Op werkdagen voor 23:00 besteld, morgen in huis Gratis verzending vanaf €20
Preview - Leiderschap is een keuze preview
2 november 2015 | Dominique Haijtema

In 2010 verscheen de eerste editie van Dominique Haijtema’s Leiderschap is een keuze. Vijf jaar later is er veel veranderd. Haijtema gaf in die tijd zelf leiding, en ontmoette een aantal nieuwe leiders. Tijd dus voor een nieuwe editie. In deze preview vertelt Haijtema hoe haar perspectief veranderde.

Hoe verschillend alle leiders ook zijn die ik heb geïnterviewd, een ding hebben ze gemeen: ze nemen verantwoordelijkheid. Vandaar de titel van het boek. Het is niet iets dat je overkomt, je kiest ervoor een leider te zijn. Het klinkt als een Amerikaanse oneliner en wellicht ook wat gemakkelijk: leiderschap als keuze, maar met die keuze ben je er nog niet. Het is slechts het begin van een reis waarbij je veelvuldig op de proef wordt gesteld.

Leiderschap willen analyseren, verklaren, begrijpen of ontsleutelen is onmogelijk. Erdoor geïnspireerd of gefascineerd raken kan wel. Je kunt er uren over praten, cursussen over volgen, duizenden boeken over lezen en dan begrijp je er nog helemaal niets van. En toch herken je het meteen als je het ziet of voelt. Leiderschap lijkt op de liefde. Niemand kan ons werkelijk onderwijzen, je moet het ervaren om het te begrijpen.

We kunnen pas ergens in excelleren als we er echt van houden of er tenminste gepassioneerd over zijn. Een van de beste lessen geeft Ricardo Semler. Hij ontwierp de organisatie waar hij zelf graag zou werken. Of ontwikkelde de school waar hij zelf graag les had gehad. Als je een idee of product hebt waar je van houdt en waar je tijd en aandacht aan besteedt, is de kans vrij groot dat het succesvol kan zijn.

Ik vergelijk leiderschap met golfsurfen. Dat leer je ook niet door er een boek over te lezen, maar door het te doen. Je kunt ook hier veel leren van anderen. Maar je hebt niet alles onder controle. De oceaan is onvoorspelbaar en hoe je op de omstandigheden reageert bepaalt of je succesvol zult zijn. Er bestaat geen vaste handleiding hoe je surfen leert. En net als je denkt dat je het redelijk beheerst, komt er een onverwachte golf.

Ik heb veel geleerd tijdens het surfen. Hoe je met angst omgaat, of met tegenslag. Dat wilskracht en discipline je een eind kunnen brengen, maar dat je ook flexibel moet zijn, oftewel ‘to go with the flow’, en vooral plezier moet hebben. Om te leren en te groeien als surfer, mens of leider moet je zeker bereid zijn tegenslag te overwinnen. Wij zijn geneigd bij moeilijkheden af te haken, maar topprestaties vereisen doorzettingsvermogen en daadkracht. Charles Kettering verwoordde dit mooi: ‘Niemand was ooit de oceaan overgestoken als hij tijdens een storm uit de boot had kunnen stappen.’

In 5 jaar tijd kan veel gebeuren. Zo zijn twee van mijn favoriete schrijvers Stephen Covey en Warren Bennis overleden. Ook heb ik Lynda Gratton en Ricardo Semler opnieuw gesproken. En er zijn nieuwe interviews met onder andere Brené Brown en Margaret Wheatley die over het belang van kwetsbaarheid en krijgerschap vertellen.

Ook ik ben veranderd de laatste 5 jaar. Van een freelance journalist die vooral vragen stelde en veel vrijheid bezat om te ontdekken en te onderzoeken, werd ik de hoofdredacteur van Management Team en mocht ik zelf leiding geven. Leiding geven aan verandering – we deden in tweeënhalf jaar twee keer een ingrijpende restyling – en aan een team van medewerkers.

En zo heb ik geleerd dat ergens over schrijven iets fundamenteel anders is dan iets daadwerkelijk te doen. Ik weet veel over leiderschap, maar dat maakt me nog geen goede leider. Het zorgt er hooguit voor dat ik beter weet wat ik wel en niet kan. Ik leerde dat ik goed kan vernieuwen, resultaatgericht ben en strategisch sterk, maar weinig geduld of organisatietalent heb.

Leiderschap leer je door de praktijk. En toch heb ik ook vele inzichten te danken aan alle boeken die ik heb gelezen en gesprekken die ik heb gevoerd. Ik ben ervan overtuigd dat wij troost en herkenning, maar ook de confrontatie en uitdaging van ons beeld van de werkelijkheid vinden in de ontmoetingen met anderen.

Het was kortom tijd voor een nieuwe en actuele uitgave van Leiderschap is een keuze. Er is ook in deze uitgave geen standaardrecept voor leiderschap. Het gaat weer om mensen die hun nek durven uitsteken. De ideeën en prestaties zijn zeer verschillend, maar wat de geïnterviewden met elkaar gemeen hebben is dat zij ervoor kozen hun dromen te realiseren, hun potentieel te verwezenlijken. Of zoals schrijfster Marianne Williamson zegt: ‘Zij maken zich niet klein om anderen een dienst te bewijzen.’

Dominique Haijtema is psycholoog en journalist. Ze was hoofdredacteur van Management Team en is de auteur van Leiderschap is een keuze. De nieuwe editie verschijnt op eind oktober 2015.

De top 3 van Dominique Haijtema geboekstaafd
12 juli 2013 | Nienke van Oeveren

Dominique Haijtema is psycholoog en journalist. Zij is hoofdredacteur van het tijdschrift Management Team. Zij werkte als verslaggever voor Nederlandse kranten en als freelance journalist schreef zij artikelen voor Quest Psychologie, Happinez, Santé en Slow Management. Managementboek Magazine is benieuwd welke boeken haar het meest inspireren. Max Wildschut en Alain de Botton scoren het hoogst.

 

1 Gezag door Mark van Vugt en Max Wildschut
‘Ik associeerde leiderschap vroeger met dominantie. Maar Van Vugt en Widschut maken duidelijk dat dominantie iets anders is dan gezag hebben of een effectieve leider zijn. Dominantie of macht gaat over eigenbelang en gezag gaat over het belang van de groep. Macht beïnvloedt ook ons gedrag. Als journalist zag ik weinig mensen met natuurlijk gezag en veel mensen die hun status eerder aan hun positie ontlenen. Nu ik zelf een leidinggevende functie heb, probeer ik meer bewust te zijn van de mogelijke effecten van macht op mezelf en anderen.’

2 Ode aan de arbeid door Alain de Botton
‘Als journalist denk je regelmatig: ‘Dat weet ik allemaal al’. De nieuwsgierige en onderzoekende blik van De Botton is daarom inspirerend. Bijvoorbeeld hoe bijzonder het is dat er het hele jaar verse aardbeien in de supermarkt liggen. Hij onderzoekt ook het belang van werk voor onze identiteit. Wat zegt je werk over jou? Of wie ben je zonder je werk? Hierdoor zie ik meer de betrekkelijkheid van werk. De wereld gaat niet ten onder als je een deadline niet haalt. Op het werk ben je zeker vervangbaar. Maar voor je familie en vrienden ben je dat niet.’

3 Geweldloze communicatie door Marshall Rosenberg
‘Hoewel ik dit boek al lang geleden gelezen heb, heeft het een blijvende indruk op me gemaakt. Ik let meer op het taalgebruik van mezelf en anderen. Moeten, fte, human resources… in organisaties is het taalgebruik niet altijd menselijk of inspirerend. En dat heeft zeker effect op mensen. Er is een groot verschil tussen een ander veroordelen en dingen opeisen en communiceren dat je iets van een ander nodig hebt. Iedereen wil een ander helpen. Zorg er zelf voor dat je doet wat je van anderen verwacht.’

 

Fotografie: Mark Horn

Dominique Haijtema: ‘Goede leiders kennen hun sterktes en zwaktes’ interview
15 april 2010 | Erik de Vries

Leiderschap is een keuze van Dominique Haijtema bevat interviews met goeroes, wereldleiders en andere personen die prominent aanwezig zijn in hun vakgebied. Zij bundelde en actualiseerde haar beste interviews met de belangrijkste denkers in de wereld van leiderschap en management, en met de leiders zelf. M&L sprake even met haar.

Zijn alle personen die je voor je boek hebt gesproken sterke figuren?

Sterke figuren... Hoe bedoel je dat?

Individuen die anderen in beweging zetten, die kunnen overtuigen, naar wie geluisterd wordt…

Ik denk dat ze voornamelijk sterk zijn in het zichzelf in beweging kunnen zetten, en daarmee anderen. Met name in de groep doeners zie je dat een leider iemand is die zichtbaar durft te zijn en wil zijn, die van mening is dat er duizenden mensen op zijn of haar verhaal zitten te wachten. Je zult dus in eerste instantie moeten zorgen dat je wat te vertellen hebt, en daarnaast het ego moeten hebben om een toppositie te ambiëren.

Hebben de mensen die jij hebt geïnterviewd naar jouw gevoel meer overeenkomsten dan verschillen?

Uit de 26 portretten blijkt voor mij dat ze meer verschillen dan overeenkomen. Eigenlijk is de enige overeenkomst dat ze allemaal verantwoordelijkheid hebben genomen, voor hun talent of hun ambitie.

Wat bedoel je daarmee?

Je hebt altijd de keuze. Je kunt aan de ene kant in de marge opereren, 95 procent van de mensheid doet dat. Elke dag naar je werk gaan en daar de hypotheek van betalen. Prima natuurlijk, niets mis mee. Maar er zijn ook mensen die zeggen: ik wil het anders of beter doen, ik wil begrijpen waarom we zo weinig gebruik maken van ons potentieel. Zij hebben een nieuwsgierigheid, een drive, die ze verder brengt. De reden dat ik die mensen heb gekozen, is omdat zij mij en anderen inspireren en indruk op mij hebben gemaakt. Dit boek is het resultaat van een zoektocht die begon in 2005. Toen ik als beginnend verslaggever bij Management Team kwam te werken, begreep ik heel veel dingen rond management niet. Ik begreep niet waarom er zoveel mis gaat bij bedrijven, waarom het voor leidinggevenden ingewikkeld is om goed met werknemers om te gaan, enzovoort. Ligt dat aan de managers zelf, aan de opleiding, of toch aan iets anders? Ik dacht ook: het kan allemaal veel beter, waarom gebeurt er zo weinig? Het leek mij logisch dat mijn vragen konden worden beantwoord door de mensen die veel over dit soort zaken hadden nagedacht, die er onderzoek naar hadden gedaan.

En niet door de leiders uit de praktijk?

Daar kwam ik later pas op. Ik wilde weten wat leiderschap eigenlijk is, ik begreep er niks van. Ik hoopte daar destijds een sluitend antwoord op te krijgen.

Is dat gelukt?

Nee. Vraag twintig mensen wat leiderschap is en je krijgt twintig definities. Sommigen zien het als een eigenschap, zoals doorzettingsvermogen, daadkracht of ambitie, voor anderen is het een resultaat, een optelsom van veel eigenschappen en factoren, met leiderschap als resultaat. Weer anderen zien het als een proces, dat je al dan niet kunt leren. Is het aangeboren? Kun je het ontwikkelen? Het blijft een vage, fuzzy term. Er is ook sprake van cultuurverschillen. In Amerika staat leiderschap voor iets anders dan in Nederland. Amerikaans leiderschap is hard, hiërarchisch. En in Duitsland is het bijvoorbeeld ondenkbaar dat een ondergeschikte zijn baas tegenspreekt. Wij Nederlanders willen juist overal over meepraten en hebben weinig ontzag voor autoriteit.

Kun je een basis aanwijzen voor goed leiderschap?

Dat is erg afhankelijk van welk criterium je hanteert. Persoonlijk denk ik dat goede leiders zichzelf goed kennen, en weten waar hun kracht en zwaktes liggen. Maar verder: de theorie schrijft voor dat je hard moet zijn op de inhoud en zacht op relatie. Dat zie ik weinig gebeuren in de praktijk. We overschatten het menselijk vermogen om optimaal te presteren. Het is opvallend dat er heel veel mensen zijn die zichzelf niet kunnen managen, die geen leiding kunnen geven aan hun eigen leven. En hoe waarschijnlijk is het dan dat ze anderen wel kunnen aansturen?

Hoe zit dat met de leiders die jij gesproken hebt? Leven zij strikt volgens hun eigen regels?

Nee, ik heb er maar weinig ontmoet die de boodschap die ze uitdragen ook echt in de praktijk brengen.

Ik denk aan Ricardo Semler.

Ja, maar ook de Bennedictijnse monnik en bestsellerauteur Anselm Grün, met wie ik voor deze editie van mijn boek een interview heb opgenomen. Hij leeft daadwerkelijk zoals hij schrijft. Hij heeft daarvoor de discipline. Semler is een ander verhaal, hij kan juist makkelijk de leiding loslaten. Maar zij zijn uitzonderingen.

Maar de meesten volgen hun eigen ideeën en theorieën niet. Wat vind je daarvan?

In het begin vond ik dat wel moeilijk, toen ik dat merkte tijdens de interviews. Het waren natuurlijk ook helden van mij, mensen die ik op een voetstuk had geplaatst.tijdens een aantal interviews zat ik ook tegenover een echt onaardig, onvriendelijk persoon. Dan vroeg ik me af hoe iemand het zo ver heeft weten te schoppen in een omgeving waarin je ook sociaal vaardig moet zijn. Maar het kan zijn dat die leiders juist een fascinatie hebben met het onderwerp omdat ze er zelf zo slecht in zijn. Er wordt vaak gezegd dat je het beste les geeft in hetgeen je zelf het hardst moet leren. Of ze hun eigen regels volgen of niet, uiteindelijk denk ik niet dat het afbreuk doet aan de kwaliteit van hun werk. Ik wilde de heilige graal van leiderschap vinden, dat is niet gelukt. Wat wel is gelukt, is de complexiteit en de schoonheid van leiderschap te laten zien.

In je boek komen onvermijdelijk de verschillen tussen stijlen en culturen aan het licht. Is er ook iets dat overal ter wereld opgeld doet?

Jazeker. Iedereen, dus elke werknemer op de wereld wil zich gewaardeerd voelen, het gevoel hebben dat hij of zij verschil maakt. Tegelijk vindt ook iedereen het prettig dat er iemand is die zegt waar het naartoe moet, en die meer uit jou haalt dan er inzit. Dat zijn universele behoeften, maar hoe je dat invult en stuurt is per land sector en bedrijf erg, erg verschillend.

 

Foto credit: Mark Horn

Populaire producten

    Personen

      Trefwoorden