Op werkdagen voor 23:00 besteld, morgen in huis Gratis verzending vanaf €20
8 mei 2013 | Sonja de Bruin

Soms koop ik boeken die dan een hele tijd op de plank liggen voordat ik ze ga lezen. Af en toe heb ik dan spijt dat ik er niet eerder in ben begonnen. 'Ons feilbare denken' van Daniel Kahneman is zo'n boek.

De schrijver, Daniel Kahneman, is de eerste psycholoog die de Nobelprijs voor de economie won en heeft de resultaten van zijn baanbrekend onderzoek nu samengevat in één boek. Hij is de grondlegger van de gedragseconomie en de geluksstudies. Hij heeft het idee van de rationeel calculerende mens die in zijn eigen voordeel handelt onderuitgehaald en daarvoor in de plaats introduceert hij de feilbare menselijke psyche in de economie, gekenmerkt door gebrekkig oordeelvermogen in onzekere omstandigheden.

De basis van het boek zijn de twee vormen van het menselijk denken; onze intuïtie (werkt automatisch en snel, met weinig inspanning en geen gevoel van controle) en ons rationeel denken (bewuste aandacht voor de mentale inspanning). Blijkbaar leunen we liever op onze intuïtie, dan dat we ons cognitief inspannen. Deze onbewuste 'luiheid' heeft verstrekkende gevolgen, die de schrijver aan de hand van testjes en resultaten van onderzoek beschrijft. Zo heeft bijvoorbeeld de stemlocatie invloed op wie je je stem uitbrengt (priming), beoordelen we eigenschappen van mensen die we mogen, maar nauwelijke kennen, als positief (halo-effect) en nemen we ondoordachte financiële risico's door een afkeer van verlies (prospect theorie).

Dit is zo maar een greep uit de talloze interessante resultaten van onderzoeken, die de schrijver op een boeiende en persoonlijke manier beschrijft. Het is geen boek dat je in één keer uitleest en dat bedoel ik positief.

Samengevat is 'Ons feilbare denken' een heel bijzonder boek dat mij nieuwe inzichten heeft gegeven. Al is het ontluisterend om te lezen dat we helemaal niet zo rationeel zijn als dat we denken, maar dat we ons moeten behelpen met ons feilbare denken . Het is dan weer een troost om te weten dat we een bijna onbeperkt vermogen hebben om onze onwetendheid te negeren.

(Deze recensie is geschreven op basis van de Nederlandse editie)

25 april 2012 | Nico Jong

Daniel Kahneman en Amos Tversky constateerden dat zij als onderzoekers veel te snel bereid waren om onderzoeksgegevens op grond van ontoereikend bewijs te accepteren. Bovendien waren zij geneigd in hun eigen onderzoek te weinig waarnemingen te verzamelen. Zij begonnen een zoektocht om na te gaan of dat bij anderen ook zo was. De resultaten van die zoektocht zijn vastgelegd in 'Thinking, fast and slow'. Kahneman presenteert in dit boek zijn inzichten in oordeelsvorming en besluitvorming die hij de afgelopen veertig jaar opdeed. Zijn algemene conclusie is dat ons denken vatbaar is voor stelselmatige fouten.

Kahneman begint met een beschrijving van een tweeledige benadering van oordelen en keuzen. Systeem 1 werkt automatisch en snel, met weinig of geen inspanning en zonder gevoel van controle. Systeem 2 omvat bewuste aandacht voor de mentale inspanningen die worden verricht en wordt vaak gekoppeld aan de subjectieve ervaring van handelingsvermogen, keuze en concentratie. Kahneman reikt hiermee een taal aan voor het denken en spreken over mentale processen. Vervolgens geeft hij een actuele beschrijving van het onderzoek naar heuristieken (ezelsbruggetjes om informatie te vinden) en biases (systematische fouten) en waarom het zo moeilijk is statistisch te denken. Associatief, metaforisch en causaal denken is gemakkelijk voor ons, maar statistiek vereist dat wij over veel verschillende dingen tegelijk nadenken, en dat kan Systeem 1 niet. Dan volgt een deel over een raadselachtige beperking van ons denkvermogen. Wij hebben een enorm vertrouwen in wat we denken te weten, maar tegelijkertijd zijn wij niet bij machte om de volle omvang van onze onwetendheid en onze onzekerheid over de wereld waarin wij leven te erkennen. Daarna gaat Kahneman in op de aard van menselijke keuzeprocessen. Hij plaatst grote vraagtekens bij de veronderstelling dat economisch handelen rationeel is, wat de geldende invalshoek is in de standaardeconomie. In het laatste deel van het boek beschrijft hij recent onderzoek dat onderscheid maakt tussen de twee zelven: het ervarende zelf en het terugblikkende zelf, die niet dezelfde interesses hebben. In de bijlage van het boek zijn twee artikelen van Kahneman en Tversky opgenomen die bepalend zijn geweest in de ontwikkeling van hun denken.

'Thinking, fast and slow' is zonder meer een meesterwerk. Niet alleen vanwege alle inhoudelijke inzichten die Kahneman tijdens zijn levenswerk opdeed, maar vooral ook door de manier waarop hij die inhoud presenteert. Het boek is toegankelijk opgezet en geschreven in helder taalgebruik. Als lezer denk je af en toe dat je bezig bent in een roman in plaats van met een psychologisch topdocument. De sociaal-psychologische inzichten zijn onmisbaar voor communicatieprofessionals die hun vak serieus nemen.

Deze recensie kwam tot stand op basis van de Nederlandse editie.

Populaire producten

    Personen

      Trefwoorden