Op werkdagen voor 23:00 besteld, morgen in huis Gratis verzending vanaf €20
Daniel Kahneman geeft les in geluk achtergrond
2 september 2021 | Karin de Zwaan

Daniel Kahneman wordt gezien als de meest invloedrijke psycholoog van onze tijd. Velen laten zich door hem inspireren. Hij geeft ons nieuwe, frisse inzichten, gebaseerd op stevig wetenschappelijk onderzoek. Neem zijn TED talk over geluk. Daarin stelt hij: Geluk is een kwestie van herinnering, en kun je dus beïnvloeden.

6,5 miljoen mensen keken deze TED talk waarin Kahneman een interessant onderscheid maakt tussen 'the experiencing self' en ‘the remembering self'.

Dit is een cruciaal onderscheid in het ervaren van geluk. Geluk is niet wat je meemaakt, geluk is wat je herinnert. En je kunt de herinneringen van anderen (en jezelf) beïnvloeden. Sta maar eens stil bij de volgende vraag: Wat blijft je langer bij: twee weken vakantie zonder al te veel hoogtepunten óf een week vakantie met veel bijzondere ervaringen?

Luister mee naar Kahneman:

 

Daniel Kahneman live op 21 september
Wil je Daniel Kahneman nog een keer live zien? Op 21 september is Kahneman -live vanuit New York- te gast bij de digitale masterclass 'RUIS & de kunst van het kritische denken'. Een kans die maar één keer voorbijkomt. Kahneman is 87 en doet nog maar zeer sporadisch livesessies. Je kunt er bij zijn en hebt de kans om live een vraag stellen.
Meer informatie en aanmelden voor dit event van DenkProducties >


Olivier Sibony: ‘We moeten statistischer leren denken’ interview
16 augustus 2021 | Jeroen Ansink

Onze beslissingen bevatten een schokkende hoeveelheid RUIS, zegt Olivier Sibony met Daniel Kahneman en Cass Sunstein in Ruis. Dat kost het bedrijfsleven niet alleen kapitalen, maar leidt ook tot een meer onrechtvaardige wereld. ‘Het probleem wordt niet alleen onderschat, veel mensen weten niet eens dat het bestáát.'

2021 is een productief jaar voor Olivier Sibony. De HEC Paris-hoogleraar en oud-McKinsey partner bracht niet alleen de Nederlandse vertaling van zijn eigen boek Storing uit, maar publiceerde ook met Princeton-psycholoog Daniel Kahneman en Chicago Law School-professor Cass Sunstein het langverwachte RUIS. Anders dan de titels misschien doen vermoeden overlappen de twee onderwerpen elkaar niet. ‘Storing gaat over bias, cognitieve illusies die op een systematische manier tot denkfouten leiden,' zegt Sibony. ‘Ruis is daarentegen een variabiliteit in oordelen die eigenlijk identiek zouden moeten zijn. Dat is een fundamenteel ander probleem.'

In zijn woning in Parijs, waar hij ook namens zijn medeauteurs de Europese media te woord staat, zoekt Sibony naar een voorbeeld om het verschil duidelijk te maken. ‘Stel dat ik met mijn team een bepaalde prognose moet maken, bijvoorbeeld over de omzet van ons bedrijf. Als die voorspellingen consequent hoger uitvallen dan het uiteindelijke cijfer, dan hebben we te maken met bias. We maken ons in dat geval allemaal schuldig aan dezelfde denkfout, namelijk overmatig optimisme. Maar als de schattingen van het team alle kanten opgaan en geen enkele onderlinge samenhang hebben, dan is er sprake van ruis.'

Anders dan vaak gedacht, wordt deze ongewenste variabiliteit in beoordelingen niet gecompenseerd doordat de willekeurige fouten elkaar opheffen, zegt Sibony. ‘Positieve en negatieve fouten kun je alleen tegen elkaar afstrepen als het gaat om beoordelingen van dezelfde zaak. In systemen met ruis is dat juist niet het geval. Als je een verzekeringsmaatschappij hebt waarin de ene schade-deskundige een te dure, en de andere een te goedkope polis afsluit dan is de prijs gemiddeld genomen misschien correct, maar daarmee heb je nog steeds twee kostbare fouten gemaakt.'

Statistisch denken
Het probleem beperkt zich niet tot het bedrijfsleven, aldus Sibony. Ook in het dagelijks leven wemelt het van beslissingen die vol zitten met schokkende hoeveelheden ruis. Hij somt op: artsen die bij dezelfde röntgenfoto tot compleet verschillende diagnoses komen, forensische wetenschappers die van mening verschillen of een vingerafdruk bij een bepaalde verdachte hoort of niet, asielaanvragen die door één ambtenaar in 88 procent van de zaken worden gehonoreerd en door een andere slechts vijf procent. Ruis komt misschien nog het meest pijnlijk tot uiting in de Amerikaanse rechtspraak, waar het verschijnsel al sinds de jaren zeventig bestudeerd wordt. Sibony geeft een notoir voorbeeld van twee vergelijkbare verduisteringszaken waarbij de ene man werd veroordeeld tot 117 dagen gevangenisstraf en een andere tot twintig jaar. ‘Ruis vreet op die manier aan het fundament van de samenleving. Het is oneerlijk als mensen in vergelijkbare zaken verschillend worden beoordeeld. Zo'n systeem verliest op den duur alle geloofwaardigheid.'

Complicerende factor is dat ruis zich, anders dan bias, voornamelijk onder de radar afspeelt. ‘Bias maakt ons weliswaar irrationeel, maar doet dat op een volstrekt voorspelbare manier,' zegt Sibony. ‘Ruis is daarentegen een onzichtbare vijand. Het probleem wordt niet alleen onderschat, veel mensen weten niet eens dat het überhaupt bestáát. Dat maakt het erg moeilijk om het achteraf te corrigeren.'

Dit heeft volgens Sibony alles te maken met de beperkte manier waarop we naar de wereld kijken. ‘We concentreren ons vaak op individuele gevallen, en laten daarbij zaken als gemiddelden, variantie, en correlaties buiten beschouwing. Als we iets beslissen staan we doorgaans bijvoorbeeld niet stil bij wat een collega in die situatie zou hebben gedaan. Of we denken dat ieder ander competent persoon tot dezelfde conclusie zou zijn gekomen, omdat we ervan overtuigd zijn dat ons besluit het enige juiste is. We kunnen ons simpelweg niet voorstellen dat er meer dan één werkelijkheid is. Terwijl ruis pas zichtbaar wordt als we op een statistische manier gaan denken.'

Met een ruisonderzoek kan de kwaliteit van professionele oordelen in een organisatie echter vrij makkelijk gemeten worden. Zo'n audit is een experiment waarin verschillende personen onafhankelijk van elkaar over dezelfde zaak oordelen, waarmee de variabiliteit in hun benadering aan het licht komt. Om de mate van ongelijkheid van vonnissen te bepalen, kan bijvoorbeeld een aantal hypothetische zaken worden samengesteld waarin de verdachte na schuldig te zijn bevonden een bepaalde straf moet krijgen. Door de uitspraken van de verschillende rechters naast elkaar te leggen en vervolgens statistisch door te rekenen kan een analyse worden gemaakt van de ruis in de rechtspraak. ‘In een ideale wereld zijn alle rechters die zich over een bepaalde strafzaak buigen het met elkaar eens,' zegt Sibony. ‘Maar uit ruisonderzoeken blijkt keer op keer dat rechtbanken, net als tal van andere organisaties, een illusie van overeenstemming in stand houden, en dat hun oordelen in werkelijkheid enorm van elkaar afwijken.'

Radertje
De reden voor dit zelfbedrog laat zich raden: organisaties houden niet van conflict. ‘Ruis is onenigheid, en onenigheid leidt tot gedoe,' zegt Sibony. Hij haalt een voorbeeld uit het boek aan van een psycholoog die een school hielp bij het analyseren van aanmeldingsformulieren. Hij adviseerde dat het beter zou zijn om de score van de beoordelaar af te dekken, zodat de tweede beoordelaar daardoor niet zou worden beïnvloed. ‘Het antwoord luidde: "Dat deden we vroeger ook, maar dat leverde zoveel meningsverschillen op dat we daarmee maar zijn gestopt." Dat geeft al aan dat veel organisaties meer hechten aan consensus en harmonie dan aan het vinden van het juiste antwoord.'

Vandaar dat een ruisonderzoek zo belangrijk is, zegt Sibony: ‘Als ik als verzekeringsdeskundige pleit voor een schade-uitkering van 100.000 euro terwijl jij vindt dat het 150.000 moet zijn, dan val je mijn competentie aan. Maar als we erkennen dat ruis nu eenmaal voorkomt en dat dat niets zegt over onze individuele expertise, dan is het makkelijker om een gesprek te beginnen. Helemaal als we uiteindelijk besluiten om onze oordelen te middelen.'

Sibony benadrukt dat een dergelijke aanpak is niet voor elke organisatie is weggelegd. ‘Het wegen van ramingen is duur en tijdrovend, want je hebt voor elke zaak minstens twee experts nodig.' Een goedkopere en efficiëntere manier om ruis te bannen, is door beoordelingen te vervangen door regels of algoritmes. ‘Die zijn per definitie ruisloos. Als je voor een bepaald strafrechtelijk vergrijp een bindende richtlijn hebt, dan maakt het eigenlijk niet uit wie de rechter is. Het zal een algoritme een worst zijn of de verdachte op die zwager lijkt met wie je zo slecht kunt opschieten. In dat opzicht zijn regels superieur.'

Maar ook deze oplossing heeft haar beperkingen, aldus Sibony: ‘Anders dan je misschien zou vermoeden, is de ideale hoeveelheid ruis niet altijd nul. Soms zijn er goede redenen waarom een mens het laatste woord moet hebben. Een algoritme houdt bijvoorbeeld geen rekening met verzachtende omstandigheden. Daarnaast wordt het moreel van mensen ondermijnd als ze het gevoel krijgen slechts een radartje in een machine te zijn. En ook al is een algoritme ruisvrij, het nog wel een bias hebben.' Het beperken van ruis is daarmee altijd een kwestie van afwegen, aldus Sibony. ‘Maar zolang je dat tenminste maar bewust doet, is er niets aan de hand.'


Zojuist verschenen // Management Summaries Juli nieuws
7 juli 2021 | Pierre Pieterse

Zojuist de is de juli editie van Management Summaries verschenen. Met de volgende vier samenvattingen: Ontroeven van Kees Tillema, Patronen van Danielle Braun, De ingreep van Peter Bennemeer, en RUIS van Daniel Kahneman, Olivier Sibony, en Cass Sunstein.

Ontgroeven
Ontgroeven is een manifest waarin de auteur zijn standpunt uiteenzet over de manier waarop de managementindustrie omgaat met de (on)voorspelbaarheid van de toekomst. Kort gezegd wordt die immanente onzekerheid compleet ontkend. De meeste modellen en theorieën in zowel de bedrijfs- als de organisatiekunde wekken de indruk dat de toekomst goed genoeg voorspeld kan worden om haar te kunnen beheersen. Organisatieadviseurs nemen dit kritiekloos over omdat hun opdrachtgevers nu eenmaal concrete resultaten verwachten. Als gevolg daarvan komen organisaties vast te zitten in een groef, in een repetitieve, niet-functionele manier van denken en handelen. De auteur bepleit juist het tegenovergestelde: ontgroeven. Dat is meer dan het simpelweg ‘anders doen’. Of een actie of initiatief ‘ontgroeft’, hangt af van de mate waarin ze disfunctionele Patronen afbreekt.

Het pleidooi voor ontgroeven is in bredere zin een pleidooi voor een nieuw, ‘antifragiel’ (met dank aan Nassim Nicholas Taleb) organisatieperspectief. Antifragiel wil zeggen dat zaken en structuren onder druk niet breken maar juist sterker worden. De auteur presenteert daarvoor twaalf ‘sleutels’, vingerwijzingen om het platgetreden pad van de doorgeschoten hang naar maakbaarheid en beheersing te verlaten. Om op dat alternatieve pad succesvol te kunnen zijn, zijn met name vijf kwaliteiten belangrijk: compassie, een gezonde mate van onverschilligheid, eigenzinnigheid, rebelsheid en vooral verbeeldingskracht. Want dat is waar ontgroeven vooral om vraagt.

In Ontgroeven presenteert de auteur niet alleen een nieuw organisatieparadigma. Hij illustreert dit paradigma namelijk met een groot aantal ‘gedachte-experimenten’ om antifragiel te organiseren. Dat zijn de ‘ruwe behandelingen’ waarnaar de beschrijvende ondertitel van zijn boek verwijst.

Patronen                                                                                                       
Zoals landen en volkeren hun eigen patronen hebben, gebaseerd op oeroude religies en tradities, zo kennen organisaties ook patronen. Hoe herken je deze patronen? Hoe kun je ze veranderen? Corporate antropoloog Danielle Braun schreef met het boek Patronen een methodologisch handboek om nog meer precisie in haar denken aan te brengen.

De ingreep
Het mantra de laatste jaren is dat de zorgkosten exploderen. De zorgkosten stijgen namelijk altijd, en nu is er ook nog corona. Peter Bennemeer stelt echter onomwonden dat geld helemaal de issue niet is in de zorg. Er is veel te veel onzinnige zorg. Daarnaast is de zorg in de loop der jaren onnodig complex gemaakt. Het is vooral een kwestie van goed en vooral anders organiseren van zorg. Een routebeschrijving naar betere zorg tegen minder kosten.

RUIS
De wereld zit vol met noise, met ruis: een verschil in oordelen die identiek zouden moeten zijn maar dat dus niet zijn, in tegenstelling tot de bekende bias. Dit leidt net als bias tot cognitieve denkfouten, maar dan op een willekeurige en onvoorspelbare manier. Systeemruis is onzichtbaar, maar komt met een ruisonderzoek aan het licht, en kan door middel van ‘beslissingshygiëne’ worden gereduceerd, zo betogen Daniel Kahneman, Cass Sunstein en Oliver Sibony.

Populaire producten

    Personen

      Trefwoorden