Waarom schiet het toch vaak voor geen meter op bij de overheid? Waarom wordt er toch zo veel zinloos vergaderd en waarom houden eindeloze procedures en formaliteiten de boel toch zo op? Wessel Tiessens was het zat. In zijn werk koos hij regelmatig voor onorthodoxe aanpakken om de stroperigheid te doorbreken. Hij schreef hierover Ambtenaren met Ballen, een handleiding voor professionals in de publieke sector die, zoals hij het zelf stelt, liever verantwoordelijkheid nemen dan afschuiven.
Wethouder gepasseerd
Je moet het maar durven: een groep bobo’s in mooie pakken en op hakken in een reddingsboot mee op zee nemen om een havenproject eens letterlijk van een andere kant te bekijken. Om vervolgens de schipper een heftig rondje te laten varen waardoor iedereen aan boord zeiknat werd. Verfrissend in vele opzichten. Het bleek nog effectief ook.
In verschillende rollen heeft Tiessens de besluitvorming bij overheden meegemaakt en geprobeerd te beïnvloeden: als medewerker, sociaal ondernemer en externe adviseur. De vele voorbeelden, voornamelijk uit Tiessens eigen werkpraktijk, maken Ambtenaren met ballen een herkenbaar en prettig leesbaar boek. Hij spaart zichzelf overigens niet: niet alle keuzes die hij maakte pakten goed uit. Zo bleek het op zijn zachtst gezegd niet handig geweest te zijn om een wethouder te passeren en in de krant zijn eigen visie op een groot project te geven.
Versnellers en hacks
Tiessens laat zien hoe ambtenaren ondanks het moeras van vergaderingen, controlemechanismes en politieke spellen besluitvorming kunnen versnellen. Zo beschrijft hij vijf ‘verborgen versnellers’ die kunnen helpen. Van ego- naar eco-leiderschap, de kracht van teamwork, stop met praten, begin met begrijpen, de kracht van rituele en verhalen die bewegen.
Tiessens belooft daarna 12 superpowers ‘die niemand je leert’, 12 ‘hacks’. Hoe je als ambtenaar net zo gewaardeerd kunt worden als een duurbetaalde externe adviseur bijvoorbeeld. Hoe helpend het kan zijn om de eer van je werk aan een ander te gunnen. Dat het geen zwakte is als je als ambtenaar vaker ‘nee’ en ‘dat weet ik niet’ durft te zeggen. En dat het heel nuttig is om vanzelfsprekendheden te bevragen: is dat zo, waar staat dat dan? Fijne tips, die natuurlijk veel breder dan alleen bij de overheid toepasbaar zijn.
Ik miste overigens wel een belangrijk onderwerp: ik had verwacht dat de politiek-bestuurlijke dynamiek waar ambtenaren mee te maken krijgen, explicieter aan de orde zou komen. Ook om een stellige wethouder of burgemeester tegen te spreken heb je beslist ballen nodig.
Doorbreken van de traagheid
Ambtenaren met ballen, dat zijn volgens de illustratie op de kaft ook vrouwen in pak-met-stropdas. Maar uit het boek blijkt dat het ook bestuurders van bijvoorbeeld scholen en ziekenhuizen kunnen zijn. Zelfs de directiekamer van Schiphol komt aan bod. Eigenlijk is dit boek dus voor iedereen met een adviserende rol of beslissingsbevoegdheid die baalt van al die vergaderingen en procedures. Lang niet iedereen zal zich aangesproken voelen als ambtenaar, laat staan ambtenaar met ballen. Daarmee laat Tiessens vrees ik een grote doelgroep liggen. Maar aan de andere kant: laten we eens beginnen met het doorbreken van de traagheid bij de overheid, dan knapt de samenleving vast al enorm op.