Op werkdagen voor 23:00 besteld, morgen in huis Gratis verzending vanaf €20
Thomas Rau: ‘Materialenpaspoort voorkomt afvalvorming’ nieuws
7 maart 2017 | Peter Spijker

De Madaster Foundation wil afval elimineren in de bouwsector en lanceerde daartoe medio februari in Amsterdam het materialenpaspoort. Architect en auteur Thomas Rau (Material Matters) stelde bij de lancering dat het materialenpaspoort identiteit geeft aan materialen, wat hun hergebruik bevordert. ‘Want wat is afval? Afval is materiaal dat in de anonimiteit terecht komt en vaak wordt verbrand. Dit help je te voorkomen door materialen een paspoort te geven.’

Rau introduceerde het materialenpaspoort al in 2011.  ‘Vervolgens wilden we het voor partijen makkelijker maken om toegang te krijgen tot de materialenpaspoorten, zoals bij een bibliotheek. Op die manier bedachten we een kadaster van materialen in vastgoed: Madaster.’

Blijvend identiteitsbewijs
De architect stond in zijn presentatie uitvoerig stil bij de relevantie van het materialenpaspoort voor de vermindering en eventuele eliminatie van afvalvorming. ‘Het is een blijvend identiteitsbewijs en inventariseert en documenteert alle informatie over de gebruikte materialen in een gebouw. Deze materialen zullen dus nooit eindigen als anoniem afval.  Gaat de bouwsector gebruikmaken van het materialenpaspoort, dan is het positieve effect ervan ongeëvenaard. Want deze sector gebruikt wereldwijd meer dan veertig procent van de grondstoffen.’

Demo presentatie
Pablo van den Bosch, werkzaam bij Madaster, legde de werking uit van het materialenpaspoort dat is gebaseerd op Microsoft technologie. Als demo gebruikte hij het door Rau ontworpen nieuwe kantoor van Shimano Holding Europe. ‘Na het uploaden van de gebouwgegevens in het systeem zien we hoeveel glas, beton, staal en hout in het pand worden toegepast. Op materiaalniveau zie je de kosten en de waarde van de toegepaste materialen.  Het systeem geeft in percentages weer in hoeverre de materialen kunnen worden hergebruikt. Een oud gebouw krijgt zo na renovatie een nieuw paspoort in de Madaster-bibliotheek.’

De publieksversie van Madaster staat voor september gepland. Het platform gaat de komende maanden proefdraaien met pilots en zo ervaring opdoen met de productie van materialenpaspoorten. De visie achter Madaster staat verwoord in het boek Material Matters van Thomas Rau en Sabine Oberhuber.

De lange mars column
6 maart 2017 | Pierre Pieterse

Vorig jaar stond het best verkochte managementboek, Waar een wiel is, is een weg van Jaap Bressers, niet in de longlist waaruit het Managementboek van het Jaar wordt gekozen. Dit jaar wel: Maak ze gek! van Aartjan van Erkel, maar een managementboek kun je deze ‘checklist online marketing’ natuurlijk niet noemen. De eerste ‘echte’ managementboeken die ook in de longlist staan, vinden we op plek acht en negen. Achtereenvolgens zijn dat Kiezen voor winst van Stefan Stremersch en Agile Managen van Mike Hoogveld. Wat mij betreft twee kanshebbers, want ‘agile’ was toch wel het thema van 2016, en kiezen voor winst, ja, wie doet dat niet?

Maar er zijn natuurlijk meer kanshebbers. In principe ruim vijftig, de longlist dus, maar ik beperk me hier even tot de boeken die mij op de een of andere manier zijn opgevallen. Zoals Gamechangers van het auteurscollectief Ad van den Oord, Arjen van Witteloostuijn, Arjan van den Born, en Pim van Klink. Hoe weten nieuwkomers een markt naar hun hand te zetten, zo vragen zij zich af. Dat kan door ‘disruptie’ oftewel het spel veranderen, de meest radicale vorm, of door frontale aanvallen door de regels van het spel te veranderen, de meest bedreigende vorm. Hoe bedreigend kun je opmaken uit de stemming in menig boardroom. ‘Grote onrust, soms paniek. Ze weten dat ze wat moeten doen, dat ze moeten veranderen. Maar ze weten niet wat en hoe.’ Dixit van Witteloostuyn.

Van geheel ander kaliber is Strategie = Executie van Jacques Pijl. Een klassiek onderwerp met een ander accent. In een zin: strategie is maar twintig procent van het werk, executie tachtig. Maar in de praktijk doet men het omgekeerde. En daarom mislukken innovaties, daarom worden winstkansen bij voorbaat gemist. Pijl heeft naar eigen zeggen vooral een hands-on doe-boek willen schrijven, met een eigentijds denkraam en instrumentarium. Verderop in dit nummer legt Pijl het zelf nog eens dunnetjes uit.

Naast strategie kijk ik ook altijd met een extra schuin oog naar boeken over leiderschap. In dat genre viel Boonstra meteen op, de niet-biografie (het is een verhaal verpakt in negentien lessen) van Cor Boonstra van Manfred Bik. Jan Timmer heeft zich later wel eens laten ontvallen dat het aanstellen van Boonstra de grootste fout uit zijn carrière is geweest. Vermoedelijk omdat Boonstra zich niets gelegen liet liggen aan de geschiedenis van Philips. Zijn aanpak: ‘Eenvoudig, eenduidig, geen dubbele agenda, een rotsvast geloof in eigen kunnen,’ aldus Bik. ‘Boonstra was alleen geïnteresseerd in het creëren van een omgeving waarin de prestatie maatgevend was. ‘De rest is bullshit.’ Steve Jobs of Jeff Bezos hadden het kunnen zeggen.

Tot slot twee boeken die me om uiteenlopende redenen zijn opgevallen. Allereerst Werken met leren veranderen onder redactie van Hanna Boersema-Vermeer & Gertjan de Groot. Een topproductie, zowel inhoudelijk maar zeker ook wat lay-out betreft. Een werkboek (bij de klassieker Leren Veranderen van Léon de Caluwé en hans Vermaak) dat die kwalificatie verre overstijgt. Daarnaast Material Matters, van Thomas Rau en Sabine Oberhuber, over het turntoo-model dat wel eens het failliet van de huidige lineaire verdienmodellen kan inluiden: je koopt niet langer een product maar een prestatie. Ik kende het niet maar het klinkt plausibel.

Het wordt spannend in april!

Thomas Rau: Duurzaamheidscultus is groot probleem interview
3 januari 2017 | Erik de Vries

Ondernemer, architect en innovator Thomas Rau, door Trouw onlangs op de tweede plek van hun duurzame Top 100 geplaatst, schreef met Material Matters een boek over het failliet van onze lineaire verdienmodellen en lanceert als tegenhanger hiervan zijn zogeheten Turntoo-model, waarmee de klant pas echt op zijn wenken bediend wordt en onze planeet wordt ontzien.

U noemt een product een georganiseerd probleem. Kunt u dat toelichten?

Een klant verkeert in de illusie dat als hij een product koopt, hij een oplossing voor een probleem koopt. Maar als dat product een echt adequate oplossing is voor zijn probleem, zal de producent snel op de fles gaan. Daarom verpakt die zijn oplossing als een georganiseerd probleem om ervoor te zorgen dat de klant het product uiteindelijk nog een keer moet kopen, en het oude afdankt. Het is van meet af aan designed to fail. Daar is alle ellende mee begonnen: dat consumenten die iets aanschaffen voor bijkomende consequenties worden geplaatst waar ze niet aan gedacht en ook niet om gevraagd hebben. In onze lineaire economie liggen macht en verantwoordelijkheid te ver uit elkaar. Het toppunt hiervan zijn bedrijven als Airbnb. Het is de grootste hotelketen ter wereld, maar hoeveel kamers hebben ze zelf schoon te houden, hoeveel ramen te lappen? Nul. Ze hebben dus alle macht, maar nul verantwoordelijkheid. Dat is de decadentie van het verdienmodel van onze lineaire economie. Daar zie je in het groot waar wij in het klein, dus op productniveau, ook mee te maken hebben.

Voor iemand die niet in een lineair model gelooft, bent u opvallend kritisch ten aanzien van recyclen.

Recyclen is het optimaliseren van een in wezen verkeerd proces. Het is onze poging de weeffout in het systeem zo klein mogelijk te houden. Maar wie bezig is met optimaliseren, is dus niet bezig met transformeren. De recycle-firma’s maken ook onderdeel uit van de lineaire keten en hanteren een even verderfelijk verdienmodel. Ze kijken welke materialen nog rendabel gedolven kunnen worden, en wat te duur blijkt om te redden, gaat de verbrander in. Dat is, hoe je er ook naar kijkt, een eindig proces. De aarde is een gesloten systeem, alles wat je verbrandt, krijg je nooit meer terug. Recyclebedrijven zijn in feite het toppunt van niet alleen onze lineaire economie, maar onze lineaire cultuur. In feite is die hele duurzaamheidscultus van de laatste jaren een groot probleem. Met duurzaamheid bereiken we hooguit een besparing van tien procent, terwijl we naar honderd moeten, en kunnen.

U signaleert een lineaire cultuur. Waarin uit die zich?

We zijn niet meer in staat ons te realiseren hoe complex het leven is. De grootste fout is dat de meesten van ons niet verder komen dan nadenken over de kortste weg van a naar b. We delven grondstoffen, maken daar producten van, die we verbruiken en daarna weggooien. Die lineaire route bestaat in de natuur niet, nergens. De natuur kiest nooit voor de kortste weg. Wij proberen onze supercomplexe problemen op te lossen met een eendimensionaal antwoord, en dat werkt natuurlijk niet.

Wat is daarvan de oorzaak?

Mede onder invloed van de Katholieke kerk zijn we op een zeker punt in de geschiedenis gaan denken dat wij, de mens, het middelpunt zijn van de schepping. We zijn gaan denken dat we ons alles kunnen permitteren, en de opkomst van machines en techniek heeft dat gevoel alleen maar versterkt. Hierdoor zijn we langzaam afgegleden naar een totaal scheve positie ten opzichte van alles wat ons leven mogelijk maakt.

U stelt dat de consument straks geen product meer koopt maar een prestatie. Is die trend al ingezet?

De eerste stap in het proces dat ik beschrijf is dat de consument geen product meer afneemt maar een service, een dienst. Dan Dat doen we deels al: niemand die naar de Verenigde Staten wil vliegen, koopt daarvoor zijn eigen vliegtuig. Je koopt in plaats daarvan de performance van de luchtvaartmaatschappij. Dergelijke modellen zijn op dit moment inderdaad in allerlei varianten aan een opmars bezig. Je kunt in de verleiding komen het te vergelijken met een leaseconstructie, maar een leaseauto die je weer inlevert, gaat uiteindelijk nooit terug naar de fabrikant, maar wordt ergens in Afrika opgereden. De tweede stap moet er dus uit bestaan dat alle verantwoordelijkheid, niet alleen voor de service maar ook voor de fabricage van de producten, terugvloeit naar de producent. Hij blijft zelf eigenaar van alles wat hij maakt. Dat zal ervoor zorgen dat hij veel zuiniger en bewuster met al die grondstoffen omgaat, en zijn producten zo zal maken dat alle onderdelen eenvoudig gedemonteerd kunnen worden voor een volgende cyclus, in hetzelfde product of elders, in andere samenstelling. Een derde stap is dat de fabrikant in een materialenpaspoort bijhoudt uit welke componenten al zijn producten bestaan en waar die kunnen worden aangetroffen. En de laatste stap gaat over het toekennen van identiteit en rechten. Wie is nou eigenlijk de eigenaar van die grondstoffen? We moeten concluderen dat wij, de mens, geen eigenaar kunnen zijn van alles wat ons leven mogelijk maakt, maar er hooguit rentmeesterschap over kunnen uitoefenen.

Dit klinkt wellicht utopisch, maar u heeft zelf bewezen dat het kan.

Ja, zes jaar geleden heb ik bij de herinrichting van ons architectenkantoor tegen Philips gezegd: ik wil wel jullie licht, maar heb geen behoefte aan jullie georganiseerd probleem. De salesmanager reageerde nogal onwennig, maar wilde er wel mee aan de gang, op voorwaarde dat ik het niet tegen zijn baas zou zeggen. Toen hij later terugkwam met een mooi lichtplan, zei ik: je begrijpt toch hopelijk wel dat de benodigde stroom ook bij jullie georganiseerde probleem hoort. Ik wil licht, en als jullie daar stroom voor nodig hebben, prima, maar dat is mijn zorg niet, ik ga die stroom niet betalen. Ook dit werd niet bepaald met gejuich ontvangen, maar uiteindelijk kwam er een nieuw lichtplan dat 30 procent zuiniger was dan het oude. Zes jaar geleden werd ik met grote ogen aangekeken, nu is het begrip veel groter. Philips biedt dit verdienmodel, Light as a Service, inmiddels wereldwijd aan onder de naam Circular Lighting.

Komen dit soort initiatieven nog wel op tijd voor het redden van onze planeet?

Dat is niet de juiste manier om die vraag te stellen. Hoe vroeg of laat je ook maatregelen neemt, je bent altijd op tijd, alleen de consequenties zullen verschillen. Hoe eerder je schakelt, hoe kleiner de gevolgen waarmee je rekening hoeft te houden. Ons huidige klimaat lijdt onder onze leefstijl van dertig jaar geleden. Het enige wat we kunnen doen is ons gedrag veranderen, en daar is een vrije geest voor nodig.

Populaire producten

    Personen

      Trefwoorden