Op werkdagen voor 23:00 besteld, morgen in huis Gratis verzending vanaf €20
Oprisping column
26 november 2013 | Rene ten Bos

Toen Klaas Knot, hoogleraar en baas bij De Nederlandsche Bank, niet lang geleden vertelde dat hij ‘het gevoel’ had dat Nederland wat betreft de recessie het ergste achter de rug had, viel heel Nederland over hem heen. Een hoogleraar, bovendien baas bij De Nederlandsche Bank, mag kennelijk niet op basis van ‘gevoel’ optimistische boodschappen over de economie verkondigen.

Hoewel ik Knot zelf niet het woord ‘buik’ of ‘onderbuik’ hoorde noemen, gebruikten veel van zijn critici het woord ‘onderbuikgevoel’ of ‘buikgevoel’ om hun kritiek kracht bij te zetten. Dit suggereert dat tal van mensen iets mis vinden met de buik of met de onderbuik, zeker als het gaat om het uitspreken van toekomstverwachtingen. Dat komt omdat we die zones van het menselijke lichaam weliswaar niet gevoelloos vinden, maar toch zeker hersenloos. In de buik, zo weten we, zit geen verstand. In de onderbuik al helemaal niet. Wat zit er wel? Geiligheid, spijsvertering en gerommel. Het gaat, laten we wel wezen, om erogene en metabolische zones en daar heeft een econoom als Knot, ook baas bij De Nederlandsche Bank, helemaal niets te zoeken.

Arme Knot. Bij mijn weten heeft hij nooit over zijn buik gesproken. Hij had het slechts over een ‘gevoel’. Mag zo iemand geen gevoel hebben?

Nee, werd er gezegd, een president van De Nederlandsche Bank, hoogleraar bovendien, moet alles wat hij zegt met feiten en cijfers onderbouwen. Sommige economen waren er dan ook als de kippen bij om met deze cijfers en feiten het optimistische gevoel van Knot in de kiem te smoren. Hebben die economen, zo vraag ik me af, dan zelf geen gevoel bij die feiten en cijfers? Natuurlijk niet, feiten en cijfers hebben geen gevoel en dus degenen die ze op tafel gooien ook niet.

Misschien zou je kunnen zeggen dat Knot met een soort leiderschapsexperiment bezig was. Ik zie het zo voor me. De avond voor de gewraakte uitspraken over het einde van de recessie leest Knot, na een dag hard werken een welverdiend glaasje wijn bij de hand, een goeroeboekje waarin staat dat leiders gevoelsmensen zijn. Verwoed lezend, trok Knot al snel de conclusie dat er in crisistijden behoefte is aan dit soort gevoelsmensen. De gewone man op de straat begrijpt de feiten en cijfers toch niet en heeft behoefte aan iemand van vlees en bloed, aan iemand die zijn buikgevoel niet wegstopt achter alle feiten en cijfers. De gewone man in de straat begrijpt buikgevoel wel en feiten en cijfers niet.

Knot ervoer een moment van epifanie. En concludeerde dat hij zijn gevoel moest laten spreken.

Onmiddellijk werd zijn oprisping afgestraft. De baas van De Nederlandsche Bank, hoogleraar bovendien, moet geen charismaticus zijn, maar gewoon een brave functionaris of feitenmalende en cijferkauwende hoogleraar. Dat lijkt een stuk gezonder voor een land dat in crisis steekt dan een onderbuik. Wat de mensen in zo’n land nodig hebben, is plat realisme. Een onderbuik wekt alleen maar ronde en bolvormige en dus verkeerde verwachtingen.

Knot lijkt de boodschap te hebben begrepen. Hij is nu bezig zijn gevoel, dat naar eigen zeggen helemaal geen onderbuikgevoel was, ‘beter’ te ‘onderbouwen’.

Wanneer en hoe ‘onderbouw’ je een gevoel? Stel dat iemand je vertelt dat hij verliefd is, zeg je hem dan dat hij dat beter moet onderbouwen? Stel dat iemand een bepaald kunstwerk mooi vindt, vraag je dan ook om een onderbouwing?

Ik geloof niet dat je gevoelens kunt of moet onderbouwen, maar we leven in een land waarin men dat van de baas van De Nederlandsche Bank, hoogleraar bovendien, wel verwacht. Zo’n baas moet kennelijk de architect van zijn gevoel zijn.¶


In memoriam: Theo IJzermans nieuws
14 januari 2009 | Annegreet van Bergen

‘Een naam die niet op een rouwkaart hoort, maar op een boekcover.’ Zo reageert Monique Lindzen, directeur van Uitgeverij Thema, op het overlijden van Theo IJzermans. De psycholoog die RET (Rationele Effectiviteits Training) naar Europa bracht, stierf op 64-jarige leeftijd, op reis in Ecuador, geheel onverwacht in zijn slaap.

'Ik schrik af en toe van de allesomvattende waarde die sommige mensen toekennen aan de RET. Ze zien het als hét enige en zaligmakende middel tegen stress. Vaak zijn dat mensen met weinig opleiding en toch een grote babbel. Ik bekijk het iets genuanceerder. Als therapeut of coach heb je een heel instrumentarium nodig. Zoals een timmerman een hamer, schroevendraaier, nijptang en nog veel meer gereedschap nodig heeft. Als je je alleen op de RET verlaat, ben je als een timmerman die alleen met een hamer werkt. Hij ziet overal spijkers, maar maakt verder weinig klaar,’ zei Theo IJzermans ooit in een interview met Manager & Literatuur.

Theo IJzermans (van opleiding psycholoog) was de man die RET naar Europa bracht. In de jaren tachtig reisde hij als journalist naar New York om Albert Ellis te interviewen, de Amerikaanse psycholoog die de basis had gelegd voor de nu bij de RET gebruikelijke methode. IJzermans wilde vooral weten hoe RET kon worden toegepast in een werkomgeving.

Deze reis leidde er uiteindelijk toe dat zijn werkgever, trainings- en adviesbureau Schouten & Nelissen uit Zaltbommel, het alleenrecht voor Europa verkreeg voor RET, toegepast in bedrijven en organisaties. De methode werd geoormerkt als Rationele Effectiviteits Training (RET). Daarnaast bestaat er de Rationeel Emotieve Therapie (RET) die psychologen in hun praktijk voor individuele cliënten gebruiken.

De RET kan vooral bij stress en angsten goede diensten bewijzen. De RET leert emoties hanteerbaar te maken wanneer ze zich tegen iemand keren. Volgens de RET zijn het niet de gebeurtenissen zelf die ervoor zorgen dat iemand gestresst raakt of veel te heftig reageert, maar de manier waarop hij over die gebeurtenissen denkt.

Begin jaren negentig besloot oprichter en directeur Jan Schouten een aparte uitgeverij, Thema, op te richten. Op deze manier moesten het trainingsmateriaal en de syllabi van trainings- en adviesbureau Schouten & Nelissen ook beschikbaar komen voor mensen die niet door hun baas naar een training werden gestuurd. ‘Het eerste boek dat werd uitgegeven was Beren op de weg. Spinsels in je hoofd. Theo schreef dat samen met Coen Dirkx. Het werd een enorme klapper. Er zijn inmiddels ruim 230.000 exemplaren van verkocht,’ vertelt Monique Lindzen van uitgeverij Thema.

IJzermans’ naam is vooral met RET verbonden. ‘Hij verzorgde bij Schouten & Nelissen de basic en de advance opleidingen, die trainers hun certificaat geven om in groepen te mogen werken met RET. Ik had nog een afspraak met staan. Hij wilde nog een RET-boek schrijven in scriptvorm,’ zegt Lindzen.

Maar IJzermans was méér dan alleen de Godfather van de RET. Hij begon zijn carrière bij Schouten & Nelissen, toen hij in de jaren tachtig met Anne Schouten samen de EOS opzette: de training Effectief en Ontspannen Spreken voor groepen. Uitgeverij Thema bracht in totaal twaalf verschillende producten van hem op de markt die hij al dan niet in samenwerking met andere auteurs maakte; ‘gewone’ boeken, luisterboeken en waaiers. ‘Al met al zijn er 300.000 exemplaren van verkocht. Als je die achter elkaar legt, krijgt je een lengte van 60 kilometer. Het is onvoorstelbaar,’ zegt Lindzen. Ook bij uitgeverij Boom zijn boeken van hem verschenen, en hij maakte er indertijd deel uit van de redactie van ‘De Gele serie’.

Ook onvoorstelbaar is dat IJzermans er opeens niet meer is. Hij maakte een gezonde, robuuste indruk. Hij was een soort van instituut. Een hartstilstand is hem in Ecuador fataal geworden. ‘Theo had het goed voor elkaar. Hij was nergens meer in vaste dienst. Daardoor kon hij elk jaar twee of drie maanden weg. Dan ging hij op reis naar het Caraïbisch gebied. Aanvankelijk vooral alleen. De laatste jaren ging zijn vrouw, Tieneke Dijkstra, met hem mee. Op Cuba gingen ze op salsa- of accordeonles. Of Theo doceerde op de universiteit van Santiago. Daarnaast schreef Theo thrillers. Rum en Coca-Cola. En Dokter Mambo. Hij was nog met een derde bezig. Die zou, als ik het me goed herinner, deels in Nicaragua spelen. Daarvoor was hij al in Nicaragua zelf geweest, om research te doen. Het is een troost te weten dat hij veel uit het leven heeft gehaald. Maar dat leven had toch nog wel twintig of dertig jaar langer mogen duren.’

Populaire producten

    Personen

      Trefwoorden