Op werkdagen voor 23:00 besteld, morgen in huis Gratis verzending vanaf €20
Netwerken met energie - Gereedschap voor co-creatie preview
11 juli 2018 | Eelke Wielinga

Netwerken met energie een ongewoon managementboek: het is namelijk geen boek voor managers, het belangrijkste van wat er in staat weet de lezer eigenlijk al, en het lezen ervan geeft energie, en dat is iets wat je niet van elk managementboek kunt zeggen.

Netwerken met energie is een boek voor mensen die beweging willen veroorzaken: voor veranderaars. Dat willen managers vaak ook, en dan kunnen ook zij veel aan dit boek hebben. Maar om vernieuwer te zijn hoef je geen managerspositie te hebben. Management veronderstelt leiding in een organisatie met hiërarchie. Veranderingen worden los van de hiërarchie in gang gezet in ‘warme netwerken’.

Je weet meer dan je denkt

De theorie over levende netwerken die in dit boek wordt onderbouwd maakt het aannemelijk dat mensen intuïtief veel meer weten over wat er nodig is om netwerken gezond en productief te maken, dan waar zij woorden voor hebben. Dit boek verschaft taal om te duiden wat er toe doet in netwerkprocessen.

En tenslotte: alles wat aandacht krijgt groeit. Een focus op problemen creëert meer problemen. Een focus op energie maakt meer energie beschikbaar.

Ervaring met het bouwen aan netwerken rond initiatiefnemers

De benadering van levende netwerken heb ik inmiddels in meer dan honderd onderzoekstrajecten, workshops en trainingen toegepast. Het blijkt heel goed mogelijk om concreet op energie te sturen. Ook als het lastig wordt. In het experiment ‘Netwerken in de Veehouderij’ van de Wageningen Universiteit en Research, waar ik als netwerkexpert bij betrokken was, probeerden we uit hoe ondernemers met goede initiatieven als netwerk geholpen konden worden door een wetenschappelijk onderzoeker. Het gangbare managementgereedschap voldeed niet voor dit type initiatiefnetwerken. Hierop hebben we nieuw gereedschap ontwikkeld, met de focus op energie tussen mensen. Het experiment was zo succesvol dat het na 120 netwerken en 3½ jaar werd opgeschaald naar een subsidieregeling voor alle sectoren in de landbouw. Vanaf 2014 is op Europees niveau het European Innovation Partnership programma in werking, dat door dit experiment is geïnspireerd. Het is de bedoeling dat er in 2020 zo’n 3500 initiatiefnetwerken worden geassisteerd vanuit dit programma. Ik bouw met een flink aantal Europese partners aan een supportnetwerk van trainers die volgens deze methodiek landbouwadviseurs willen coachen die deze netwerken begeleiden. In Nederland heb ik met collega’s de methodiek geïntroduceerd bij de Provincie Zuid Holland, die zich nu afficheert als de Provincie die netwerkend werkt. De beweging binnen de Provincie is inmiddels al zeven jaar levend.

Energie tussen mensen is meer dan een metafoor

Sjoerd Robijn kwam als stagiair en bleef me assisteren tijdens het schrijven van zijn masterscriptie: ‘The Return to Oikonomia’ waarmee hij de Leo Polak prijs won voor de beste scriptie in het jaar 2016 in zijn vakgebied. Hij paste de theorie over levende netwerken toe op macro-economische systemen, en droeg daarmee bij aan het theoretische fundament van de benadering. De energie die we kunnen voelen in de interactie tussen mensen is geen metafoor. Sociaal kapitaal is een complex verpakte verschijningsvorm van dezelfde energie die we kennen van zonlicht. Reden genoeg om hem als co-auteur te benoemen.

Taal en concepten om te reflecteren op wat er toe doet

De theorie combineert breed geaccepteerde wetenschappelijke theorieën uit de fysica, evolutiebiologie, neurofysiologie, sociologie en psychologie. Achteraf verbazen we ons erover dat voor zover wij weten niemand eerder op het idee gekomen is ze op deze manier te combineren tot iets wat eigenlijk zo logisch en herkenbaar is. De mechanismen om onze netwerken gezond te houden zitten in onze genen. Daarom weten we veel meer dan we denken. Dit boek verschaft taal om die intuïtieve kennis onder woorden te brengen en om daarop met elkaar te reflecteren.

Gereedschap voor co-creatie

Zo biedt dit boek gereedschap voor co-creatie.  Voor de grote vraagstukken van nu is een grondhouding als ‘ik weet wat goed voor u is’, ‘er moet toch iemand de baas zijn’, of ‘de winnaar mag het zeggen’ niet meer genoeg. Goede oplossingen zijn het resultaat van co-creatie door hen die van die oplossingen afhankelijk zijn. Maar voordat partijen elkaar zover serieus nemen dat co-creatie mogelijk wordt moet er vaak heel wat gebeuren. Dit boek biedt handvatten voor veranderaars die daar aan werken.

Eelke Wielinga van LINK consult heeft meer dan 35 jaar ervaring met communicatie en kennisprocessen. Zijn loopbaan speelde zich voornamelijk af in de wereld van de landbouw en ontwikkelingssamenwerking. Hij is een van de auteurs van Netwerken met energie.


Eelke Wielinga en Sjoerd Robijn: ‘Netwerken van mensen zijn ecosystemen’ interview
28 juni 2018 | Peter Spijker

Het werken in netwerken wordt steeds belangrijker. Energie speelt daarin een belangrijke rol. Als iedereen energiek aan de slag gaat met een project, dan is die energie voelbaar voor alle betrokkenen. Toch weten we niet veel over het verloop van het netwerkproces, als we er middenin zitten. Het boek Netwerken met energie van Eelke Wielinga en Sjoerd Robijn geeft taal en modellen om daarin te kunnen navigeren en waar nodig bij te sturen. Ze tonen aan dat je energie hanteerbaar kunt maken in de interactie tussen mensen.

Managers kunnen vaak moeilijk met het begrip ‘energie’ uit de voeten?
Energie tussen mensen is voor managers, projectleiders en beleidsmakers moeilijk concreet te duiden en in cijfers te vangen. Ze kunnen niet verklaren hoe energie ontstaat tussen mensen en hoe je verschil bepaalt tussen netwerken die energie opleveren en energie kosten. We kunnen het voelen wanneer er contact is en samenwerking iets oplevert. We kunnen energie ook verliezen als het niet goed gaat. Het voelen van die energie wordt doorgaans vaag gevonden. De theorie van levende netwerken haalt het begrip uit die vaagheid. Vervolgens hebben we modellen ontwikkeld om die energie in detail bespreekbaar te maken. Deze energie is een andere verpakking van dezelfde energie die we kennen van zonlicht of aardolie.

Je hebt gezonde en ongezonde netwerken?
Netwerken van mensen zijn ecosystemen. Een ecosysteem is een netwerk van levende planten en dieren. Een gezond ecosysteem houdt zich in stand en plant zich voort. De verbanden waarin mensen hun samenleving vormgeven, opereren volgens dezelfde ordenende principes die we in het boek beschrijven. Ze kunnen gezond zijn en je veiligheid geven. In dat geval maak je er graag deel van uit; je zet je er daarom graag voor in. Je geeft zo energie aan het netwerk en dit vergroot weer de bereidheid tot inzet en afstemming van anderen; een zichzelf versterkend, levend proces. Een netwerk kan je ook energie kosten; je inspanningen leveren je naar verhouding te weinig op. Dit is een ongezond netwerk. Ook dit proces versterkt zichzelf, zoals bijvoorbeeld strijd meer strijd uitlokt.

We zijn onderdeel van iets groters?
Mensen proberen hun werkelijkheid te beïnvloeden en te beheersen en laten zich hierin onder andere sturen door individuele behoeften en hun normen en waarden. Maar we zijn onderdeel van een uiterst complex ecosysteem waarvoor elke theorie te kort schiet. De grote opgave is om ons gedrag weer in overeenstemming te brengen met de draagkracht van onze planeet. Een grondhouding zoals ‘Ik weet wat goed voor u is’, ‘Iemand moet de baas zijn’, of ‘De winnaar mag het zeggen’ voldoet niet meer. We beschouwen geld nu vaak als een doel op zich, maar het moet een middel worden om een systeem gezond te maken of te houden. Dit past in de stap van egobewustzijn naar ecobewustzijn.

Een gezamenlijk doel is het resultaat van een goed proces?
Jazeker! Er komt energie beschikbaar wanneer mensen ontdekken dat zij dezelfde ambities hebben en zich daarop met elkaar verbinden. Dat is een ander proces dan het stellen van doelen en het verdelen van taken. Bij een initiatiefnetwerk begint de aanzet tot verandering met mensen. Ze maken samen plannen, bepalen wie wat gaat doen en zoeken mogelijke partners. In dit proces ontstaat er een gedeelde missie en uiteindelijk gaat men ook plannen maken en doelen stellen. Het gaat dus precies andersom dan doorgaans wordt verondersteld: een gezamenlijk doel is niet het begin van een goed proces, maar het resultaat ervan. We onderscheiden dus twee processen die niet zonder elkaar kunnen. In het warme proces van organiseren vinden mensen elkaar en genereren zij de energie om aan de slag te gaan. In het koude proces vindt structurering plaats om het proces efficiënt en beheersbaar te maken.

Wanneer krijgt een netwerk meerwaarde?
Wanneer er ‘vitale ruimte is’ stemmen mensen hun inzet op elkaar af. Ieder individu geeft vrijheden op in ruil voor wat de samenwerking oplevert. De interactie in het netwerk beweegt zich tussen de polen van het ik en het wij. Aan de wij-pool eist het netwerk van de leden dat zij zich conformeren aan regels en afspraken. Wie te ver hiervan afwijkt, krijgt sancties en riskeert uitsluiting. Maar individuen verlangen ook een eigen ruimte waarin zij zich veilig voelen en hun kwaliteiten kunnen tonen. Wie te veel wordt beperkt in zijn vrijheden wordt boos. Dat geeft energie om de eigen ruimte op te eisen en te bewaken. Aan de ik-pool verliest het individu de bescherming van het netwerk en het gevoel zinvol te zijn. De bereidheid om af te stemmen neemt dan weer toe.

Compassie bepaalt het verschil bij spanning in het systeem?
Compassie is het vermogen om zich te verplaatsen in anderen en begrip op te brengen voor hun manier van handelen, ook al ervaar je dat als schadelijk. Zonder compassie kun je niet met anderen de onderlinge verhoudingen gezonder proberen te maken, en strijd en destructie te stoppen. In een wereld vol strijd is het niet gemakkelijk om compassie te voelen, maar wij hopen dat de ecologische benadering van levende netwerken hierbij helpt. Vanuit het besef, dat alles een functie heeft in het grotere systeem waarvan we onderdeel zijn, kan ik - zonder te oordelen over daders - onderzoeken wat de spanning veroorzaakt en welke respons effectief zou kunnen zijn. Het gedrag van die anderen is niet de oorzaak van die spanning, maar een gevolg ervan. Wat niet betekent dat elk gedrag acceptabel is. Mensen gedragen zich door omstandigheden niet-productief of schadelijk. De weg naar vitaliteit en cocreatie is pas open als zij het effect van hun handelen willen onderzoeken.


Netwerken met energie - Gereedschap voor co-creatie preview
13 juni 2018 | Eelke Wielinga

Op de vraag ‘Waar krijg je energie van?’ of ‘Waar raak je energie aan kwijt?’ weet iedereen een antwoord. Toch is het nog niet gebruikelijk om bewust te sturen op energie in veranderingsprocessen.

Wie dat wel doet krijgt niet alleen leuker werk, maar wordt ook effectiever. Als mensen elkaar vinden op wat zij werkelijk willen, dan ontstaat er energie waarmee zij veel mogelijk kunnen maken.

Gereedschap voor initiatiefnetwerken

Het boek ‘Netwerken met energie’ biedt concreet en herkenbaar gereedschap om te sturen op energie. Concepten zoals het warme en koude proces, vitale ruimte, vrije actoren en responsiviteit, bieden taal om te duiden wat er het meeste toe doet in het proces dat zich ontwikkelt als iemand initiatief neemt om mensen in beweging te krijgen. Modellen zoals de innovatiespiraal, de coherentiecirkel en de co-creatie driehoek maken fasen, patronen en posities zichtbaar en bieden opties om in situaties die zich voordoen te doen wat nodig is. Netwerken bieden een betere ingang om te begrijpen hoe veranderingen zich voltrekken dan organisaties: initiatieven ontstaan niet bij instituties maar bij mensen die bouwen aan hun netwerken binnen en tussen organisaties.

Theorie in praktijk gebracht

Het boek bouwt voort op de theorie over levende netwerken die Eelke Wielinga ontwikkelde in zijn proefschrift over kennisontwikkeling in de naoorlogse landbouw in Nederland (2001). Het gereedschap dat op deze theorie gebaseerd is heeft zich sindsdien ontwikkeld in een groot aantal onderzoeks­projecten, trainingen, workshops en begeleidingstrajecten, in binnen- en buitenland. Nadat er zoveel ervaring mee was opgedaan werd het tijd de theorie en de praktische uitwerking ervan op een grondige manier opnieuw te beschrijven.

Niet zomaar een metafoor

De energie die mensen in hun onderlinge relaties kunnen voelen is niet zomaar een metafoor. Het is een andere verpakkingsvorm van de energie die we kennen van zonlicht of aardgas. Elk levend organisme heeft een energiehuishouding met universele principes die het leven ordenen, van levende cel tot ecosysteem. Daarop zijn de netwerken die mensen vormen geen uitzondering. Een gezond netwerk ordent zichzelf en vormt structuren om het levende proces vorm te geven. Wanneer die structuren niet meer meegroeien met hun omgeving gaan essentiële verbindingen verloren. Dit leidt tot afbraak, tenzij er wordt ingezet op vernieuwing. 

Grote opgaven van nu vragen om co-creatie

Deze theorie plaatst wat mensen met elkaar en met hun omgeving doen in een breder perspectief. Wij mensen zijn deel van het wereldwijde ecosysteem, en de grote opgave van deze tijd is om ons gedrag in overeenstemming te brengen met de ecologische draagkracht van deze planeet. Daarvoor is alle vernuft en creativiteit nodig die gemobiliseerd kan worden. Een grondhouding zoals ‘Ik weet wat goed voor u is’, ‘Iemand moet de baas zijn’ of ‘De winnaar mag het zeggen’ is niet meer voldoende. Goede oplossingen zijn het resultaat van co-creatie met hen die van die oplossingen afhankelijk zijn.

Ook als het lastig wordt

Maar hoe krijg je dat voor elkaar als aan elke waarheid getwijfeld wordt en samenwerking ver weg lijkt? Welk verhaal helpt om richting te bepalen, ook als het lastig wordt, zonder dat dit ook weer een verhaal wordt waarmee je denkt het beter te weten dan anderen?

Taal om te benoemen wat je intuïtief al wist

Dit boek is bedoeld als gereedschap om te reflecteren op wat er het meeste toe doet in het ontwikkelingsproces van initiatiefnetwerken: herkenningspunten voor oriëntatie, en opties om te handelen, afhankelijk van de situatie. De kans is groot dat de lezer veel herkent, en eigenlijk ook intuïtief ook al toepast in de eigen praktijk. Alleen ontbrak de taal om dit zo te benoemen, en de legitimering om het zo te doen. Eelke Wielinga van LINK consult heeft meer dan 35 jaar ervaring met communicatie en kennisprocessen. Zijn loopbaan speelde zich voornamelijk af in de wereld van de landbouw en ontwikkelingssamenwerking. Hij is een van de auteurs van Netwerken met energie. Zijn gedachtengoed wordt actief uitgedragen door Netwerk&Co, de coöperatie waarvan hij, mede-auteur Sjoerd Robijn en vijf anderen deel uitmaken en werken aan netwerken.

Populaire producten

    Personen

      Trefwoorden