Op werkdagen voor 23:00 besteld, morgen in huis Gratis verzending vanaf €20
Danielle Braun - Aandacht is het nieuwe goud preview
12 april 2019 | Danielle Braun

Stel je voor dat jij zelf of je geliefde een ernstige hartoperatie moet ondergaan. En de chirurg stelt zich aan je voor. Hij vertelt dat hij een uitstekend arts is met een schat aan ervaring en een zeer gedegen opleiding.

Hij is zo goed, vertelt hij met trots, dat hij makkelijk even tijdens de operatie kan whatsappen met zijn dochter die een toets op school heeft. Of een mail aan zijn afdelingshoofd kan beantwoorden. Zou je er blij mee zijn? Volgens neurowetenschappers is het volstrekte waanzin wat we nu de hele dag doen; maximaal multitasken. Dat kan ons brein namelijk helemaal niet. We switchen dan gewoon heel hard heen en weer tussen twee aandachtsgebieden. Dat verslechtert ons resultaat en het maakt ons moe.

Ik voeg daar graag aan toe dat ik denk dat een aantal maatschappelijke problemen en sommige wicked problems in organisaties te maken hebben met onze collectieve opgefoktheid. Met de mythes die we aan het creëeren zijn rondom prestatie. Dat alles fantastisch moet zijn en dat we vooral moeten bijblijven bij landen als China en in het Midden-Oosten. Met nieuwe technologie die we als hongerige hyena’s hebben omarmd, maar waar we breintechnisch en in cultureel opzicht eigenlijk nog geen raad mee weten. Met een schreeuwend tekort aan werknemers in de zorg, onderwijs en veiligheid, omdat juist in die beroepsvelden de echte professie heeft moeten plaatsmaken voor bureaucratische verantwoordingssystemen. Met een gebrek aan vakmensen in de bouw. Met het afschaffen van tribale organisatieprincipes, zoals ouderen die jongeren inwerken en leiders die de mores van de groep bewaken en uitleggen.

Moeten we dan maar met ons allen gaan mindfulnessen? Minder gaan werken? Stoppen met tijdschrijven? Kinderopvang afschaffen? Ont-facebooken? Zelfsturende teams weer afschaffen? Twitterdetoxen? De-frienden? Mono rijden? Terug naar de traditionele taakverdeling van één ouder thuis en één op het werk? Mmm, weinig aansprekend, al die dingen die dan vooral níet meer mogen.

Persoonlijk zoek ik het meer in juist iets tóevoegen. Presentie. Aandacht. Er echt helemaal zijn. Bij een directieteam dat ik begeleid. Bij een groep deelnemers tijdens een training. Bij mijn kinderen en partner thuis als ik thuis ben. Op reis als ik op reis ben. In de flow als ik schrijf.

En als vanzelf… wordt de ruis om mij heen dan minder belangrijk en heb ik gewoonweg minder behoefte om duizend dingen tegelijk te doen. Ben ik er echter.

In al het bombastische wat deze tijd zo kenmerkt… Loud voices, keiharde politieke betogen, polarisatie over culturele normen en waarden, leiders met een groot ego, gespring en geschreeuw op social media, ga ik graag op zoek in de wereld en in organisaties naar Echtheid. Presentie. In een wereld waarin we in materieel opzicht alles hebben, is aandacht het nieuwe goud.

Als twee Maori’s elkaar begroeten, dan leggen ze hun voorhoofd tegen elkaar. Om te zeggen; ik deel mijn herinneringen met jou. Ze wrijven hun neuzen tegen elkaar aan. En zeggen daarmee: als jouw levensadem stopt, je bent ziek of kunt even niet meer werken of ademen, dan leen ik je mijn levensadem en doen we het samen. De kinnen worden tegen elkaar aangedrukt om daarmee te zeggen: wij strijden samen voor het hoogst haalbare; ik sta achter jou als een krijger. Bij die begroeting kijken ze elkaar in de ogen. Niet een beetje voorin in hun pupillen, maar diep áchter elkaars ogen; rechtstreeks de ziel in.

I See You.

Niks afleren. Maar toevoegen. Present zijn. Aandacht is het nieuwe goud.

Dr. Danielle Braun is corporate antropoloog. Reist de wereld rond op zoek naar wat we van tribes overal op de wereld kunnen leren over onze eigen samenleving. Schrijver van de boeken De Corporate Tribe, Building Tribes en Da’s Gek. Ze spreekt en schrijft over organisatiecultuur. Begeleidt leiders bij conflict en verandering. Ze is Directeur van de Academie voor Organisatiecultuur. Onder de titel #antropoloogdesvaderlands geeft ze duiding aan de dingen die om ons heen gebeuren.

Ontmoet Danielle Braun op 15 november 2019 op het seminar 'Veranderkracht'.

Jitske Kramer: ‘We hebben een haat-liefde verhouding met anders’ interview
23 april 2018 | Ronald Buitenhuis

Jitske Kramer: ‘De Tayloriaanse periode van top-down en processen in stukjes knippen is geweest. We gaan gewoon weer organiseren zoals we dat al eeuwen doen: samenwerken, naar elkaar luisteren met een charismatische leider op afstand.’

Corporate antropologie is hot. Verhalen van en over andere culturen maken inzichtelijk hoe organisaties echt in elkaar steken. ‘Veranderingen gebeuren in het ondertussen, in een liminale fase’, schreef Jitske Kramer in het uiterst succesvolle boek De Corporate Tribe dat ze samen met Danielle Braun schreef. Ondertussen zit Jitske Kramer zelf aan het einde van zo’n ‘liminale’ fase. Met HumanDimensions heeft ze haar eigen weg gekozen. ‘Na een paar fantastische en intensieve jaren, is het tijd voor nieuwe stappen. Ik ben een reiziger…. Mijn focus met HumanDimensions ligt meer internationaal, met antropologisch veldwerk in verschillende culturen en het zoeken naar cross-overs in de kunst en muziek. En in alle activiteiten inclusie en Deep democracy verder brengen in de samenleving en in organisaties.’

Antropologie populair

Waarom is antropologie eigenlijk mateloos populair momenteel? Jitske Kramer: ‘Omdat antropologen de patronen tussen ogenschijnlijk losstaande situaties en gedragingen inzichtelijk kunnen maken. Antropologie laat zien hoe mensen culturen vormen en hoe culturen mensen vormen. En hoe groepen mensen veranderingen in hun culturele patronen opnemen. We zitten als wereld in een - digitale - transformatie. Inmiddels is duidelijk dat er niet één partij of leider is die dé oplossing heeft voor die transformatie. Om de vele Wicked problems, zoals klimaatverandering, vluchtelingestromen en vernieuwd onderwijs, aan te pakken, zullen we multi-focused en multi-centred moeten werken. Dus door alle tegenstrijdige belangen heen samenwerken tussen “tribes”, tussen organisaties. En bovendien voortdurend openstaan voor innovatieve ideeën die we snel en agile kunnen implementeren. Nieuwe digitale techniek is hierin steun en aanjager, maar onze culturele normen en gedragingen zijn minstens zo belangrijk. En op deze culturele vragen heeft antropologie antwoorden. Het zijn de issues die je niet kunt kwantificeren met cijfers, maar waarin verhalen, gesprekken, zingeving, besluitvorming, macht en ranking cruciale rollen spelen. We hebben als mensheid nu eenmaal een haat-liefde verhouding met anders. We willen liever uniek zijn in hetzelfde dan heel anders zijn. En eigenlijk liever een klein beetje schaven en weer door, dan volledig transformeren…. Als antropologen kunnen we dat soort bewegingen heel goed inzichtelijk maken door te observeren en de culturele patronen te vangen in verhalen.’

Spagaat

Buzzword van het moment: zelfsturing. In een symfonieorkest zitten briljante musici die prima de partituur kunnen lezen, maar zonder dirigent wordt het een chaos. Jitske Kramer constateert inderdaad een spagaat. ‘Mensen willen wel graag open, democratisch, zelfsturend en “agile” zijn, maar hebben toch ook ergens de tribale behoefte aan de erkenning voor eigen goede ideeën en de privileges die zaken als anciënniteit en connecties met de macht bieden. Zet mensen op een onbewoond eiland en het wordt niet vanzelf een open democratisch systeem; voor je het weet is er een pikorde. Zelfsturing gaat alleen goed als we heel goed op elkaar zijn ingespeeld, zoals in een jamsessie zonder dirigent. Een zelforganiserende democratie gedijt het best met een duidelijke gedragen overkoepelende charismatische leider die heldere kaders neerlegt en zorgt dat de ruimte die er is niet wordt opgevuld met regels en procedures. Denk aan Buurtzorg, denk aan Semler.’ Naast leiderschap is er volgens Kramer ook de wijsheid van de minderheid. ‘Zonder een afwijkende stem is er geen innovatie. Succes zal altijd een wisselwerking zijn tussen leiders, de groep, de dominante en de niet dominante zienswijze. Dus willen we “agile” en zelf organiserend zijn, dan moeten we onze menselijke tribale behoeften serieus nemen.’ En die zoektocht tussen leiding en zelfsturing, is juist met antropologische kennis heel goed inzichtelijk te maken, weet Kramer. ‘Het zijn geen unieke, nieuwe vragen. Het zijn universele dilemma’s waar mensen al eeuwen mee stoeien. De kracht van antropologie is dat we laten zien hoe de menselijke dynamiek in elkaar steekt en welke antwoorden we al hebben gevonden. Door met deze antropologische bril naar jezelf en je eigen organisatievraagstukken te kijken, ontdek je nieuwe mogelijkheden.’

HumanDimensions

Na het succes van de boeken De Corporate Tribe en Deep Democracy, hoopt Kramer met HumanDimensions antropologie in ons denken verder te introduceren en organisatie ook verder te helpen in deze complexe tijden. Over het geloof van deze aanpak zegt ze: ‘Elk hedendaags vraagstuk hebben we als mensheid in de afgelopen 50.000 jaar al een keer voorbij zien komen. Hoe te fuseren? Huwelijksrituelen. Verandermanagement? Rituelen en rite-de-passages. Goede inclusieve besluiten? Tribaal leiderschap. Onzekere toekomst? Het orakel. Conflicten? Nieuw organiseren…

Het zijn andere technieken maar eeuwenoude dynamieken. Culturele antropologie is de discipline die zich afvraagt wat het betekent om mens te zijn tussen mensen. In organisaties en daarbuiten. Antropologen maken vreemd wat vertrouwd is. En vertrouwd wat vreemd is. Om zo ruimte te creëren voor nieuwe manieren van kijken en handelen.’

Anders dus…

Managementboek van het Jaar 2018 - De jury blogt! - Over uitgaven in eigen beheer nieuws
6 november 2017 | Daniëlle de Jonge

Dit jaar vinden we opvallend veel boeken in onze jury-leesstapels die door de auteurs zelf zijn uitgebracht. Zijn eigen uitgaven boeken van ‘mindere kwaliteit’? Zeker niet!

Er zijn allerlei redenen te bedenken voor eigen uitgave: de creativiteit niet kwijt kunnen bij een uitgever of bijvoorbeeld een eigen verdienmodel voor het boek bedenken. Beoordelen we deze boeken anders dan de exemplaren die via een uitgever op de markt zijn gekomen? Nee, ze krijgen uiteraard evenveel aandacht, inhoudelijk kritische blikken en worden langs de meetlat van de beoordelingscriteria gelegd.

De eerste selectie van de boeken die wij als jury lezen wordt gedaan door Managementboek. De boeken die in aanmerking komen helpen een organisatie als geheel verder, op welk vlak dan ook. Gaat het meer om persoonlijke vaardigheden van de manager – denk aan thema’s als timemanagement – dan komt het niet bij ons op het bureau terecht. Ja ik weet het, met managers die top in hun vel zitten help je ook het bedrijf vooruit. Maar ergens moet een grens liggen, en die ligt dus bij onderwerpen die op de organisatie in brede zin zijn gericht. En dat zijn er elk jaar weer vele! Terug naar de zelf uitgegeven boeken, want ook die verschijnen op dit vlak volop. In een eerder blogbericht schreef ik over hoe wij het lezen aanpakken. Een belangrijk punt blijkt de verzorging: hoe staat het met de vormgeving en de cover? Soms pikken we op dat vlak een eigen uitgave er meteen uit, dan is er erg veel of juist veel te weinig aan gedaan. Dat laatste is zonde, want in een tijd waarin beelden steeds meer zeggen doet het behoorlijk wat voor een boek.

Het grootste verschil zie ik op inhoudelijk vlak. Wie iets boeiends te melden heeft en dat in een boek verpakt, wil daar – zo stel ik me voor – alles aan doen om het aantrekkelijk te verwoorden. Hoe leuk en goed iemand ook schrijft: een redacteur is daarbij onontbeerlijk. Er zijn tegenwoordig diverse vakexperts te vinden die daarmee helpen. En toch…. niet iedereen schakelt zo iemand in. Een boek over een interessant onderwerp verzandt dan soms in een oeverloze weergave van alle kennis die iemand heeft. Of te veel oude wijn in nieuwe zakken. En dat zijn zelden boeken om blij van te worden. Overigens: deze zaken zien we soms ook bij boeken die door uitgevers zijn uitgegeven.

Gelukkig worden we van de meeste boeken wel blij. Of juichend blij en dan verdienen ze straks een plaatsje op de longlist, wat ongetwijfeld een mooie mix van eigen uitgaves en boeken van uitgevers wordt.

Daniëlle de Jonge is expert in eigentijdse klantrelaties en helpt als spreker & trainer bedrijven om zakelijk onweerstaanbaar aantrekkelijk te zijn. Zij schreef de bestsellers Verleid de klant, Human2Human: de nieuwe klantrelatie en Extreem klantgericht. www.danielledejonge.nl

Ze is de voorzitter van de jury voor het Managementboek van het Jaar 2018 (#Mgtboek2018)

Jitske Kramer - Connect en laat de mix werken! column
2 oktober 2017 | Jitske Kramer

Wow! Laat de mix werken. Een praktische en inspirerende kijk op diversiteit en inclusie. Voor teams. Op elk niveau.

De mix laten werken. Met elkaar vliegen. Over kijken vanuit een opvallend perspectief. Zonder automatische piloot. Nieuwsgierigheid. Lef om van de gebaande paden af te wijken. Een kwestie van mentaliteit. Het gewone uitdagen. Vragen stellen. Elke dag. Openstellen. Exploreren. Creëren. Om het veilig te maken om anders te mogen en te kunnen zijn. Om te genieten van elkaars verschillen. En deze te benutten. Inclusief. En/en.

Dynamiek door verschillen van de mix

Teams die het lastig vinden om verschil te benutten. Fragmentatie in je organisatie. Subculturen. Wij – Zij denken. Of juist eenheidsworst. Heb je behoefte aan meer diversiteit binnen je organisatie? Zoek je naar manieren om beter internationaal te werken? Verlangen om als team te innoveren door álle talenten te benutten? Droom je over inclusief werken, waarbij er ruimte is voor nieuwe mensen, meer kleur, andere persoonlijkheden, frisse ideeën en innovatieve inzichten?

Ik spreek op het Event: Corporate Culture over anders kijken, creativiteit, flow, fragmentatie, sabotage, diversiteit, inclusie, openheid voor verschillen. Niet alleen in theorie, maar toegespitst op de eigen organisatie, de eigen afdelingen en teams. En ieders eigen rol hierin. De sleutel voor diversiteit op het werk ligt niet zozeer in de verschillen, maar in de dynamiek die ontstaat door de verschillen. Dit vraagt daadkrachtig en verbindend leiderschap.

Centraal staat hoe we een inclusieve cultuur kunnen creeeren. Een open werkcultuur waarbij iedereen tot zijn of haar recht komt. Hiervoor heb ik 8 inclusie principes gedefinieerd. Door deze inclusie principes in de praktijk te brengen, kun je de verschillen tussen mensen beter laten werken. Hierbij de principes op een rij:

1. Kloon niet

Begrijp hoe jouw voorkeuren je besluiten beïnvloeden.
Verbreed je voorkeur.
Werk bewust met mensen die anders zijn dan jij.
Beoordeel een idee, niet een persoon.

2. Zie de macht van macht

Ga bewust om met de vraag wie er bepaalt wat normaal is.
Bespreek regels en gedrag dat mensen buitensluit.
Zet je privileges en plek in de rangorde in voor het grotere geheel.

3. Daag de waarheid uit

Durf je eigen mening en de groepsnorm ter discussie te stellen.
Voer eerlijke gesprekken over verschillen en overeenkomsten.
Ga actief op zoek naar je eigen ongelijk.
Accepteer dat er meerdere waarheden zijn.

4. Geniet van het onbekende

Doorbreek vaste patronen en probeer nieuwe dingen uit.
Creëer veiligheid door je lerend op te stellen.
Erken en herken spanning en onzekerheid.

5. Niet of/of, maar en/en

Zie een andere mening niet als een obstakel.
Denk en/en, met het gezamenlijke doel voor ogen.
Ga uit van je eigen voorkeur, en voeg de kwaliteit van anderen toe.

6. Zoek actief naar het alternatief

Duw afwijkende standpunten niet onder water.
Zeg op respectvolle wijze wat er gezegd moet worden, zonder angst voor afwijzing of voor je positie.
Betrek mensen die het aangaat, persoonlijk bij je besluiten.
Luister oprecht naar hun mening.

7. Varieer in ritme

Stem af op elkaar, op de doelen en op de situatie.
Pas de werkwijze aan, niet de mensen.
Muziek als universele taal.

8. Doe het samen

Zet je in voor verbinding.
Steun goede initiatieven openlijk.
Maak ruimte voor informeel, menselijk contact.

Jitske Kramer is oprichter van HumanDimensions. Samen met Danielle Braun schreef zij de bestseller De Corporate Tribe, bekroond met de titel Managementboek van het Jaar 2016. Daarnaast schreef ze Deep Democracy. In de rol van spreker, auteur, trainer en facilitator helpt ze bedrijven, leiders en teams het beste uit zichzelf te halen. Op 31 mei 2018 spreekt zij op het seminar 'Anders...', samen met o.a. Wouter Hart en Shirine Moerkerken.

Aan de toekomstige winnaar van het Managementboek van het Jaar 2017 column
27 maart 2017 | Danielle Braun

Van harte gefeliciteerd met de titel Managementboek van het Jaar 2017! Een fantastische bekroning van weken, maanden en soms jaren van noeste arbeid in denken en schrijven.

Uit eigen ervaring weten we hoe ontzettend leuk en eervol het is om vanuit de betrekkelijk eenzame bezigheid van schrijven opeens volop in de spotlight te mogen staan. Trek daarom voor de spannende prijsuitreiking je mooiste pak of jurk aan. Feest, zing en dans tot de vroege ochtend. En zorg dat je de weken die volgen fris en alert kunt reageren op alle telefoontjes, mails en social media berichten en verzoeken. Want het winnen van deze prijs is niet slechts een erkenning voor het boek dat je hebt geschreven. Het kan ook het begin zijn van… ja, van wat jij er uit zou willen halen. Met de juiste aandacht maak je van de winst een overgangsritueel.

Een van de functies van een ritueel is het in de spotlights plaatsen van datgene wat er cultureel gezien echt toe doet. En jouw ideeën doen er dus echt toe. Een ritueel maakt van het alledaagse iets buitengewoons. Van een moment een bezield moment. Als je het winnen van de prijs optimaal wilt benutten, zorg dan dat je dit ritueel in je eigen marketing, activiteiten en communicatie ten volle benut. Een aantal tips vanuit de antropologie om jouw overwinning nog meer voor je te laten werken.

- Wees de magiër van je eigen ritueel. Geef het buitengewone een plek en bewerkstellig een overgang. Door actief gebruik te maken van je nieuwe titel ‘winnaar Managementboek van het Jaar 2017’.

- Benut het momentum; rek de magisch tijd een beetje op. Schrijf artikelen en blogs naar aanleiding van de prijs, geef interviews, klim als je daarvan houdt een podium op.

- Raak het hart. Bedank, zweep op, wees stil, sluit aan. Laat alles mooi en kloppend zijn, in wat je zegt en hoe je het zegt.

- Own your new rank; je bent nu een winnaar. Wees niet te bescheiden. Wees trots op de prijs en vertel het aan anderen.

- Verwantschap; wie moet je betrekken en bedanken. Zoek contact met iedereen die op de een of andere manier bij de totstandkoming van je boek betrokken is geweest. Deel het plezier van de winst met hen.

En vergeet niet, een overgangsritueel kent drie fasen. Allereerst de separatie of vernietiging van het oude. Neem afscheid van je anonimiteit en gebruik de 18e April als markering van oud en nieuw. Daarna volgt de liminaliteit of het ‘ondertussen’, een tijd waarin je kunt gaan zoeken naar wat deze nieuwe titel voor jou betekent. Probeer dingen uit, oefen nieuwe vaardigheden, luister naar verhalen van anderen, creëer een voor jou passende winnaars-identiteit. Her en der zullen dingen mislukken, krijg je kritiek, jaloerse opmerkingen. Het is een tijd van leren, met vallen en opstaan. Wellicht ga je afscheid nemen van enkele vrienden, klanten en collega’s. Pijnlijk, maar daar komen nieuwe contacten voor terug. Als je deze sprong wilt en durft te wagen althans. En dan volgt ten slotte de fase van hereniging of re-integratie, waarin je vol vertrouwen en rust je nieuwe status en sociale positie inneemt. Dit kan, afhankelijk van de intensiteit van de leercurve die je induikelt, na een paar weken tot een jaar zijn.

Met veel liefde en dankbaarheid kijken wij terug op een enerverend jaar vol vernieuwing en verandering. Wij wensen jou het aller allerbeste toe. Dat het winnen van de prijs het begin inluidt van wat jij graag zou willen.

Dr. Danielle Braun is corporate antropoloog. Spreker. Chief van de Academie voor Organisatiecultuur. Auteur van De Corporate Tribe. Op 22 juni 2017 spreekt is zij keynote op het seminar 'Nieuw leiderschap'

Drs. Jitske Kramer is corporate antropoloog. Spreker. Chief van de Academie voor Organisatiecultuur. Auteur van de boeken De Corporate Tribe, Wow! Wat een verschil en Deep Democracy.

De Corporate Tribe werd vorig jaar bekroond tot Managementboek van het Jaar. 

De Shortlist voor 2017 is inmiddels bekend! 

De top 3 van Leontine van Hooft geboekstaafd
24 november 2016 | Nienke van Oeveren

Leontine van Hooft is samen met haar man eigenaar van GreenDreamCompany BV, dat werkt vanuit een visie op People, Planet, Profit, Passion & Pleasure aan recreatieve en toeristische gebiedsontwikkelingen in met name Afrikaanse landen. Ze is de auteur van De weg naar Bruto Mondiaal Geluk.

1 De corporate tribe

Danielle Braun, Jitske Kramer

‘Met stip op 1 dit heerlijk verfrissende managementboek van mijn collega-corporate antropologen.  Op zoek naar de onderstroom in organisaties, vergelijken zij organisaties met tribes en beschrijven alle mechanismen die bij beiden een rol spelen, zoals de chief als de leider, familiestructuur  als verwantschapsysteem en rituelen. De corporate tribe geeft mij vertrouwen als inclusieve ondernemer, waarbij ik niet alleen met economische waarden kijk naar bedrijven, maar ook met ecologische en sociale waarden.’

2 Storytelling

Guido Rijnja, Ron van der Jagt

‘Storytelling wordt helaas veel misbruikt als trend. Dit boek helpt allereerst om te reflecteren of je storytelling wilt inzetten om de trend te volgen of dat je echt hiernaar op zoek bent. Storytelling spreekt mij enorm aan; een verhaal is onderhoudend en uiterst duurzaam. Rijnja en Van der Jagt bieden inzicht en houvast in storytelling. Hopelijk dagen zij daarmee westerse organisaties uit te gaan experimenteren. Al zal het vieren van een resultaat met een gezongen verhaal en team- of stakeholderdans in het Westen nog wel even duren…’

3 Ubuntu en Nelson Mandela

Henk Haenen

‘Tot slot een prachtige introductie op de ubuntu-filosofie, die de onderlinge verbondenheid benadrukt. Door Nelson Mandela is de term ubuntu bekend geworden; als hoogopgeleide man met een tribale achtergrond – zijn vader was chief – heeft hij stappen gemaakt naar sociale en economische ontwikkeling. Ubuntu heeft zich mede door Mandela vertaald naar organisatieontwikkeling en leiderschap, wat leidt naar een heel eigen manier van zakendoen. Daarin speelt naast betekenisgeving, spiritualiteit en diversiteit, respect voor leven, natuur en kunnen vergeven een grote rol en schept een totaal ander ontwikkelingsklimaat. Ubuntu en Nelson Mandela is heerlijk om te lezen en geeft een goed inzicht in de filosofie van Mandela.’

Danielle Braun - Hoe verplaats je een totempaal? column
3 oktober 2016 | Danielle Braun

Toen ik 18 was begon ik vol overgave aan mijn studie culturele antropologie. Mijn ouders deelden mijn enthousiasme, maar waren ook wat bezorgd. Hoe zou hun dochter ooit haar geld kunnen verdienen met vage rituelen en verhalen van volken ver weg?

Ik koos voor één van de hardcore antropologische richtingen: politiek-religieuze antropologie. Ik bestudeerde bezetenheidsreligies in Afrika en voorouderrituelen in Azië (en deed een uitstapje in een onderzoek naar conflicthanteringsstijlen van nonnen in een klooster, gewoon voor de fun). En toen, na drie jaar, kwam er iets anders op mijn pad. Nog rudimentair en net een beetje in opkomst in de VS was de Corporate Antropologie. Antropologen keken naar westerse organisatiecultuur en veranderprocessen, vanuit hun eigen antropologisch kader en theorie. Een enorme aanvulling op de gangbare inzichten uit de bedrijfskunde en organisatiepsychologie. Ik was gegrepen en combineerde de vooroudergeesten en magische rituelen met planning & controlsystemen, HRM instrumenten en change management. Ging een jaar achterin een politieauto zitten en promoveerde op de organisatiecultuur van- en sturingsperikelen bij de politie.

Omdat de corporate antropologie minder gangbaar is dan de andere organisatiewetenschappen, moet ik het vaak uitleggen. Waar zijn antropologen dan zo goed in...? In de dynamiek van groepen. In het analyseren van de organisatiecultuur tot in haar diepste DNA. In het verschil zien tussen de formele organisatiestructuur en informele machtsbronnen. In snappen hoe de informele leiders met gebruikmaking van rituelen, verhalen en ‘moderne magie’ een geplande organisatieverandering kunnen boycotten of stimuleren. En hoe je als leider of change manager dat proces beïnvloedt.

Nu, 25 jaar later en een heleboel advies- en leiderschapservaring verder snap ik pas hoe vaak ik in mijn werk put uit die aloude antropologie. Als ik een fusie begeleid, zie ik twee afdelingen, maar ook twee tribes met elk hun eigen ‘spirits’ (missie, drives, verleden). Niet alleen de mensen, maar ook de ‘spirits’ moeten geïntegreerd worden, anders houd je twee partijen over die elkaar wantrouwen. Bij een disfunctioneel directieteam vraag ik me af hoe de ‘verwantschapssystemen’ in elkaar zitten; wie wie in het verleden heeft geholpen, afgedekt, bevorderd, wie met wie een liefdesrelatie heeft gehad, etc... Als een oude kernwaarde moet worden vervangen door een nieuwe in een reorganisatie, probeer ik eerst te ontrafelen wat eigenlijk de ‘functionaliteit’ was van de oude kernwaarde. In individuele executive coaching is ‘ranking’, ofwel hoe is je statuspositie ten opzichte van je collega’s, dikwijls onderwerp van gesprek.

Tussen spreadsheets en kick-off meetings door komen in mijn hoofd vaak de lessen uit de antropologie voorbij. Eén van de thema’s die elke antropoloog in het eerste jaar bestudeert zijn de ‘Rites-de-Passages’. Overgangsrituelen die veel volken hebben en die dikwijls gebruikt worden om de overgang van jong meisje of jongen naar volwassene te markeren. Ze zijn divers en vaak bizar in onze ogen. Maar ook vol van kracht om te zorgen dat je écht overstapt naar het nieuwe en niet meer in oud gedrag vervalt. Ze kunnen antwoord geven op die lastige vraag: hoe verander je een organisatie blijvend en hoe intervenieer je op de organisatiecultuur. Over die ‘Rites-de-Passages’ geef ik nu workshops en lezingen. Je kunt het ook gewoon lezingen over verandermanagement of changemanagement noemen. Dat doen veel opdrachtgevers ook. Maar de echte naam is ‘Hoe verplaats je een totempaal’ – lessen uit de culturele antropologie bij complexe organisatieverandering. En die vooroudergeesten... die zijn denk ik wel blij dat ze nu niet alleen in een totempaal huizen, maar ook op een powerpoint-dia en in een veranderplan staan.

Dr. Danielle Braun (1968) is corporate antropoloog en expert op het gebied van organisatiecultuur en leiderschap. Haar motto: 'een mens is niet los verkrijgbaar'. We functioneren binnen de cultuur en dynamiek van de groep of organisatie. Ze is een van de auteurs van De Corporate Tribe, het Managementboek van het Jaar 2016.

Bijna, vakantie… nieuws
1 juni 2016 | Bertrand Weegenaar

Als de eerste scheurkalenders verschijnen, weet je dat het einde van het jaar nadert. Een traditie. Vorig jaar begon uitgever Business Contact met een zomertraditie: Vakantieboek voor managers. Hij is er weer, voor 2016. De vakantie komt eraan!

Nu is de keuze wel aan u: het vakantieboek in de koffer en dan wat snuiven aan vers verschenen boeken. Die u toch al gemist heeft. Waar ging dat De Corporate Tribe, de winnaar van het Managementboek van het Jaar 2016, nu precies over? Een uitgebreide samenvatting kan in de koffer. Een bak met kleine leuke dingen voor aan het zwembad. Een update over storytelling, burn-out voorkomen, liever lui dan moe. Dat is een makkelijk stukje, ogen dicht en een cocktail erbij.

Of liever eerst bestellen en wat doorbladeren om nog een compleet boek mee te nemen? Agility is hot namelijk. En daar dan weer enorm veel geld mee verdienen. De samenvattingen van Reinventing organizations, Zero to one en Exponentiële organisaties zouden naar meer kunnen smaken. En na de vakantie is daar weer geen tijd voor.

Als zo in de laatste week de werkradertjes langzaam beginnen te draaien, kan er uit Nooit af en het dozijn tips & trucs zomaar nieuwe inspiratie komen.  Die je weer meeneemt naar het werk. Twee vliegen in één klap, win-win situatie, twee kanten van dezelfde medaille, aftikken. Pagina 112 voor welke daarvan in de Bullshot Bingo staat. Win je in ieder geval het eerste spelletje van het nieuwe jaar.

Vakantie, laat maar komen.

Redactioneel - Een nieuwe werkelijkheid column
24 mei 2016 | Pierre Pieterse

Het dertiende of was het nu het veertiende managementboekengala afgelopen maand? Je raakt verdorie de tel kwijt.

Dat moet dan haast wel een reden zijn dat de organisatie besloten heeft te kiezen voor een nieuwe locatie, de SS Rotterdam. Oftewel ‘the start of new memories’. De ‘old ones’, allemaal uit de Amsterdamse Rode Hoed, beginnen wat sleets te worden. En natuurlijk is Rotterdam het thuishonk van Managementboek.

Old memories of new ones, zo’n gala is altijd een uitgelezen plek voor wandelgangen. Zo weet ik nu al welk boek volgend jaar wordt uitgeroepen tot beste boek (dit jaar was het De Corporate Tribe van het schrijversduo Danielle Braun en Jitske Kramer, maar dat is nu al een ‘old memory’), wie bezig is aan een nieuw boek en waarover dat dan zal gaan, waarom e-books slechts de digitale versie zijn van de papieren pendanten, maar het allerbelangrijkste: men leest onderhavig magazine!

Dat lijkt een open deur maar is het bepaald niet. Natuurlijk weet de redactie wat er zoal leeft in managementland, maar tegelijkertijd heeft diezelfde redactie weinig direct contact met zijn (vele) lezers, met zijn individuele ‘klanten’. Het blijft toch steken bij individuele en vooral situationele kwinkslagen. Jammer, want het blijft leuk om te horen dat wat we maken in de categorie ‘gerenommeerd’ valt, dat de redactionele keuze doorgaans ‘spot on’ is, dat de maandelijkse bespiegeling voor de ene lezer een ‘filosofische bonbon’ is, terwijl een andere lezer een ‘slip of the pen’ meteen afstraft met de kwalificatie ‘stuitend’.

Meer digitale interactiviteit is een eenvoudige oplossing, alle kanalen open. Het is maar nog maar de vraag of onze lezers daarop zitten te wachten. Ons twitterkanaal heeft vele volgers maar weinig ‘zenders’. Kennelijk heeft een Nederlandse marketing maestro simpelweg gelijk met zijn droge constatering dat mensen die heel actief zijn op de diverse digitale podia te veel tijd hebben. Onze doelgroep heeft dat kennelijk niet, veel tijd. In elk geval geen tijd om mogelijk verzeild te raken in een mogelijke Poolse landdag.

Dus hier nog even geen ‘start of new memories’, daarvoor bevallen de ‘old ones’ ook nog te goed. Een direct aan de redactie gerichte brief (al dan niet digitaal) beantwoorden is toch wat anders dan een discussie zonder begin en eind te modereren. En meningen, opvattingen, of eigen agenda’s laten zich bijzonder slecht door ‘the wisdom of the crowd’ controleren of uitkristalliseren.

Om maar even functioneel het boek van het jaar te parafraseren en in (niet per se) antropologisch jargon: we moeten terug naar de menselijke maat. Met een sausje corporate erover: digitale (lees onpersoonlijke) interactie is vooralsnog te veel toekomst, te veel een wensbeeld. De grammatica van het nu ontbreekt, er wordt te weinig gekeken naar hoe de cultuur is opgebouwd in het verleden. En dat er zo weinig weerstand is tegen wat je steeds vaker mag omschrijven als ‘digitale terreur’ laat zich eenvoudig verklaren: er is geen sprake van een geleidelijke overgang, maar van een abrupte nieuwe werkelijkheid die naast de oude en nog altijd prima functionerende werkelijkheid staat.

Ooa kiest Boek van het Jaar 2015 nieuws
23 mei 2016 | Pierre Pieterse

Niet De Corporate Tribe, ook niet The Network Always Wins maar Is er ruimte in de gevestigde orde? van Marjorieke Glaudemans mocht zich tijdens het Boek & Festival tooien met de prestigieuze titel Ooa-boek van het jaar 2015. De jury prees het boek omdat het ‘organisatiepoëzie schrijft, vragen stelt én bemoedigt’.

Volgens juryvoorzitter Erna Scholtes is het nu voor ‘de derde keer in vier jaar dat uitgeverij IJzer een boek uit brengt dat het schopt tot de nominaties’. Dit keer is dat een boek dat ‘nergens’ op lijkt. ‘En dat is een compliment. Het boek Is er ruimte in de gevestigde orde? kent een volstrekt unieke vorm. De titel onderstreept dit, en dan in het bijzonder het vraagteken in die titel.’

Glaudemans stelt in haar boek een fascinerende vraag die op verrassende manieren verkend wordt. Tot beantwoorden komt het niet. Wel gunt de auteur ons voortdurend een glimp van een eventueel begin. Het twijfelende perspectief van waaruit het geschreven is, is waardevol voor ons vak. De unieke vorm draagt bij aan de boodschap. De kunstenaar als adviseur, of de adviseur als kunstenaar?

Verslag Managementboekengala op de SS Rotterdam interview
23 mei 2016 | Hans van der Klis

Tijdens het Managementboekengala op de SS Rottterdam is De Corporate Tribe van Danielle Braun en Jitske Kramer bekroond tot Managementboek van het Jaar 2016. ‘Een boek waar je volgens de jury helemaal ingezogen wordt, en waarvan je zegt als je het aan het einde dichtslaat: ik wil meer’, zei juryvoorzitter Mirella Visser.

Het was de veertiende keer dat Managementboek.nl de verkiezing van het Managementboek van het Jaar organiseerde. Voor het eerst in dertien jaar was niet De Rode Hoed in Amsterdam het decor van de prijsuitreiking, maar de SS Rotterdam. De oude oceaanstomer ligt tegenwoordig afgemeerd in Rotterdam, niet ver van Managementboeks thuishaven Schiedam. En hoewel directeur Philip van Coevorden van Managementboek.nl verzekerde dat het Managementboekengala De Rode Hoed niet voor eeuwig de rug heeft toegekeerd, was hij blij de slogan van de SS Rotterdam te kunnen adopteren: The Start of New Memories. ‘Aan De Rode Hoed heeft het niet gelegen; daar hebben we uitstekende herinneringen aan. U weet wat er is gebeurd met de carrière van Matthijs van Nieuwkerk nadat hij twee keer het Managementboekengala had gepresenteerd, en met Dolf Jansen nadat hij bij ons had opgetreden. En om eerlijk te zijn is het ook wel eens misgegaan, bijvoorbeeld met de Nachtburgemeester van Rotterdam. Maar het was vooral tijd voor een nieuwe omgeving.’

Op zoek naar de pareltjes

Verandering: het is een woord dat het managementdiscours alweer enkele jaren beheerst. Verandering was ook het sleutelwoord bij de keuze van de vijf titels die op de shortlist stonden. Juryvoorzitter Mirella Visser, wier vader in een grijs verleden badmeester was op de SS Rotterdam, was niet zuinig in haar loftuitingen aan het adres van de auteurs. Gedurende de elf maanden die de jury in functie was geweest, hadden zij stapels managementboeken doorgewerkt, op zoek naar de pareltjes. Natuurlijk voldeed lang niet elk boek aan de criteria: Visser vertelde dat de jury ook werk in handen heeft gehad dat vooral een poging deed voor een managementboek door te gaan. Maar de vijf genomineerde titels scoorden bovengemiddeld op criteria als praktische relevantie, actualiteit, originaliteit, leesbaarheid, bestendigheid, onderbouwing en verzorging.

Nooit Af van Martijn Aslander en Erwin Witteveen werd door Visser omschreven als een boek dat je confronteert met al die – technologische – ontwikkelingen die er al lang zijn, maar die jij nog steeds niet in de gaten hebt. Aslander en Witteveen doen dat op een plezierige, leesbare en grondige manier.

De Veranderversneller van Kilian Bennebroek Gravenhorst is volgens de jury een bedrieglijk eenvoudig boek over iets wat misschien wel het allermoeilijkste is bij veranderingsprocessen: het ontwikkelen van een samenhangende, geloofwaardige en richtinggevende veranderredenering. ‘Het knappe van dit boek is dat het de lezer met eenvoudige taal en praktische instrumenten stap voor stap helpt om helderheid te krijgen over de eigen verandering’, zei Visser.

Danielle Braun en Jitske Kramer, de auteurs van De Corporate Tribe, nemen ons volgens de jury mee op een reis langs verre, vreemde volkeren, met onbekende gewoontes en gebruiken. Als we vervolgens terugkeren, zijn we in staat met nieuwe ogen naar onze eigen organisatie te kijken. Braun en Kramer laten overtuigend zien dat de uitdagingen waar managers nu voor staan tegelijkertijd nieuw én eeuwenoud zijn, waardoor het hyperige er vanaf wordt gehaald.

Werken aan de wakkere stad van Jan van Ginkel en Frans Verhaaren gaat over de 3D-centralisatie en de grote maatschappelijke verschuivingen die daarmee samenhangen. Het boek is in feite een oproep aan burgers zich los te maken van hun consumentenhouding en aan politici en ambtenaren om afscheid te nemen van hun regel- en controledrift.

De laatste genomineerde, Je binnenste buiten van Manon Ruijters, omschreef Visser als een belangrijk boek voor managers die te maken hebben met vraagstukken over professionele autonomie. Ruijters biedt volgens de jury geen snelle oplossingen en juist daarom is het geschikt voor managers en professionals die zich echt willen verdiepen in de professional en wat hem of haar drijft.

Spanning

Vijf jaar geleden was Mirella Visser met haar boek De zijderoute naar de top zelf nog genomineerd voor het Managementboek van het Jaar. Zij herinnerde zich dat het een eeuwigheid leek te duren voordat de winnaar bekend werd gemaakt. Zelden zal een juryvoorzitter als Visser de spanning echter zo hoog hebben opgevoerd als Visser, voordat het hoge woord eruit kwam: De Corporate Tribe van Danielle Braun en Jitske Kramer werd uitgeroepen tot Managementboek van het Jaar 2016. ‘Een boek waar je volgens de jury helemaal ingezogen wordt, en waarvan je zegt als je het aan het einde dichtslaat: ik wil meer’, zei Visser. ‘Een boek dat voor elke manager nieuwe vensters op de organisatie opent, dat meeslepend en toegankelijk geschreven is en academisch goed onderbouwd is, dat door zijn interdisciplinaire aanpak de tijdgeest van verbinding, verdieping en zingeving weerspiegelt en dat zowel inspiratie als praktische tips biedt. Kortom, een boek waarin hedendaagse managementvraagstukken nieuwe betekenis krijgen in het perspectief van eeuwenoude bronnen.’

Het was de interdisciplinaire aanpak die uiteindelijk de doorslag had gegeven, vertelde Visser naderhand. ‘Aanvankelijk is het jureren vooral een mathematische aangelegenheid: we lezen boeken in paren en die beoordelen we op de criteria die we hebben vastgesteld. Daarna gaan we tellen. Maar uiteindelijk hebben we ook gekeken naar de vraag van welk boek wij vinden dat elke manager het gelezen zou moeten hebben. Toen kwamen we uit op De Corporate Tribe. De interdisciplinaire aanpak is heel erg van deze tijd. Wij denken dat het goed is dat managers kijken naar andere disciplines om dingen op te lossen.’

Glazen plafond

De eerste reactie van de winnaars, Danielle Braun en Jitske Kramer, was geestig: ze kennen de vooroordelen tegen de culturele antropologie. ‘We gaan dus nooit meer vergaderen, maar alleen nog om het kampvuur zitten’, riep Kramer spontaan uit. ‘En Jan-Pieter krijgt voortaan geen promotie meer, maar maakt een rite-de-passage door.’ Het schrijversduo was natuurlijk vooral opgetogen, ook omdat deze bekroning waardering betekent voor de corporate antropologie. ‘De sterren stonden goed’, zei Kramer. ‘We hebben vaak te horen gekregen dat mensen het een mooi boek vinden. Die enthousiaste reacties zijn ook een bekroning van wat we samen hebben gemaakt.’

Braun en Kramer kwamen elkaar vier jaar geleden tegen, toen ze beiden onderzoeksobject waren in een studie naar corporate antropologie. Ze trokken meteen naar elkaar toe en besloten samen een kop koffie te gaan drinken. Een maand later zaten ze bij de Kamer van Koophandel om een academie op te richten. De eerste leergang corporate antropologie trok achttien leerlingen en vormde de basis voor het nu bekroonde boek.

‘Als we samenwerken, komen we in een soort flow terecht’, vertelt Braun. ‘Het is gewoon heel cool als iemand jouw ideeën deelt. Soms heb ik wel eens het gevoel dat wij een soort Luna-trappetje zijn, zoals op de kermis: wij helpen elkaar steeds een trede hoger, we versterken elkaar voortdurend.’

Wat hopen ze dat deze prijs voor hun kan betekenen? ‘Ik hoop dat de bekroning van De Corporate Tribe ons in staat stelt ons verhaal verder te verspreiden’, zegt Braun. ‘Wij streven naar een terugkeer van het menselijke in organisaties, we willen het besef terugbrengen dat organisaties ook een tribaal aspect hebben. In die zin zijn we tamelijk idealistisch, of misschien wel activistisch. Soms krijgen we te horen dat wij vaak met hele eenvoudige oplossingen voor cultuurproblemen binnen organisaties komen. Daar ben ik trots op. Op een bepaald niveau zijn cultuurveranderingen ook heel eenvoudig. Je moet alleen de grammatica die er achter zit begrijpen. En daar zijn wij als antropologen juist in getraind.’

Kramer hoopt dat de bekroning ertoe kan bijdragen dat er meer waardering voor de corporate antropologie komt. ‘In die zin ben ik best idealistisch. Het klinkt misschien pathetisch, maar ik vind het echt erg als groepen mensen graag willen samenwerken, maar daar niet in slagen. Ik wil daar graag bij helpen. Daarnaast hoop ik dat deze bekroning ons podiumwerk versterkt. Wij willen graag spreken op congressen, maar krijgen vaak te horen dat we eerst maar eens een bestseller moeten schrijven. Volgens mij is dat een van de laatste glazen plafonds die doorbroken moeten worden. Deze titel moet daar wel bij helpen, toch?’

Danielle Braun spreekt op 21 juni op 'De Veranderdag 2016'. Meer informatie vindt u hier.

Managementboek van het Jaar 2016: De Corporate Tribe prijzen
22 april 2016 | Hans van der Klis

Tijdens het Managementboekengala op de SS Rottterdam is De Corporate Tribe van Danielle Braun en Jitske Kramer bekroond tot Managementboek van het Jaar 2016. ‘Een boek waar je volgens de jury helemaal ingezogen wordt, en waarvan je zegt als je het aan het einde dichtslaat: ik wil meer', zei juryvoorzitter Mirella Visser.

Het was de veertiende keer dat Managementboek.nl de verkiezing van het Managementboek van het Jaar organiseerde. Voor het eerst was niet De Rode Hoed in Amsterdam het decor van de prijsuitreiking, maar de oude oceaanstomer SS Rotterdam, die tegenwoordig afgemeerd ligt in Rotterdam, niet ver van Managementboeks thuishaven Schiedam.

De jury was niet zuinig met zijn complimenten voor de winnende titel. De Corporate Tribe is een boek dat voor elke manager nieuwe vensters op de organisatie opent, dat meeslepend en toegankelijk geschreven is en academisch goed onderbouwd is, dat door zijn interdisciplinaire aanpak de tijdgeest van verbinding, verdieping en zingeving weerspiegelt en dat zowel inspiratie als praktische tips biedt. ‘Kortom, een boek waarin hedendaagse managementvraagstukken nieuwe betekenis krijgen in het perspectief van eeuwenoude bronnen', zei Mirella Visser bij de uitreiking.

De bekroning van hun boek is de bevestiging van het succes van de corporate antropologie, zei Jitske Kramer. Met een knipoog: ‘We gaan dus nooit meer vergaderen, maar alleen nog om het kampvuur zitten. En Jan-Pieter krijgt voortaan geen promotie meer, maar maakt een rite-de-passage door.'
Danielle Braun hoopt dat de bekroning van De Corporate Tribe hen in staat zal stellen hun verhaal verder te verspreiden. ‘Natuurlijk is het fijn als het boek goed verkocht wordt, maar wij zijn tamelijk idealistisch ingesteld, soms zelfs activistisch. Ik denk dat wij als antropologen goed kunnen helpen bij cultuurveranderingen in organisaties. Dat is een onderwerp waar wij veel kennis van hebben.'

Vooraf stonden de sterren al goed, zei Kramer. ‘We hebben vaak te horen gekregen dat mensen het een mooi boek vinden. Die enthousiaste reacties vormen ook een bekroning van wat we samen hebben gemaakt. Het klinkt misschien een beetje pathetisch, maar ik hoop in eerste instantie dat deze titel ertoe kan bijdragen dat meer mensen op een goede manier leren samenwerken. Ik vind het heel erg dat er groepen mensen zijn die graag willen samenwerken, maar er niet toe in staat zijn. Verder hoop ik natuurlijk ook dat dit ons podiumwerk zal helpen. Dat is een van de laatste glazen plafonds die nog doorbroken moet worden. Wij krijgen wel eens te horen dat we eerst maar eens een bestseller moeten schrijven als we een prominente plek op een congres willen hebben. Die hebben we nu.'

Kramer greep de uitreiking aan om aandacht te vragen voor de website www.movingpeople.nu, waar mensen 3D-poppetjes van vluchtelingen kunnen kopen. De website is een initiatief van een kunstenaarscollectief dat vluchtelingen financieel wil ondersteunen. ‘Als we dankzij deze prijs het podium krijgen, willen wij dat graag gebruiken om verhalen door te geven en iets te betekenen voor andere mensen.'

Bij de shortlist van het Managementboek van het Jaar 2016 nieuws
22 maart 2016 | Pierre Pieterse

Ook dit jaar heeft de jury van het Managementboek van het Jaar weer een verdienstelijk lijstje afgescheiden. De shortlist geeft aardig weer wat er vorig jaar zoal speelde.

We trapten het jaar af met De Corporate Tribe van Danielle Braun en Jitske Kramer, een boek dat een pleidooi houdt voor het leren van rituelen en gebruiken van verre en vreemde volkeren. Kortom, lessen trekken uit de antropologie. En dat geeft wat we weten een net even diepere laag. Zo geeft het begrip ‘ziel' als benaming voor ‘missie en/of visie' net wat beter aan waar het om gaat.

Van geheel andere orde is Je Binnenste Buiten van Manon Ruijters (die eerder al furore maakte met haar Canon van het leren). Een boek voor de echte professional waar de manager weer niet bij hoort omdat zijn professionele identiteit wel wat te wensen overlaat. Zegt Ruijters. ‘Professionaliteit verwijst naar een gemeenschappelijk beeld van kwaliteit gerelateerd aan een vak. Gedragen door waarden en normen, door persoonlijke opvattingen, door de kleur die je daaraan geeft. Kortom, door je professionele identiteit.' Management blijkt toch nog te vaak een kameleon, een Manus van alles al naar gelang wat er gevraagd wordt.

En dan is er het buitenbeentje. Dit keer is dat Werken aan de wakkere stad van gemeentesecretaris Jan van Ginkel en organisatiepsycholoog Frans Verhaaren. Wel een boek dat goed aansluit bij wat er op dit moment speelt in de samenleving: de door de Rijksoverheid opgelegde trend naar participatie. De auteurs pleiten voor onzichtbare regie van overheden om de gewenste gemeenschapskracht tot volle wasdom te laten komen.

Veranderen is meer dan noodzakelijk om het tempo van de omgeving bij te benen. De gemiddelde levenscyclus van een organisatie schuift rap richting de vijf jaar. Dus de keuze voor De veranderversneller van Kilian Bennebroek Gravenhorst is niet echt verwonderlijk. Hoewel? Een van de dingen die de auteur aansnijdt is de paradox van vertragen en versnellen: de versnelling zit in de vertraging, de oprechte wens om op te lossen als grootste vijand van het vinden van de oplossing, kwaliteit en resultaat kunnen vinden in de verandering in plaats van na de verandering.

Afsluiter van 2015 was Nooit Af van Martijn Aslander en Erwin Witteveen. Een boek geheel conform de ondertitel in een bijna permanente staat van bèta verkeerde: al in 2013 interviewden ‘we' de auteurs over dat boek dat toen naar eigen zeggen op punt van verschijnen stond (onder de titel ‘We leven in een nieuwe renaissance').

Als de shortlist een graadmeter is van wat er speelt in managementland, en dat is het natuurlijk, is het toch opmerkelijk dat er nogal wat trendy onderwerpen afwezig zijn. Met de nadrukkelijke kanttekening dat vijf boeken natuurlijk nooit een volledig beeld kunnen geven. Maar toch... Geen ‘vrouwen' dit jaar, ook geen ‘diversiteit'. Prima, zelfs begrijpelijk, de nieuwigheid is er wel even af. Maar ook geen lean, startups en zelfs geen neuro terwijl deze onderwerpen dit jaar behoorlijk volwassen zijn geworden.

Misschien moeten we ons er maar bij neerleggen dat ook een shortlist nooit af is, ook al is die zoals elk jaar weer eindelijk en gewoon op tijd af.

Pierre Pieterse, hoofdredacteur Managementboek Magazine

Danielle Braun: ‘Verandering vindt plaats in het ondertussen’ interview
14 juni 2015 | Ronald Buitenhuis

Het vak corporate antropologie is in opkomst. Organisaties kunnen veel leren van gebruiken en rituelen van verre vreemde volken. Waar we in het dagelijks leven bijvoorbeeld uitgebreid stil staan bij geboorte en dood, daar laten we in de corporate wereld mensen met stille trom vertrekken en vergeten we inwerkprogramma’s of een goede afscheidsspeech. Terwijl die rituelen er niet voor niets zijn. ‘Het zou pas geholpen hebben als bankiers door een ritueel berouw hadden getoond. Dan zou het misschien hebben beklijfd.’

Roze koeken bij een afscheid van een politiecollega of een broodje filet Americain voor een agent nadat hij bij een zelfdoding, moord of dodelijk ongeval was. Voor buitenstaanders wonderlijke maar waarschijnlijk onschuldige gebruiken. Voor de corporate antropoloog is het goud. Danielle Braun, antropologe en één van de auteurs van het boek De Corporate Tribe (‘organisatielessen uit de antropologie’) deed onderzoek bij de politie en concludeerde dat een roze koek bij afscheid betekent dat een collega niet gemist gaat worden. Het eten van een broodje filet Americain is - hoe gruwelijk de associatie met vlees en dood misschien ook is - bedoeld om juist met collega’s onder het ‘genot’ van een broodje te praten over het voorval en zo emoties te verwerken. Het ministerie wilde het gebruik destijds afschaffen, de waarde ervan niet onderkennend. Maar het is onderdeel van een cultuur, alleen is die cultuur bij verre stammen soms makkelijker zichtbaar dan in onze westerse organisaties. Braun: ‘Cultuur gaat over aangeleerd gedrag. Cultuur wordt geleerd, gedeeld en doorgegeven van generatie op generatie. Cultuur heeft een eigen grammatica, een eigen manier van antwoord geven op vragen die zich aandienen. En cultuur heeft altijd een doel, is functioneel, hoe bizar ook. Dat is bij tribale stammen niet anders dan in ons dagelijks werk.’

Nomaden
De antropologie barst van voorbeelden van rituelen uit den vreemde die prachtig als metafoor kunnen dienen voor de werkvloer in het Westen. In dat kader spreekt co-auteur en eveneens antropoloog Jitske Kramer van ‘een schatkist’ aan casuïstiek. ‘Als antropoloog observeer je vooral, als een fly on the wall. Als wij bij bedrijven binnenkomen, kijken we vooral en praten met alle betrokkenen. Op weg van de parkeerplaats naar de receptie leert je al wat voor een bedrijf het is. Planten, inrichting, koffiekopjes, kleding, anekdotes, ontvangst bij de balie. Het is allemaal informatie. Vervolgens duiken we onze antropologische schatkist in en kijken we welk tribeverhaal past bij het betreffende vraagstuk.’ De metafoor van een vreemde stam blijft vaak veel beter beklijven dan een modernistisch consultancypraatje met stappenplannen en matrixen. Neem het nieuwe werken. Veel bedrijven lopen tegen het fenomeen aan dat ze het lastig vinden om binding te houden met medewerkers die nog zelden naar kantoor komen. Danielle Braun: ‘Nomaden weten al heel lang hoe ze op afstand moeten opereren. Op een magische wijze weten ze feesten te organiseren maar ook recht te spreken. De les die je er uit kunt trekken is dat nomaden niet met een standaard agenda voor de vergadering werken, maar aandacht hebben voor eten, trouwen en andere wezenlijke onderdelen van het leven. Dat zijn we bij de invoering van het nieuwe werken vergeten.’

Indianen
Nog een voorbeeld waarbij antropologisch inzicht hedendaags management kan helpen om vraagstukken te duiden. Bij een indianenstam in Brazilië worden de jongemannen rond de pubertijd het dorp uitgejaagd en gaan in vier maanden in een boshut het leven ontdekken. Ze leren jagen, doen een oorlogsdans, ervaren wat alcohol doet. Het is een liminale overgangsfase, een tussenstap. Danielle Braun: ‘In het westen denken we dat alles in tweeën gaat: van oud naar nieuw, van ist naar soll, van 2014 direct naar 2020. Er moet direct zekerheid zijn, de OR wil alles dichtgetimmerd zien. Feitelijk is dat stom. Verandering vindt juist plaats ‘in het ondertussen’. Gebruik die tussenfase om te leren hoe iets moet, hoe je omgaat met veranderingen. Onzekerheid is een volstrekt natuurlijke staat bij verandering, al voelt het vervelend. Durf te zeggen als manager: het duurt even, het doet misschien pijn, maar het komt wel goed.’ En zo slacht een Filipijnse stam niet zo maar een varken. Het is een aanleiding om met de hele stam te praten over wat goed en slecht is gegaan. Kramer: ‘Wat doen wij? Wij schaffen bedrijfsfeestjes en heisessies af omdat ze te duur zijn. Dan mis je de momenten om eens echt met elkaar van gedachten te wisselen. Carnaval dient om de machtsverhoudingen even om te draaien: feedback geven aan machthebbers. Een moment om ongenoegen te tonen. Dat wil niet zeggen dat cultuur direct verandert, maar het zijn wel verhalen die iets vertellen en waar je iets mee zou moeten doen als leider.’

Trend
Corporate antropologie is in Nederland een niche in opkomst. In Amerika, Scandinavië en Engeland is het vakgebied al groter. Jitske Kramer: ‘Organisatiecultuur wordt hier vooral geclaimd door bedrijfskundigen en psychologen. Wonderlijk omdat cultuur per definitie iets is voor sociologen en antropologen. In lijstjes staat antropologie inmiddels wel op de derde of vierde plek van beroepen van de toekomst. We moeten terug naar de menselijke maat. Door alle megafusies zijn we verdwaald in complexiteit. Snappen we kleinere eenheden niet meer. We moeten ons weer senang voelen op tribeformaat. Vanuit die optiek is het heel interessant om de link naar rituelen en gebruiken te bestuderen.’ V&D, Mexx, Blokker, zijn dat goede voorbeelden van hoe een bedrijf afgedreven is van de ziel, van de organisatiespirit? Danielle Braun: ‘Ik denk wel dat je kunt stellen dat bij die organisaties kennis en wijsheid van de oprichters niet is overgedragen. Ze hebben geen antwoord op de vraag hoe ze de energie van de oprichters kunnen vasthouden. Van vreemde volken kunnen we leren hoe zij er wel in slagen om cultuur van generatie op generatie over te dragen.’ Er zijn volgens de auteurs vijf type relaties die wereldwijd gelden en die cultuur bepalen. Kramer en Braun beschouwen dat als hun eigen ‘canon’ waarachter allerlei interventies en verhalen schuil gaan. Per casus bekijken ze dan wat een passende metafoor uit de antropologie is. Jitske Kramer: ‘Het maakt nogal wat uit of je iets een conflict of een heuse stammenoorlog noemt.’

Afscheid
Een van de kernthema’s in hun werk (en in het boek) is afscheid nemen. Waar in het normale leven uitvoerig wordt stilgestaan bij geboorte en dood, daar nemen we in het werkzame leven bij voorkeur geen afscheid als iemand met een conflict weggaat. Nieuwe medewerkers heten we amper welkom. Ook als er een klant wegloopt, kijken we daar vaak niet naar om. Als sociologisch/antropologisch afscheid nemen zo belangrijk is, waarom staan we daar corporate dan niet bij stil? Het risico is dat conflicten niet worden afgesloten en door blijven zeuren. De ‘geest van de voorganger’ blijft dan ‘rondwaren’. De auteurs voegen eraan toe dat ze in hun opdrachten echt niet sjamanistisch gaan trommelen, in Afrikaanse jurken aankomen, of met wierook lopen te wapperen. Een ritueel moet passen bij de stijl en taal van de organisatie. Naast antropoloog zijn Kramer en Braun vooral bijzonder corporate. Kramer: ‘De toepassingen die we gebruiken, zijn wetenschappelijk geborgd. De verhalen vertalen we naar sociale systemen. Een veel gehoorde klacht bij cultuurverandering is dat trajecten niet werken en mensen de nieuwe mores gewoon niet aannemen. Wij hebben de overtuiging dat met tribale verhalen veranderingen wel beklijven. Het mooie van de antropologie is dat wij twee talen spreken. Die van corporate en die van de antropologie. Participerende observatie is ons geheime wapen. Net zoals Joris Luyendijk, ook antropoloog trouwens, dat doet in zijn boek over de Londense City, Dit kan niet waar zijn.’ En over het verschil tussen de antropologieaanpak en de klassieke consultancy zegt Jitske Kramer nog: ‘De consultant is te veel met de toekomst en wensbeelden bezig. Die spreekt niet de grammatica van het nu en kijkt te weinig naar hoe de cultuur is opgebouwd in het verleden. Die wil weerstand direct overbruggen. Maar in onze beleving bestaat er geen weerstand, hooguit een andere werkelijkheid.’

Grappen
Zo kunnen we leren van de Inuït die een dag in totale stilte kan vergaderen om een conflict te beslechten. En van de Afrikaanse stammen die een ‘joking relationship’ hebben. Jitske Kramer: ‘In West Afrika hebben mannen meerdere vrouwen en soms ook een jonge vrouw. De schoonmoeder van een man is dan even oud als hij zelf. Het gevaar bestaat dat er seksuele aantrekkingskracht ontstaat tussen een man en zijn schoonmoeder. Dat kan natuurlijk niet, en die ongemakkelijke situatie met de schoonmoeder wordt door grapjes te maken ontladen. De man en de schoonmoeder móeten grappen met elkaar maken aan tafel. Die grappen zijn nuttig. Je kanaliseert de spanning en je weet dat het er is. Wat wij doen, is het vaak stilzwijgen en zo weet je niet wat de verwantschap is tussen mensen en loopt spanning op.’ Leiderschap is ook zo’n issue dat zich prima inzichtelijk laat maken door tribale verhalen te vertellen. Zowel Kramer als Braun zien al aan een organogram of ze met een ‘Aziatisch’ geleid bedrijf te maken hebben met bestuurders die vooral op de achtergrond blijven, of dat er juist ‘Haka-leiderschap’ is, de veel rolbewustere vorm van de Maori’s. Hoe dan ook adviseren de auteur/consultants leiders om consequent te zijn. Niet te veel van leiderschapsstijl te wisselen. Wees duidelijk en rolvast. Braun: ‘Zorg ook dat er geen mismatch is met je omgeving. Die cup-a-soup-manager is echt té blij.’

Zelfsturende teams
Naast leiderschap zijn zelfsturende teams de trend van het moment. Hoe kijkt Braun met een antropologische bril naar zelfsturing? ‘Vergelijk het met kinderen die het huis uit gaan. Als ouder kijk je of kinderen daar aan toe zijn en leer je zaken als koken, wassen en roosters maken in het studentenhuis. Wat je veel ziet, is dat zelfsturende teams worden geïntroduceerd en vervolgens is het: zoek het maar uit. Maar ook zelfsturende teams hebben leiderschap nodig. Tribes kunnen ook niet zonder leiderschap.’ Mooi vindt ze bijvoorbeeld de flashmobs van de jeugd. ‘Staat er opeens een groep voor het Rijksmuseum. Voor hen is dat een ritueel. Een moment om samen te zijn. Als we in het gewone leven geen antwoord op vragen hebben, worden we dikwijls spiritueel of religieus. In de hoop dat het antwoord daar zit. Er is een ritueel nodig om verschil te overbruggen en overgangen te markeren. Daarom zijn rituelen ook corporate zo belangrijk.’ Jitske Kramer besluit met de constatering dat we wat relaties en cultuur betreft eigenlijk alles al wel weten, maar het ons alleen niet herinneren. ‘Cultuurverandering ontstaat in dialoog. We moeten met z’n alleen veel meer kampvuurgesprekken voeren. Bij de kgotla (een Afrikaanse volksraadpleging – red.) roept het stamhoofd zijn mensen bijeen om een vraag voor te leggen. Hij brengt werelden bijeen, vraagt input maar geeft ook zijn eigen positie aan. Bij de politie waren agenten boos dat er een medewerker van de maand werd benoemd. Dat druiste in tegen het gevoel van kameraadschap. Als ze het idee van medewerker-van-de-maand hadden voorgelegd in een kgotla, had het management geweten dat dat geen goed plan was.’ De schatkist van de antropologie helpt zo om de doos van Pandora gesloten te houden.

Danielle Braun: ‘Nomaden weten al lang wat het nieuwe werken echt inhoudt’ interview
6 maart 2015 | Ronald Buitenhuis

We kunnen veel leren van oude stammen uit verre landen. Op kantoor voeren we dagelijks letterlijk stammenstrijdjes uit, bedrijfsfeesten lassen we kostentechnisch af terwijl het juist hét moment is om weer even tot elkaar te komen. Zoals ze bij de slachting van een varkentje in de Filippijnen doen.

Danielle Braun zal deze en andere parallellen trekken tijdens het seminar Anders organiseren op 23 april. Tegen die tijd verschijnt ook haar boek over dit onderwerp. Wijsheid van vreemde volken kunnen we heel goed toepassen op onze huidige organisaties. Jaren onderzocht Danielle Braun volkeren in den vreemde, om tot de conclusie te komen dat 'om de hoek' zich feitelijk even bijzondere rituelen voordoen. Braun heeft corporate antropologie tot haar werkveld gemaakt. Haar voorbeelden zijn talrijk. Zo maakt ze de parallel tussen het nieuwe werken en nomaden. Danielle Braun: 'Er wordt heel veel geklaagd over het nieuwe werken. Medewerkers vinden dat hun bureau wordt afgepakt, managers vinden dat mensen onbereikbaar zijn geworden. Maar kijk eens naar nomadenvolken. Die doen al eeuwen niets anders dan rondtrekken op de steppen en poolvlakten, maar slagen er desondanks wel in periodiek hele bevlogen bijeenkomsten te hebben.' Als coach vraagt ze bedrijven ook wel eens wat hun 'totempalen' zijn: waar sturen ze nu op, wat zijn de missie en kernwaarden van de organisatie? Braun: 'Vaak wordt het dan lang stil'.

Liminale fase

Rituelen uit den vreemde zijn ook prachtige metaforen voor transities. Braun maakt daarbij de vergelijking tussen grote veranderingen in organisaties en die bij een indianenstam in Brazilië. 'In het Westen denken we dat alles in tweeën gaat: van oud naar nieuw, van ist naar soll , van 2014 direct naar 2020. In de binnenlanden van Brazilië doen ze het in drie stappen. Een jongeman wordt op een gegeven leeftijd het dorp uitgejaagd en in een boshut gaat hij drie/vier maanden het leven ontdekken. Hij leert jagen, doet een oorlogsdans, ervaart wat alcohol doet. Het is een liminale overgangsfase: een tussenstap. In het Westen willen we alles zo kort mogelijk houden. Er moet direct zekerheid zijn, de OR wil alles dichtgetimmerd zien. Feitelijk is dat stom. Gebruik die tussenfase om te leren hoe iets moet, hoe je omgaat met veranderingen. Durf te zeggen als manager: 'het duurt even, het doet misschien pijn, maar het komt wel goed'. Zo refereert Braun ook aan een Filipijnse stam. Daar zijn ze gek op varkentjes, beschouwen het als een huisdier, maar soms wordt er toch in moeilijke tijden één geslacht. Bijvoorbeeld bij een rattenplaag. Dan komt de hele stam bijeen om te praten over wat goed en slecht is gegaan. Braun: 'Wat doen wij? Wij schaffen bedrijfsfeestjes en heisessies af omdat ze te duur zijn. Dan mis je de momenten om eens echt met elkaar van gedachten te wisselen. Zo laten we rattenplagen bestaan; je haalt onvrede niet uit de organisatie.'

Orkaan

We zitten momenteel in een orkaan. Alles lijkt te veranderen. Binnen al die veranderingen werkt het volgens Braun soms louterend om eens naar oude wijsheden van verre volken te kijken. 'Volken zijn altijd onderhevig geweest aan grote veranderingen. Volken hebben altijd moeten anticiperen. Er zijn veel boeken over paralellen tussen organisaties en dieren: zwermen en mieren bijvoorbeeld. Corporate organisaties kunnen juist veel leren van de antropologie omdat het dan over mensen gaat.'

Deze en andere voorbeelden van Danielle Braun kunt u beluisteren op het seminar Anders organiseren, nieuwe tijden vragen andere organisaties. 23 april Maitland Theater Driebergen. Danielle Braun neemt je mee op reis via verre vreemde volken naar je eigen organisatie. Je stapt de zaal anders uit dan je er in kwam. je wordt een beetje antropoloog. Het boek van Danielle Braun dat ze samen met Jitske Kramer schrijft, heet De Corporate Tribe . Deelnemers aan het seminar krijgen dit boek gratis.

Populaire producten

    Personen

      Trefwoorden