Op werkdagen voor 23:00 besteld, morgen in huis Gratis verzending vanaf €20
Transparantie column
28 oktober 2014 | Pierre Pieterse

Dat is dus het huidige adagium. Transparantie. We kunnen tegenwoordig zo ver kijken dat we dichtbij niks meer zien. Een perfecte voedingsbodem voor allerlei ‘spins’, voor ‘virals’, voor ‘guerrilla’, en zelfs voor ouderwetse ‘agitprop’. Als is de waarheid (social media!) nog zo snel, de leugen achterhaalt haar wel. Maar dat is dan weer de perfecte voedingsbodem voor degelijke onderzoeksjournalistiek die op managementterrein resulteert in mooie, informatieve en soms zelfs ronduitspannende boeken.

Het iconische voorbeeld is natuurlijk De prooi van Jeroen Smit (voorafgegaan door het terecht bekroonde Het drama Ahold dat we niettemin met enige hindsight een vingeroefening mogen noemen). Maar ondanks minder lauweren doen boeken als De vastgoedfraude (en het vervolg De ontknoping) van Vasco van der Boon en Gerben van der Marel, of het even vermakelijke en onthutsende relaas over de teloorgang van PCM, De geldpers van Joost Ramaer daar niet voor onder. En dan laten we de enorme stapel meer dan relevante publicaties over de financiële crises en andere schuldenbergen, en recent de keerzijde van big data (privacy!) maar even voor wat ze zijn.

Kort geleden verschenen twee boeken die deze traditie monter voortzetten. In Branson ontmaskerd doet journalist (en opmerkelijk genoeg ook auteur van de geautoriseerde biografie van Branson) Tom Bower precies wat er op de titelpagina staat: ‘golden boy’ Richard Branson ontmaskeren, als iemand die werkelijk alles inzet ter meerdere eer en glorie van zichzelf. Met zelfs een eigen eiland om heel creatief belasting te ontduiken. Om zo met groots (PR) gebaar miljarden te kunnen toezeggen om (bijvoorbeeld) de klimaatcrisis te beheersen. Toezeggen dus, niet uitkeren.

Van Nederlandse bodem is Operatie werk Arthur de deur uit, een door NRC-journalisten Joep Dohmen en Jeroen Wester ‘geannoteerde’ weergave van het schotschrift van Arthur Gotlieb richting NZa management dat na de zelfmoord van de auteur mag worden gezien als afscheidsbrief. Maar vooral is het een onthutsend en minutieus goed onderbouwd betoog van een werknemer die het totaal niet eens is met zijn negatieve werkbeoordelingen, en op zoek gaat naar het waarom. Die zoektocht laat zich lezen als verslag van iemand die langzaam maar zeker op nietsontziende wijze wordt fijngemalen door zijn eigen managers. Omdat hij zonder de klok te willen luiden de vele misstanden en ongewenste belangenverstrengelingen binnen het NZa op de agenda wil krijgen.

Overigens is het dan weer ontluisterend om te horen dat juist de NZa een van de twee toezichthouders is die nog enigszins op afstand opereert en dus met enige afstand toezicht kan houden. De rest woont vaak letterlijk in bij het betreffende ministerie. Of kruipt er figuurlijk bij in bed: ambtenaren/bestuurders worden toezichthouders, en/of vice versa.

Wie na al dit ‘geweld’ even terug wil naar de tijd dat transparantie nog afhing van hoe goed de ramen waren gezeemd, is er Gouden jaren van Annegreet van Bergen, ‘het verhaal van de ongekende naoorlogse groei die ons leven op alle fronten heeft veranderd’. De wekelijkse teil die een dagelijkse douche werd, het papieren loonzakje een digitale bankrekening en de boterham met tevredenheid een broodje gezond. Ter relativering en vooral vermaak!


Nu of nooit nieuws
29 september 2014 | Jeroen Ansink

De Verenigde Naties hieden afgelopen week een klimaattop en we dat hebben we geweten. Zondag werd op tweeduizend plaatsen in de wereld de People's Climate March tegen klimaatverandering gelopen, waarvan de demonstratie in New York meer dan driehonderdduizend mensen trok. En de Amerikaanse president Obama noemde het opwarmen van de aarde 'dé kwestie die de contouren van deze eeuw zal bepalen', meer nog dan terrorisme en mondiale instabiliteit. De rest van de week bezorgden regeringsleiders uit bijna alle landen de straten van Manhattan een doorlopend verkeersinfarct in hun zoektocht naar een passend antwoord.

Wat er ook besloten wordt, het zal waarschijnlijk niet genoeg zijn voor de Canadese activiste Naomi Klein. In haar precies getimede, vorige week verschenen This changes everything (in de Nederlandse vertaling omgedoopt tot No Time) luidt het boegbeeld van de anti-globaliseringsbeweging de noodklok over wat ze Decade Zero noemt: als er nú geen spijkers met koppen worden geslagen dan zal de regie in de strijd tegen klimaatverandering ons voorgoed ontglippen.

Dat klinkt alarmistisch, en niet zonder reden. Om het tij nog enigszins te kunnen keren moeten landen volgens het International Energy Agency de uitstoot van broeikasgassen onmiddellijk terugbrengen met acht tot tien procent per jaar. Met een aantrekkende economie en een president die stevige retoriek koppelt aan voorzichtige daden lijkt dat in de Verenigde Staten alvast een illusie.

Eén ding staat volgens Klein in ieder geval als een paal boven water: het probleem is te groot om over te laten aan de markt. Sterker nog, de nakende klimaatcrisis is juist het gevolg van een ideologie die tegen haar grenzen aanloopt. Kapitalisme moet volgens Klein vervangen worden door een systeem waarin consumptie niet meer het hoogste goed is. Dat vraagt forse offers, en als de politiek en het bedrijfsleven het laten afweten, dan moet het initiatief komen van gewone mensen die zich verzetten tegen bijvoorbeeld energiebedrijven die de aarde afstropen op zoek naar nóg meer fossiele brandstoffen.

En passant veegt Klein de vloer aan met tycoons die zich uitspreken tegen klimaatverandering maar vervolgens vrolijk doorgaan met business as usual, zoals Michael Bloomberg, Bill Gates en Warren Buffett. Ze trekt met name van leer tegen de Virgin Airways-oprichter Richard Branson, die in 2006 nog beloofde om drie miljard dollar uit te trekken voor groene initiatieven, maar daar vooralsnog nog geen tiende van heeft verwezenlijkt. In die kritiek staat ze niet alleen: in de onlangs verschenen en vernietigende biografie Branson ontmaskerd noemt auteur Tom Bower hem zelfs 'een groene blindganger'.

Populaire producten

    Personen

      Trefwoorden