op werkdagen voor 23:00 besteld, morgen in huis Gratis verzending vanaf €20
Zojuist verschenen // Management Summaries April nieuws
6 april 2021 | Pierre Pieterse

Zojuist de is de april editie van Management Summaries verschenen. Met de volgende vier samenvattingen: Strategie in het echt van Jack van der Werf, Society 4.0 van Bob de Wit, Professioneel reflecteren van het auteurscollectief Marcel Hoonhout, Christa van Luijk, Antoon Duijnker, Annemieke Knuwer & Rinus Merkies, en Op zoek naar nieuwe oplossingen van Rosabeth Moss Kanter.

Op zoek naar nieuwe oplossingen
In Op zoek naar nieuwe oplossingen introduceert Harvard Business School-hoogleraar Rosabeth Moss Kanter een nieuw soort leiderschap. Geavanceerde leiders innoveren voor een betere toekomst door complexe problemen aan te pakken waarvoor geen duidelijk pad bestaat, zoals ongelijkheid of klimaatverandering. Ze vinden een oplossing door boven de partijen te staan, het silodenken te beëindigen en mensen van allerlei pluimage samen te brengen, en leunen daarbij op hun overtuigingskracht en improvisatievermogen.
Geavanceerd leiderschap is niet zozeer een groep mensen, als wel een mindset om problemen mee te benaderen. De belangrijkste voorwaarden zijn een oprechte verontwaardiging over een schrijnend onrecht, en de capaciteiten, connecties en cash om daar een oplossing voor te vinden. Om de wereld te verbeteren gaan geavanceerde leiders daarnaast te werk als een ondernemer. Naast een diep besef dat de wereld op een bepaald gebied tekort schiet en een droom om die misstand recht te zetten, dienen ze een plan te hebben om die gevoelens om te zetten in concrete actie. Daarnaast moeten ze over een goed verhaal beschikken om de onverschilligheid van hun omgeving te pareren, bondgenoten te enthousiasmeren, twijfelaars te overtuigen en tegenstanders te ontmoedigen. Geavanceerde leiders doen daarnaast regelmatig een stapje terug om te kijken of het loont om door te gaan, of dat het beter is om een pivot te maken, of zelfs helemaal te stoppen.

Het is te vroeg om de invloed van geavanceerde leiders precies te kunnen duiden. De meeste opereren vooralsnog op bescheiden schaal, maar gecombineerd hebben ze wel degelijk impact. Bovendien dragen ze bij tot een gezondere democratie: door burgers en consumenten bij de oplossing van systeemproblemen te betrekken nemen ze potentiële demagogen de wind uit de zeilen.

Strategie in het echt
Hoe pak je als middelgroot bedrijf de strategievorming aan? Start met het bepalen van visie en missie; analyseer de externe omgeving, bepaal het competitieve vermogen en maak een interne analyse: wat zijn de sterktes c.q. zwaktes? Bepaal vervolgens de ondernemingsdoelen en hoe je die gaat bereiken. En, zo weet Jack van der Werf, continu vernieuwen, om alle turbulentie van buitenaf te pareren.

Society 4.0
Na de agrarische, handels en industriële samenleving staan we aan de vooravond van de digitale samenleving. Dat is géén nieuwe industriële revolutie maar een maatschappelijke revolutie. Een vierde golf naar een fundamenteel andere samenleving zelfs. Om de nieuwe tijd te kunnen besturen, moeten we op zoek naar een nieuwe vorm van democratie. Na het liberalisme, socialisme en kapitalisme moeten we op zoek naar een nieuw ‘isme’. Bob de Wit gaat ons voor in die zoektocht.

Professioneel reflecteren
Over wat reflecteren precies inhoudt, lopen de meningen nogal uiteen. Marcel Hoonhout c.s. spreekt van ‘professioneel reflecteren’ (P-reflecteren) als een specifiek werk-gerelateerde variant van reflecteren. P-reflectie helpt de professional de keuzes die hij gemaakt heeft, expliciet te maken. Hoonhout en zijn medeauteurs beschrijven niet alleen wat P-reflecteren inhoudt en wat de meerwaarde ervan is maar ook hoe je professioneel reflecteren kunt leren.

Christa van Luijk: ‘Een professional doet niet zomaar wat, maar werkt methodisch’ interview
20 januari 2021 | Bert Peene

Professioneel reflecteren is een complex en tijdrovend proces, maar de investering loont de moeite. Professioneler functioneren, contrastrijker waarnemen en slimmer leren. Kortom, alles waarop een professionele attitude is gericht. Maar wat is professioneel reflecteren precies en wat doet een professional als hij reflecteert?

 

Uw boek lijkt te zijn ontstaan uit onvrede over wat in de vakliteratuur zoal onder reflecteren wordt verstaan.
Reflecteren is wat ons betreft sterk verbonden met het onderzoeken van het handelen van een professional in een bepaalde werkcontext. Wat wij beogen, noemen we niet voor niets  ‘P-reflecteren’: reflecteren op professioneel werk.  P-reflecteren is dan reflecteren op functioneren als professional in een bepaalde situatie of context, op wat deed ik. Dat is wezenlijk anders dan ‘zelf-reflectie’. Dan vraag je je af: wie ben ik, los van iedere context. Het klopt dus dat we het niet altijd eens zijn met de wijze waarop reflecteren in de vakliteratuur wordt beschreven.

U ziet het gevaar van valkuilen opdoemen. Wat moet ik me daarbij voorstellen?
Als je geen helder onderscheid maakt tussen zelfreflectie en professionele reflectie, zie je al snel allerlei valkuilen ontstaan. Bijvoorbeeld het inzoomen op de zijnsbeleving van de persoon van de werker waarbij de situatie waarin bepaald handelen is ontstaan niet of nauwelijks bij het onderzoek betrokken wordt. Reflecteren richt zich dan op intrapsychische activiteiten bij de persoon van de werker, een soort therapeutisch navelstaren waarbij de professional zichzelf vanuit een zijnstoestand onderzoekt. Het is nogal een verschil of je zegt ‘ik bén conflict vermijdend’ of ‘in die situatie daar en toen acteerde ik conflict vermijdend’. Bij dit laatste laat je zien dat je bereid bent je handelen te onderzoeken in relatie tot de context: ik probeer te verhelderen wat voor mij aan overwegingen meespeelde dat ik in die situatie toch maar besloot om het conflict op dat moment met die persoon niet aan te gaan. Een tweede valkuil betreft het beoordelen van het eigen handelen in termen van goed of fout en naarstig op zoek gaan naar alternatieven zonder te verkennen wat aan het feitelijk handelen als intentie ten grondslag lag. Dan ben je aan het evalueren.

U geeft aan beïnvloed te zijn door ‘de Amsterdamse Zwerm’. Wat is dat precies?

In Nederland zijn regionaal opleidingen ontwikkeld vanuit supervisiekunde, en later ook vanuit coaching, die begeleiders vooral wilden bekwamen in het stimuleren van leren-van-binnenuit; ervaringsleren dus. Zo ontwikkelden kopstukken als Ynse Stapert, Dinie Haan, Frits Benjamin en Helen ter Brug-Loe begin jaren zeventig de fundamenten voor zo’n opleiding in het Amsterdamse. De term ‘zwerm’ komt uit de wereld van de zwerm-intelligentie. Zoals een zwerm spreeuwen, een school vissen of een kolonie mieren. Er is geen opper-spreeuw die zegt ‘nu allemaal links!’ Zonder ‘leider’ doen de leerbegeleiders binnen de Amsterdamse Zwerm wel allemaal iets gelijksoortigs vanuit een gedeeld complex van waarden. Vandaar geen ‘school’ met allerlei regels, maar een beroep op de zwermgedachte.

Professionals nemen volgens u regelmatig de tijd om gemaakte keuzes nogmaals tegen het licht te houden. Maar is dat ook zo? In onderwijsland bijvoorbeeld gaan ze ervan uit dat leerkrachten niet (kunnen) reflecteren.
Wij gaan ervan uit dat professionals dagelijks de tijd nemen om gemaakte keuzes te onderzoeken. Dat doen ze soms al in het moment van de actie en soms achteraf. Het zou kunnen dat leerkrachten niet zo veel of goed reflecteren. Niet alle PABO’s hebben supervisie en reflecteren in hun curriculum opgenomen. Bovendien, als leerkrachten onder werkdruk dreigen te bezwijken, zijn de randvoorwaarden voor reflectie-activiteit onvoldoende aanwezig. P-reflecteren moet namelijk ook gefaciliteerd worden. We kunnen vaststellen dat een aantal variabelen binnen een bepaalde context de ruimte tot reflectie voor professionals danig beperken. Ruimte om samen met collega professionals tot reflectie te komen, is hier tevens onderdeel van. Daarmee is de professional in termen van toekomstig handelen nog meer op zijn eigen kunnen aangewezen. Jacobs (2010) beschrijft de hedendaagse professional als lerend, reflectief en bovenal participatief die, in dialoog met belanghebbenden en vanuit een gedeelde verantwoordelijkheid, dynamische samenwerkculturen ontwikkelt. Een professional moet anno 2020 dus niet alleen inhoudelijk verstand hebben van zijn vak. Zijn kunde komt pas tot wasdom als de professional in staat is de ongeschreven verwachtingen, in samenwerking met de ander(en) in die complexe werkelijkheid, productief te maken. Dat maakt P-reflectie als het ware tot een noodzakelijke, bijna voorwaardelijke activiteit in de zoektocht naar ‘goed werk’, zoals Manon Ruijters het formuleert.

Bij P-reflecteren vindt de professional steun bij de eigen praktijktheorie, opleiding en literatuur. Welke rol spelen stakeholders in dat proces?  Die bepalen immers mede wat ‘goed werk’ is!
Een professional onderzoekt zijn handelen in het besef dat dat optreden vaak in een context in interactie met anderen tot stand komt. P-reflectie maakt genuanceerder waarnemen mogelijk, wat als basis kan dienen voor gedifferentieerder, meer context-specifiek onderzoeken. We noemen dit ook wel ‘meer perspectivisch’ leren waarnemen. We hanteren het begrip context daarom ook in meervoud - contexten - omdat de werkpraktijk een veelheid aan contexten betreft. Omgevingsinvloeden vanuit de werksituatie, team, collega’s, organisatiebeleid, cultuur, beroepscontext, maatschappelijke context worden bij het onderzoek van een ervaring betrokken. Het is dus van belang om een gebeurtenis vanuit meerdere perspectieven te benaderen. Dat zijn ook de perspectieven van relevante stakeholders, zoals bestuurders, klanten, medewerkers, collega-instellingen, concurrenten. Professioneel handelen is tenslotte ook ‘handelen onder druk’, en ‘meerdere belangen’ kunnen behartigen. Acties worden dan ook afhankelijk van hoe medespelers, tegenstanders en de productstelling of dienstverlening zich voltrekt.

U beschrijft reflecteren als een complex en tijdrovend proces. Weerhoudt dat veel professionals er niet van om de tijd te nemen voor professionele reflectie?
Het aanleren van P-reflecteren als complex en tijdrovend proces vraagt inderdaad expliciete aandacht en een stelselmatig inslijpen van diverse onderzoeksvaardigheden. Maar als die eenmaal geïncorporeerd zijn, dan zal de professional reflecteren als een vanzelfsprekend proces van handelen bij de uitvoering van zijn werk betrekken. Werksoort en contextvariabelen kunnen hier overigens een belemmerende dan wel bevorderende rol in spelen.

Zoals?
Nou, een jurist die met name protocollair zijn werk vormgeeft, zal iets meer moeite moeten doen om een overgang te creëren van de blik op waarheidsvinding naar een op betekenisgeving dan wel werkelijkheidsbeleving. En een klassieke organisatie waarbij een scheiding tussen denken en doen vertaald is in afdelingen, kolommen en functies, de bekende hark-structuur, zal een belemmerende werking hebben op het ontwikkelen van zelfsturend werken en leren van professionals. Als de baas beslist wat je moet doen, wordt er geen appél gedaan op de bijdrage van medewerkers. Iedere professional is in zijn privédomein prima in staat een huis te huren of kopen, kinderen op te voeden, vervoer te organiseren tussen werk-privé, te reizen, te sporten, enzovoort. Al deze activiteiten zijn opgebouwd uit autonome keuzeprocessen die in interactie met een ander zijn genomen.

De organisatiecontext is dus belangrijk voor het ontwikkelen van een professionele reflectieattitude.
Klopt. Organisaties verschillen nogal in de mate en de manier waarop zij leerprocessen vormgeven. Zij verschillen niet alleen in hoe de functie van de professional wordt omschreven, maar ook in verwachtingen over de manier waarop de professional zijn taken vervult, welke vrijheidsgraden iemand heeft en hoe de invulling van het werk wordt beoordeeld. Het is dus belangrijk om het perspectief van de organisatie bij het proces van P-reflectie te betrekken.

Professioneel reflecteren - Werkervaringen omzetten in beter handelen preview
11 november 2020 | Christa van Luijk

Professioneel reflecteren beschrijft een werkgerelateerde variant van reflecteren waarmee je als professional je werkzame opvattingen, waarden en afwegingen kunt opsporen en de invloed ervan op jouw functioneren in kaart kunt brengen. Een preview.

Veel mensen hebben ooit voor hun vak geleerd, deden daarvoor een studie of opleiding en voeren dat vak vervolgens nog járen uit. Een professional zou geen professional zijn als die niet voortdurend bezig was met nog beter worden in zijn/haar vak en het vak zelf ook verder brengen. Noah Harari liet al zien dat we in de 21e eeuw niet alleen meerdere keren van functie/baan zullen moeten wisselen, maar dat we ook een of meerdere keren van beroep zullen gaan veranderen (bijvoorbeeld omdat die taak door robots of algoritmen wordt overgenomen). Kortom: een leven lang leren is het devies: je vak bijhouden, de zaag scherp houden, en vaak reflecteren over je professionele functioneren.

Stilstaan bij wát er precies in werksituaties gebeurt, stilstaan bij je eigen verhaal helpt enorm om die professionaliteit verder aan te scherpen. Kwaliteit zit in de details. Dus helpt het enorm om specifieke ervaringsmomenten sterk te concretiseren. En nagaan hoe je daarin zélf de bron van je handelen bent geworden en welke omgevingsinvloeden je op dat moment mee hebt laten spelen.

Ons boek Professioneel reflecteren ontloopt de invalshoeken waarbij het startpunt ligt bij ‘een probleem' of in ‘de context'. Zoals men in Genéve de bouwstenen van de wereld onderzoekt (materie en antimaterie deeltjes) zo kan een professional de kernelementen opsporen waarop deze zijn handelen baseert. Professioneel handelen impliceert niet alleen kundig optreden (know-how), maar vraagt ook om een verantwoord verhaal.
Dit ‘kijken naar eigen handelen' maakt het voor jou als professional mogelijk om op te sporen hoe je op een bepaald moment jouw werkwereld hebt geconstrueerd. Hoe je een werksituatie hebt waargenomen.

En iedereen doet dat op een eigen manier en geeft daar betekenis aan. Je maakt - in jouw ‘ervaring'- iets tot voorgrond, en daarmee de rest tot achtergrond. Je roept jouw emoties bij die situatie op. Een ander kan een heel andere betrokkenheid bij eenzelfde soort situatie hebben. En jij hebt jouw ervaringen en associaties die op een bepaald moment geactualiseerd worden. Je werkt met jouw begrippenkaders om betekenis te geven. Jij maakt jouw samenhang. Jij gebruikt daarbij jouw vooronderstellingen.

Kortom: Je maakt veel meer eigen aan je wereld dan je denkt. En zelfs als je denkt ‘ik maak veel meer wereld dan ik denk', dan nog maak je veel meer wereld dan je toch al dacht dat je maakte.

Steeds geldt ‘Hoe je kijkt maakt wat je ziet en (min of meer) wat je doet en laat'. Je manier van waarnemen en betekenis geven beïnvloedt je handelen. En dit lijkt een gemakkelijker zin dan het is.

Vaak zie je van alles, maar heb je geen besef van hoe je zit te kijken zodat je ziet wat je ziet. Pas als een ander iets anders ziet (terwijl je dacht dat je toch naar hetzelfde zat te kijken) kun je tot besef komen hoe jij mogelijk anders kijkt dan die ander. Aan het andere kun je jezelf ontdekken. Dit boek laat aan jezelf zien hoe je door te reflecteren die - vaak impliciet blijvende - professionele keuzes kunt achterhalen en hoe je tot zorgvuldiger keuzes en professionele ontwikkeling kunt komen.  

Ons boek helpt individuele professionals naar het eigen professionele functioneren te kijken en nodigt uit om de neiging tot zelfevaluatie uit te stellen voor de fase van het ‘verwijlen' bij concrete ervaringsmomenten. Het biedt ook een heldere systematiek om dat samen met anderen te doen en het eigen denken en doen op zo'n moment met dat van anderen dialogisch op tafel te brengen.

Ten slotte geeft het boek begeleiders van professionals-in-opleiding een krachtig instrumentarium - letterlijk in de vorm van een vragenlijst - om sámen na te gaan waarop het handelen zich baseert en hoe dit aanwijzingen kan geven voor persoonlijke, professionele aanscherping.

Marcel Hoonhout, Christa van Luijk, Antoon Duijnker, Annemieke Knuwer en Rinus Merkies delen jarenlange ervaring op het gebied van coaching en supervisie. Ze geven les aan hogescholen en universiteiten of werken als (executive) coach. Hun gebundelde kennis maakt van Professioneel reflecteren een boek van onschatbare waarde voor iedere professional.

Marcel Hoonhout, Christa van Luijk, Antoon Duijnker
Professioneel reflecteren

Populaire producten

    Personen

      Trefwoorden