Op werkdagen voor 23:00 besteld, morgen in huis Gratis verzending vanaf €20
Wij wijzen u graag op het volgende
Door drukte zijn de levertijden van PostNL aangepast en kan uw pakket vertraging oplopen. Door de Brexit kan de levering van Engelse boeken vertraging oplopen.
Dik Bijl: ‘Er komt meer welvaart, maar de verdeling wordt superonevenredig’ interview
13 september 2016 | Bas Hakker

Dik Bijl schreef veel boeken over Het Nieuwe Werken, maar dit keer dompelde hij zich onder in een ander onderwerp. In Alles wordt anders schetst Bijl de omvang van de vierde industriële revolutie en de gevolgen voor ons dagelijks leven.

Waarom een boek over de technologische vooruitgang?
Ik heb altijd interesse gehad in de invloed van technologie op ons werk en leven. Ik schreef natuurlijk over Het Nieuwe Werken en dat heeft ook veel met technologie te maken. Ooit wil ik een vuistdik boek schrijven over de ontwikkeling van mens, werk en technologie. Mijn interesse is ook aangewakkerd door mijn bezoek aan Afrikaanse dorpjes waardoor je ziet hoe mensen leven als ze helemaal géén toegang tot techniek hebben. Maar de grote trigger was het ‘World Economic Forum’ in Davos met als thema de vierde industriële revolutie.

U wilde onderzoeken hoe ver die revolutie gevorderd is?
Ik wilde de gevolgen van die revolutie voor de 10 miljard inwoners van de aarde schetsen die we straks hebben. Mijn conclusie is dat - qua duurzaamheid en gezondheid - de techniek alleen maar kan helpen, maar onze manier van werken zal compleet veranderen. In het verleden hebben alle revoluties ons meer welvaart en werk gebracht, maar de vraag is of dat straks ook nog zo is. Je gaat van het land naar de fabriek naar het kantoor en nu?

Uw stelling is dat vijftig procent van de banen verdwijnt als gevolg van de vierde industriële revolutie?
Ergens tussen de 40 en 75 procent. Als gevolg van de zelfrijdende auto zullen bijvoorbeeld vrijwel alle banen in het vervoer over een jaar of vijftien verdwijnen en dan stappen we over op een systeem van autogebruik in plaats van autobezit. Daarnaast zullen veel logistieke beroepen, zoals vakkenvullen, door robots gedaan worden en dat is vervelend voor alle studenten die hun zakgeld daarmee verdienen. Grote klappen vallen bij de kenniswerkers van wie het werk overgenomen gaat worden door computers met kunstmatige intelligentie zoals bijvoorbeeld IBM’s Watson. Bij advocatenbureaus werken vaak slechts een paar topadvocaten en veel net-afgestudeerden die het grote uitzoekwerk doen op basis van jurisprudentie. Dit werk wordt straks veel beter gedaan door ‘Watson’. Daardoor kunnen jonge mensen die werkervaring niet meer opdoen en bovendien wordt de computer straks beter dan de advocaat zelf. Alles wat je in een algoritme kunt vangen doet een computer straks beter en daarnaast worden de computers ook steeds beter in het leren van nieuwe dingen.

Wat zijn de gevolgen voor mensen die beroepen hebben die overgenomen gaan worden door robots?
Die moeten nadenken wat er overblijft. De banen die het laatste aan de beurt zijn, zijn de banen met hele verfijnde motoriek zoals tandartsen, chirurgen en elektriciens, ten tweede de beroepen waar je veel sociale en emotionele intelligentie nodig hebt en ten derde vakken waarin creativiteit een grote rol speelt. Dan moet je bijvoorbeeld denken aan het schrijven van fictieve boeken.

Waarom komt de welvaart voor ons onder druk als gevolg van de vierde industriële revolutie?
Omdat vooral de rijken profiteren van die nieuwe technologie. In de VS is bijvoorbeeld een pakket ontwikkeld dat het makkelijk maakt om je belastingformulier in te vullen. Dat pakket heeft duizenden belastingadviseurs hun baas gekost terwijl het handjevol aandeelhouders van dat pakket schathemelrijk is geworden. Er komt dus wel meer welvaart, maar de verdeling wordt superonevenredig. Als we een wereldwijde manier kunnen vinden om die welvaart evenrediger te verdelen dan profiteren we allemaal van die technologische revolutie. Een basisinkomen voor iedereen is een van de opties. Wat zou jij doen als jij niet voor je brood dit soort interviews deed?

Boeken schrijven die niemand koopt misschien? Hoewel, schrijven voor een publiek of geld is ook wel een stimulerende prikkel.
Natuurlijk, dat is heel logisch. Ik zou vooral nieuwe boeken willen schrijven en daarover lezingen geven. Andere mensen zouden misschien veel meer zorg besteden aan hun omgeving als ze niet van hun inkomen afhankelijk zouden zijn. Feitelijk zou iedereen zijn dromen kunnen najagen.

Dat laatste is natuurlijk een aanname. Misschien gaan heel veel mensen dan wel hélemaal niks doen.
Die zullen er ook zijn, maar de meeste mensen willen simpelweg: ergens goed in zijn, ertoe doen én een bepaalde mate van zelfstandigheid hebben. En die mensen waar jij het over hebt, kan je nu ook niet helpen. Waar het om gaat is dat mensen zonder werk, zonder een redelijk inkomen en zonder droom uitkomen in het Oude Pekela-scenario. Ik krijg wel wat kritiek op het noemen van die plaatsnaam, maar Pekela (Nieuwe en Oude Pekela - red.) staat op de lijst van Elsevier van beste Gemeenten op de 393-ste plaats, al jaren stijf onderaan dus.

U hebt natuurlijk ook de documentaire over Oude Pekela gezien over de inwoners die geen werk hebben en alleen maar rondhangen?
Ja, en een paar jaar geleden vond ik dat soort mensen alleen maar klaplopers, maar nu zie ik een verziekt systeem waarvan die mensen het slachtoffer zijn. Ze zijn weggezakt in een moeras en daar zorgde het systeem voor. Pekela was ooit florerend in de jaren ’50 door de kartonindustrie waarin mensen werkten. Dat ging weg en daar is nooit iets voor teruggekomen. De overheid heeft ze aan hun lot overgelaten. We weten prima hoe we het gas daar moeten weghalen, maar herinvesteren ho maar. Dat scenario gaat straks in nog veel ergere vorm op wereldschaal ontstaan, als we niets doen.

Is dat het enige nadeel van de revolutie?                                                 
Dat denk ik wel. Met genetisch gemodificeerd voedsel kunnen we bijvoorbeeld de flink toegenomen bevolking blijven voeden. Alle technologieën kunnen ons leven verbeteren, maar het hangt van de ons zelf af hoe we ermee omgaan. Die gevolgen onderschatten we enorm want in tien, vijftien jaar zal dit enorm veel impact hebben. En zeggen dat we ermee moeten stoppen, is geen optie.

Dat wilde ik vragen: waarom zou je blijven investeren in sommige technieken als je weet dat de gevolgen niet te overzien zijn?
Zo zit de wereld niet in elkaar. Technologische ontwikkelingen zijn niet te stoppen. Het zit gewoon in de mens. Neem het voorbeeld van designerbaby’s waarbij je straks je eigen kind kan samenstellen met blauwe ogen, een verwachte lengte van 1.80 meter en een hoog IQ. Daar kan je heel erg tegen zijn - en daar moet je ook voor oppassen - maar als je het verbiedt in Europa dan is er altijd wel ergens een plek in de wereld waar het wél kan. Kortom, we moeten over de gevolgen nadenken; over een jaar of tien gaat er echt van alles veranderen in ons leven.

Preview - Alles wordt anders preview
15 juni 2016 | Dik Bijl

7 technologische ontwikkelingen die ons leven ingrijpend zullen veranderen. Wordt het straks de ‘hemel op aarde’ met overvloed en een lang en gelukkig leven voor iedereen, of komen we terecht in een hel van armoede, lethargie, (virtuele) drugs en onderdrukking? In Alles wordt anders beschrijft Dik Bijl zowel de technologische ontwikkelingen als de mogelijke maatschappelijke gevolgen. Een preview.

In mijn nieuwe boek Alles wordt anders bespreek ik zeven van de belangrijkste technologische ontwikkelingen van dit moment. De eerste drie noem ik de nieuwe werkers, want zij gaan het leeuwendeel van het bestaande werk uitvoeren. Het gaat om robots, zelfrijdende auto’s en kunstmatige intelligentie. Mensachtige robots zijn bij uitstek geschikt om het lager geschoolde dienstenwerk uit te voeren. Robots als vakkenvullers, magazijnbedienden, schoonmakers en verzorgers van zieken en ouderen. Zelfrijdende voertuigen zorgen ervoor dat het aantal verkeersongelukken met tachtig procent afneemt, maar ook dat het beroep van chauffeur verdwijnt. Kunstmatige Intelligentie (KI) gaat het hoger geschoolde kenniswerk uitvoeren. In de eerste fase fungeert het als de assistent van de arts, accountant en advocaat; in de tweede fase als hun vervanger. Niet zozeer omdat KI het werk goedkoper kan uitvoeren dan mensen, maar vooral omdat ze het veel beter doen.

Nieuwe fabrieken

De tweede groep van technologieën noem ik de nieuwe fabrieken. Het gaat om 3D-printen, nanotechnologie en synthetische biologie. 3D-printen en in de verdere toekomst mogelijk nanofabrieken fabriceren straks vrijwel alle producten on demand en lokaal bij jou om de hoek zonder verspilling en milieuvriendelijk. Nanomaterialen zoals grafeen en synthetische biologie zorgen voor duurzame, hernieuwbare en overvloedige grondstoffen en energie. Synthetisch biologen zijn ‘ingenieurs‘ die net zolang knutselen met het DNA van levende organismen totdat ze omgevormd zijn tot levende fabrieken die onder meer bioplastics en biodiesel produceren, maar ook voor transplantatie geschikte organen zoals longen, hartkleppen en nieren.

De zevende en laatste technologie noem ik genomische geneeskunde. De alsmaar toenemende kennis van het menselijk DNA of het genoom wordt toegepast in het voorkomen of zeer vroegtijdig diagnosticeren van ziektes. Daarnaast profiteren behandelmethodes van de kennis van het genoom via genetisch geselecteerde medicijnen en gentherapieën. Veroudering wordt steeds vaker gezien als een behandelbare ziekte. Daardoor leven we straks veel langer, blijven biologisch jong en worden zelden of nooit meer ziek.

Maatschappelijke gevolgen

Dat die technologieën op ons af komen staat wel vast. Onduidelijk is nog wat de maatschappelijke gevolgen zullen zijn. Stevenen we af op een prachtige maatschappij, met overvloed, vrije tijd, een lang leven en een schoon milieu voor iedereen? Een soort moderne versie van het klassieke Athene waarin robotslaven al het werk doen en wij ons zich bezighouden met ontspannen, socialiseren en innoveren? Of komen alle zegeningen van de zeven technologieën in handen van een kleine superrijke elite en is de rest overgeleverd aan uitzichtloze armoede, lethargie en onderdrukking met als enig redmiddel een vlucht in (virtuele) drugs, criminaliteit en eindeloze klaagzang? Een soort Oude Pekela in het kwadraat.

Keuzes maken

Als we niets doen dan komen we terecht in het doemscenario van uitzichtloze armoede en onderdrukking. Immers, de welvaart neemt toe maar de welvaartsongelijkheid ook: de rijken worden rijker en minder in aantal, en als straks meer dan de helft van de bestaande banen verdwijnt dan explodeert het aantal armen. Ons huidige sociale stelsel zakt door zijn hoeven. De klassieke politieke oplossingen rechts en links bieden geen soelaas meer. We moeten radicale keuzes maken in het anders en eerlijker verdelen van de welvaart. Maar hoe? Een basisinkomen voor iedereen? Kan dat werken en is dat betaalbaar? Het stimuleren van de deeleconomie waarin mensen informatie, kennis, energie en producten vrijelijk met elkaar delen is sowieso een goed idee. Maar het zal niet genoeg zijn om ‘Athene’ te creëren. Alles wordt anders is bedoeld als een aanzet om de dialoog daarover met elkaar aan te gaan.

Dik Bijl is arbeids- en organisatiepsycholoog en onderzoekt hoe mensen nu en in de toekomst werken en leven. Hij is een van de grondleggers van Het Nieuwe Werken. Hij is de auteur van Alles wordt anders.

Populaire producten

    Personen

      Trefwoorden