Op werkdagen voor 23:00 besteld, morgen in huis Gratis verzending vanaf €20
De wereld is corona column
15 juni 2020 | Pierre Pieterse

Ik zou bijna zeggen, was dat maar zo. Sinds het schrijven van deze editorial is de bom overal ingeslagen, en is corona nog maar een van de problemen die moeten worden opgelost. Maar gelukkig blijft de centrale boodschap van onderhavig stukje fier overeind, misschien wel meer als toen: we zijn toe aan een herbezinning!

‘Wij durven te stellen dat in de wereld van Caudron een virus minder snel en gemakkelijk om zich heen had kunnen grijpen. Simpelweg omdat we dan al meer lokaal zouden leven, ons minder zouden verplaatsen, omdat wonen, werken, leren en ontspannen zich zouden concentreren in kleinere gemeenschappen. Werken vanuit huis was al lang normaal. En die schonere lucht die we nu meemaken? Die hadden we al jarenlang gehad. Problemen met de voedselvoorziening? Waarschijnlijk voor een groot deel ondervangen door lokale productie. Bedrijven massaal in de problemen? Waarschijnlijk stukken minder als we al op grote schaal zouden zijn overgestapt op een nieuw economisch model: waarin we betalen voor gebruik en oplossingen. En dat abonnement loopt gewoon door. Wij durven zelfs te hopen dat de crisis waarin we ons momenteel bevinden, ons met grote stappen dichterbij Caudron’s wereld anno 2030 gaat brengen. Kortom, wat ons betreft doorstaat De wereld is rond ook de tand van deze vreemde tijd.’ Aldus het juryrapport over het winnende boek De wereld is rond van Jo Caudron.

Inmiddels wordt er flink invulling gegeven aan deze wereld. Barbara Baarsma pleitte in Buitenhof voor korte logistieke lijnen. Van boer direct naar winkel. Logisch ook want waarom Nederland bijvoorbeeld vlees exporteert en tegelijk ook weer vlees importeert, is een raadsel. Waarschijnlijk het raadsel van de toegevoegde waarde, in dit geval lucht en strijkstok. En passant introduceerde zij de bodemcoach maar het ontging iedereen even wat ze daar nu precies mee bedoelde. Wellicht liet ze zich verleiden om mee te doen aan de grote coach-hype. Elk probleempje past een coach!

Ook Nicholas Nassim Taleb ziet de huidige corona crisis als een uitgelezen kans om de zaak eens goed om te gooien. Volgens hem is er een systeem opgetuigd dat de ellende over zichzelf afroept. Mondialisering, iedereen interconnected, verbonden, de global village, de wereld een dorp, zijn de perfecte voedingsbodem voor dit soort catastrofale pandemieën, met vliegtuigen als moderne drager van elke plaag. Hij pleit dan ook hartstochtelijk voor localism. Dat betekent misschien minder groei, maar vergis je niet zegt Taleb in een column, als je de kosten van de onvermijdelijke crises meeweegt, zie je dat die ‘meergroei’ negatief is.

En dan is er nog China. Als machtsfactor, als productieschuur, zelfs een serieuze troonpretendent als hoeder van de wereldorde, klaar om het stokje van de VS over te nemen. De huidige ‘dankbaarheidsdiplomatie’ is daar meer dan een voorbode van. Maar pas op, zo waarschuwen de sinologen Rana Mitter en Nadège Rolland in de Volkskrant (van 8 mei), het is allemaal ter meerdere eer en glorie van China. Een voor allen, allen voor China. Wie zoet is krijgt lekkers, wie stout is de roe: mondkapjes en beloningen voor wie China welgezind is, dreigementen voor wie kritiek uit. ‘Ik denk dat deze crisis illustreert wat voor wereldorde we kunnen krijgen als China een supermacht wordt. Wie vriendelijk is en Beijing eerbied betuigt, wordt beloond met cadeaus. Maar wie kritiek uitoefent en tegen Beijings doelen ingaat, wordt onder druk gezet. Kijk naar de dreigementen tegen Australië.’ For starters. China zelf zal meer en meer afdrijven van onze gekoesterde waarden, richting een nog totalitairder staat. ‘Een van de zuilen van de legitimiteit van de CCP is door de corona crisis zwaar beschadigd. Dat zal betekenen dat de partij meer op andere machtsinstrumenten zal leunen: repressie en controle, nationalisme en politieke strijd.’

Een herbezinning is kortom op zijn plaats. Daarbij is het managementboekboek van het corona-jaar 2020 een mooi startpunt.


Redactioneel - Codex Talebiana column
3 januari 2019 | Pierre Pieterse

Nassim Nicholas Taleb, de auteur van het beroemde boek De zwarte zwaan, is wat je in de literatuur een fenomeen noemt. Of een tegendraadse filosoof, het is maar net welke bril je opzet.

Teleb schrijft boeken die je enerzijds afstoten door de altijd drammerige, gelijk hebberige stijl, maar anderzijds blijven trekken door de verrassende inzichten. Of de prachtige aforismen waarmee je jezelf of anderen kunt verrijken. Het bed van Procrustes is een toegankelijke bloemlezing. Voor ‘mijn’ doelgroep is de daarin opgenomen collectie ‘het economisch leven en andere vulgaire onderwerpen’ een must read. Soms verhelderend (‘Ondernemer zijn s een existentieel, niet alleen een financieel ding’), vaker ronduit confronterend. Vooral economen (‘Economie gaat over simpele dingen gecompliceerd maken’) moeten het ontgelden, zij zijn ‘een kruising van een zakenman zonder gezond verstand, een fysicus zonder hersenen, en een speculant zonder ballen’. Als je echt niks kunt, word je econoom.

Ook van journalisten (‘idioten die overal hun waarheid van maken door die in hun Procrustes-bed dwingen’) moet Taleb weinig hebben. Ze reduceren in het beste geval zaken tot aperte flauwekul, vaak omdat ze nergens iets van begrijpen, in het veel vaker voorkomende en tegelijk slechtere geval gedragen ze zich als ‘interventionistas’, opiniemakers en beïnvloeders die van alles wat vinden en bepleiten maar daar nooit zelf de consequenties van ervaren. Pleiten voor een hogere energiebelasting vanwege het klimaat, terwijl zijzelf al lang een fors gesubsidieerde warmtepomp hebben, of stoken op (sic!) ‘groene’ biomassa. Of, wat profaner, pleiten voor ‘regime change’ omdat dictatoriaal niet pas in het weldenkende westerse discours, en dan de duizenden burgerslachtoffers beschouwen als ‘collaterol damage’. Geen ‘skin the game’ dus.

Een interview zit er dus niet in, maar een gerenommeerd boekenmagazine moet toch wat met deze invloedrijke auteur. En als Mozes niet naar de berg komt, dan komt de berg wel naar Mozes. Nou ja, voor een keer dan. Met het eindigen van onze serie de Galerij der Groten (met een heel fijn maar nog belangrijker interview met Erik Brynjolffson over AI, big data, en de onvermijdelijke technologische suprematie van China door onze westerse nadruk op privacy) ontstond er ruimte voor wat nieuws.

Dit keer geen rubriek met een vast format (geen Procrustes-bed dus), maar een rubriek waarvan de vorm zich aanpast aan de vent. Martin van Staveren trapt af met een heel eigenzinnige interpretatie van het werk van Taleb. Hij legt zijn eigen boek, Risicoleiderschap, over die van ‘risico-fenomeen’ Taleb. Zijn conclusie: zijn Incerto (onzekerheid) oeuvre (Misleid door toeval, De zwarte zwaan, Antifragiel, en Skin in the Game) is absoluut verplichte kost voor iedereen die wil overleven in een VUCA-omgeving. ‘Zijn heldere, soms bloedrode lijn is die van de hoogmoed van de mens. Wij mensen blijken telkens weer niet goed in staat om de essenties en werking van toeval en onzekerheid te zien, laat staan er effectief mee om te gaan. Een precaire situatie, die met alle snelle technologische ontwikkelingen, daarmee samenhangende complexiteit en bijbehorende schaalvergroting eerder toeneemt, dan afneemt.’ Waarvan acte!

En nu we toch aan het vernieuwen zijn: vanaf februari zal Annegreet (‘Gouden jaren’) van Bergen maandelijks verslag doen van nog altijd functionerend maar dan anders industrieel erfgoed. De geschiedenis van onze bedrijvigheid, compleet met feitjes die er niet toe doen maar wel leuk zijn om te weten. Weet u bijvoorbeeld waarom wij bietensuiker gebruiken, en geen rietsuiker? Nou dan!

Enfin, genoeg gepraat. ‘Vermijd woorden’, zou de grootmeester zelf zeggen.


Ons feilbare denken herzien I column
3 oktober 2018 | Ger Post

Met replicatiecrises in de sociale wetenschappen – en met name de psychologie – is een terugkerende vraag: in hoeverre staat het standaardwerk Ons feilbare denken van Daniel Kahneman nog overeind? Kan het boek dat Fifty shades of grey van de toppositie in de bestsellerlijsten verdrong inmiddels naar De Slegte? Een update in vier columns van de vier belangrijke onderwerpen in het boek van Kahneman: verliesaversie, sociaal primen, momentum, en systeem 1 en 2-denken.

 

Verliesaversie

Verliesaversie is het idee dat de pijn van iets te verliezen zwaarder weegt dan het plezier van hetzelfde te winnen. De theorie is niet alleen monumentaal in de carrière van Kahneman (tijdens de uitreiking van de Nobelprijs aan de psycholoog viel het woord maar liefst 26 keer), het idee ligt ook aan de basis van de gedragseconomie en beleid van de overheid.

Kahneman legt verliesaversie uit met het volgende voorbeeld.

Iemand stelt je een gokje voor bij het werpen van een munt.
Als het muntstuk op ‘munt’ valt, verlies je 100 dollar.
Als het muntstuk op ‘kop’ valt, win je 150 dollar.
Is dit een aantrekkelijke gok? Zou je het doen?

‘Voor de meeste mensen is de angst om 100 dollar te verliezen intenser dan de hoop op het winnen van 150 dollar,’ schrijft Kahneman. ‘Uit vele van dit soort observaties concludeerden we dat “verliezen groter opdoemen dan winsten” en dat mensen verliesaversief zijn.’

Hoe belangrijk verliesaversie ook is, de theorie wierp de afgelopen jaren weerstand op. Misschien wel de meest vocale tegenstander is auteur Nicholas Nassim Taleb, die ronduit verklaarde ‘er niet in te geloven’. Wat hem betreft zijn experimenten zoals hierboven beschreven artificieel en worden erin andere risico’s die iemand loopt genegeerd.

Er spelen veel meer factoren een rol wanneer iemand gevraagd wordt een gokje te wagen. De risico’s die iemand buiten het experiment loopt wegen ook mee, stelt Taleb. Zoals het risico dat die persoon loopt met een aandelenpakket, met een eigen bedrijf of met de mogelijkheid dat de kosten van de opleiding van een zoon of dochter hoger uitvallen. Als je deze risico’s meeweegt kan het logisch zijn voor iemand om de risico in het experiment (150 dollar verliezen) te vermijden.

Maar dat het logisch is, betekent niet dat verliesaversie geen factor is in beslissingen die mensen nemen. Sterker nog, Kahneman en Taleb zijn het eens, want volgens Kahneman is er vanuit een evolutionair perspectief een logische verklaring aan te dragen om verlies zwaarder te laten wegen dan winst. ‘Organismen die bedreigingen als urgenter benaderen dan mogelijkheden hebben een betere kans om te overleven en te reproduceren,’ zo schrijft hij in Ons feilbare denken.

Het idee van verliesaversie leek sterker aan het wankelen gebracht toen twee onderzoekers op basis van een meta-analyse stelden dat verliesaversie een dwaling was. (Een bevinding die Taleb op Twitter binnenhaalde met een ‘I told you so’). David Gal en Derek Rucker analyseerden de onderzoeken naar verliesaversie en vonden ‘weinig bewijs voor verliesaversie als algemeen principe’.

Nu is dat een beetje een stroargument van de onderzoekers (dat ze wel veel aandacht opleverde). Zoals econoom Brendan Markey-Towler schrijft gelooft niemand dat verliezen altijd heftiger worden gevoeld dan winsten. ‘Gedragseconomen erkennen eerder dat het een factor kan zijn.’ In welke situaties deze factor een rol speelt, dat is aan onderzoekers om uit te vinden.

Conclusie: verliesaversie kan wel degelijk een rol spelen bij het nemen van een beslissing. In welke situaties dit met name een rol speelt – of het bijvoorbeeld vooral bij grote bedragen is of wanneer het overleven van een individu op het spel staat – zijn nuances die toekomstig onderzoek moeten uitwijzen.


Redactioneel - De nieuwe realiteit column
2 februari 2016 | Pierre Pieterse

Het was mijn bedoeling een vrolijk stukje te schrijven. Over die eeuwige stippen aan de horizon, over die aantrekkelijke goudpotten die aan de voet van elke tegenslag staan.

Maar de actualiteit heeft me wreed ingehaald. ‘The shit hits the fan’ in onvervalst urban speak. Keulse potten en andere beerputten openen zich in een tempo waartegen niet valt te organiseren. Zelfs het summum van effectief crisismanagement, ‘er is geen gevaar [vul aan naar believen]’, is een gepasseerd station.

Zelfsturing is ook wel wat van zijn glans kwijtgeraakt door de actualiteit. In de weerbarstige praktijk van de maatschappelijke straat blijkt zelfsturing niets anders dan opgelegde belangen van boven in de juiste richting te sturen. ‘Onder de pet’ vermomd als eigen verantwoordelijkheid. De remake van de leider tegemoet werken, ‘entgegen arbeiten’ zoals in het origineel. Afgedekt inderdaad met een ‘er is geen gevaar [vul aan naar believen]’.

Ronduit alarmerend is het dat net als in het bedrijfsleven de gevestigde orde verdwijnt. Net als in het bedrijfsleven blijken de gebaande paden niet het antwoord te zijn op de uitdagingen die de nieuwe tijd met zich mee brengt. En net als in het bedrijfsleven is een logisch gevolg dat het geijkte instrumentarium niet meer werkt. Zekerheden zijn even niet meer gangbaar. Het onverwachte valt te verwachten.

Zelforganisatie daarentegen lijkt de tand des crises glansrijk te overleven. Ongeleide (zelfsturende maar dan net even anders) vormen van zelforganisatie gefaciliteerd door de geneugten van social media dreigen de katalysator van de nieuwe realiteit te worden: het onverwachte!

Maar hoe manage je nu dat onverwachte? Door opmerkzaam te zijn, zegt oudgediende Karl Weick. Niet pareren, maar slechts de gevolgen opvangen. In straf managementjargon: ga er maar vanuit dat je nooit zult weten op hoeveel manieren iets mis kan gaan, dus zorg voor mechanismen die de directe negatieve gevolgen van een onverwachte wending minimaliseert. In feite is het Management van het onverwachte onvervalst crisismanagement.

Een andere manier om zwarte zwanen eigentijds in toom te houden, is anticiperen. Nassim Nicholas Taleb stelt dat het ontkennen van het onverwachte onvermijdelijk tot fragiele systemen leidt die slechts bestand zijn tegen het verwachte. En ook nog eens de levensgevaarlijke en kostbare illusie van maakbaarheid in leven houden.

Zijn oplossing is de inrichting van antifragiele (robuuste) systemen. Waar fragiele systemen het resultaat zijn van geconstrueerde (verwachte!) werkelijkheden, daar gaan antifragiele (non-lineaire complexe) systemen uit van het onbekende. Omdat antifragiele systemen uitgaan van het onbekende (het onverwachte!), staat zo’n systeem permanent op standby (opmerkzaam!), voorbereid op wat er zou kunnen gebeuren.

Maar misschien moet ik toch maar gewoon een vrolijk stukje schrijven. Bijvoorbeeld over de toch wel curieuze oplossing voor bijna alle problemen: iedereen coach! Coaching is zo populair aan het worden dat er een toekomst nakende is waarin de ene helft van Nederland (vrouwen) de andere helft (mannen) op weg naar van alles coacht.

De nieuwe realiteit is een weinig geslaagde doorontwikkeling van het nieuwe normaal (dat weer een doorontwikkeling is van het nieuwe werken) dat juist de spagaat tussen schijnbaar onoverbrugbare realiteiten wil slechten. Maar die nieuwe realiteit is daarmee allesbehalve een illusie.


Geboekstaafd: De top 3 van Berthold Gunster geboekstaafd
22 juni 2015 | Nienke van Oeveren

Berthold Gunster is grondlegger van de Ja-maar filosofie en Omdenken. Over zijn gedachtegoed schreef hij inmiddels acht boeken. Waar haalt hij zijn inspiratie vandaan? Gunster vertelt over zijn top 3.

1 The Path of Least Resistance

Robert Fritz

‘Hoe kun je met denken de werkelijkheid vormgeven? De auteurs van deze drie boeken hebben oog voor het feit dat de wereld niet zomaar maakbaar is. Robbert Fritz heeft al een poos geleden diepe indruk op mij gemaakt omdat hij cruciaal verschil maakt tussen handelen om van een probleem af te komen en handelen vanuit een droom. Als je van een probleem af wilt, blijft het terugkomen: je weet namelijk precies wat je níet wilt. Maak daarom een helder en aantrekkelijk beeld van wat je wilt creëren.’

2 Simplicity

Edward de Bono

‘Maak dat beeld zo simpel mogelijk, adviseert Edward de Bono. Mensen hebben de neiging om dingen ingewikkeld te maken. We denken dat mensen intelligent zijn als ze ingewikkelde woorden gebruiken, maar onze intuïtie weet gelukkig beter en geeft de voorkeur aan eenvoudige taal. Ja-maar en omdenken zijn dan ook verraderlijk simpele begrippen – ik heb een voorliefde voor simpele woorden - maar bondig en helder maken kost enorm veel inspanning. De schoonheid zit ‘m in de eenvoud.’

3 Antifragiel

Nassim Nicholas Taleb

‘Bij tegenslag gaan we beter functioneren, beschrijft Nicolas Taleb. Die gedachte ligt heel dicht aan tegen het omdenken. Veel problemen hebben bijvoorbeeld de neiging om zichzelf op te lossen, dus wachten is een goede strategie. Wuwei: dingen doen door niet te doen. Hoe langer je hetzelfde werk doet, hoe groter de kans op een burn-out. Mensen zijn net als de natuur antifragiel: zoek de verandering op en haal opgelucht adem als iets tegenzit.’

Populaire producten

    Personen

      Trefwoorden