Op werkdagen voor 23:00 besteld, morgen in huis Gratis verzending vanaf €20
Wij wijzen u graag op het volgende
Door drukte zijn de levertijden van PostNL aangepast en kan uw pakket vertraging oplopen. Door de Brexit kan de levering van Engelse boeken vertraging oplopen.
Wicked World - 'Zet je aan het denken'
20 januari 2020 | Fauzia Mahomed Radja

De snelheid van de ontwikkelingen in deze wereld zijn niet meer bij te houden. Denk aan robotisering, Internet of Things, globalisering en de gehele digitale revolutie. Je zou denken dat samenwerken en communiceren nu makkelijker zou moeten gaan.

De verschillende nieuwe tools hebben communicatie op sommige punten makkelijker gemaakt, maar in de praktijk is er hierdoor ook zoveel complexiteit bijgekomen dat het steeds moeilijker wordt om ingewikkelde vraagstukken op te lossen en om te zetten naar werkbare oplossingen.

Karel van Berkel en Anu Manickam schreven het boek Wicked World, systeeminnovatie voor complexe vraagstukken. De auteurs gaan in het boek uit van drie verschillende wereldbeelden, de beheersbare wereld, de bubbelwereld en de complexe wereld. We kunnen concluderen dat ieder individu op een eigen manier naar de wereld kijkt en met een eigen aanpak de hedendaagse problematiek benadert en eventueel wil oplossen.

Het afgelopen decennium hebben we gezien dat de wereld verre van voorspelbaar en beheersbaar is. Dit heeft nieuwe problemen met zich meegebracht waarbij het denkvermogen van individuen om met deze vraagstukken aan de slag te gaan wordt uitgedaagd. Daarnaast zien we ook de opkomst van verschillende communities waar gelijkgestemden zich massaal bij aansluiten voor veiligheid, herkenbaarheid en erkenning. Een signaal wat aantoont dat mensen zich vastklampen aan de beheersbare elementen die er nog wel zijn.

In dit boek worden complexe vraagstukken en problemen omschreven als wicked problems. Hoe herken je een wicked problem? Het probleem is niet deelbaar in kleinere problemen, iedere oplossing brengt weer een ander probleem voort en er zijn meerdere betrokken en belangen. In de samenleving zijn tal van dit soort voorbeelden op te noemen, denk aan het verbod op vuurwerk, Zwarte Pieten discussie of de toestroom van vluchtelingen naar ons land. Met deze drie voorbeelden in het achterhoofd is het duidelijk met welke complexe vraagstukken je te maken kunt hebben en dat er effectieve en efficiënte oplossingen moeten worden bedacht.

De auteurs introduceren ‘systeemdenken' als een manier om complexe problemen aan te pakken. Deze wetenschappelijke benadering gaat uit van het totale overzicht (het geheel) van het vraagstuk in plaats van de losse onderdelen. Het denken in systemen bestaat al jaren en wordt op diverse manieren al toegepast.

Van Berkel en Manickam maken de lezer stap voor stap vertrouwd met deze theorie. Met de Complex Adaptieve Systeemtheorie (CAS) als basis krijg je een startpunt om met wicked problems in de praktijk aan de slag te gaan. De verschillende hoofdstukken gaan in op systeemanalyse en de toepassing hiervan. Interessant is ook hoe leiderschap wordt besproken. Juist in complexe omgevingen wordt er gekeken naar leiders en welke beslissingen, strategieën en keuzes zij maken. Daarom worden hier de verschillende kenmerken van leiderschap in complexe situaties benoemd en wordt besproken wat ‘gedeeld leiderschap' concreet inhoudt.

Uitgangspunt van het boek is dat we met zijn allen functioneren in een ‘nieuwe wereld'. Een nieuw speelveld en een nieuwe realiteit, een wereld die andere competenties van leiders, werknemers en managers vraagt. Waarin je leiding moet nemen in plaats van geven.

Als individu is het een flinke uitdaging om met complexe vraagstukken om te gaan. Daarom pleiten Karel van Berkel en Anu Manickam ook voor de kracht van het collectief. Als collectief kom je met alle gebundelde kennis en competenties een heel eind. Samenwerking is belangrijk en kan vanuit systeemdenken een grote rol in spelen om zowel op micro - als op macroniveau naar de complexiteit van bepaalde vraagstukken te kijken. Wicked World, systeeminnovatie voor complexe vraagstukken zet je aan het denken en geeft je handvatten om met ingewikkelde vraagstukken aan de slag te gaan.

Fauzia Mahomed Radja heeft een bedrijfskundige achtergrond (Management, Economie & Recht) en is oprichter en directeur van FM-Consultancy.

Wicked World - 'Beknopt boek met rijke inhoud'
2 december 2019 | Nico Jong

We zijn gewoon te kiezen voor eenvoud en vermijden daarom complexe zaken. En als we er niet omheen kunnen, delen we complexe problemen op in behapbare stukken en zoeken we naar simpele oplossingen.

Dat werkte vroeger misschien, maar niet meer in de huidige wereld. Onzekerheid en onvoorspelbaarheid voeren de boventoon en de grote uitdagingen zijn onontwarbare kluwens van met elkaar samenhangende problemen die over de grenzen van organisaties en disciplines heen gaan. Verschillende stakeholders hebben verschillende visies, belangen en achterbannen. Om daarmee om te gaan, moeten we systeemwijsheid ontwikkelen en dat is precies waar het boek Wicked World van Karel van Berkel en Anu Manickham over gaat.

Ze nemen ons eerst mee naar drie verschillende werelden. We slagen er voor een deel in onze wereld beheersbaar en vertrouwd te maken, maakbaar en goed te plannen. Dan is er de bubbelwereld waarin mensen bij gelijkgestemden houvast zoeken via netwerken in de sociale media. Deze wereld is gevoelig voor populisme, manipulatie en nepnieuws. De complexe wereld is de derde. Ingewikkelde en samenhangende problemen die moeilijk te vatten en niet eenduidig op te lossen zijn. De wereld van de taaie problemen die op meerdere manieren te definiëren zijn, niet opgedeeld kunnen worden in kleinere problemen, waar verschillende belanghebbenden en meerdere belangen spelen, waarvoor zeer verschillende oplossingen worden bedacht die telkens weer andere problemen raken en die zich onvoorspelbaar ontwikkelen. De context bepaalt de probleemaanpak. Voor evidente en gecompliceerde problemen zijn er benaderingen die leiden tot efficiënte en effectieve oplossingen. Dat geldt echter niet voor complexe problemen. Daar kan de systeemtheorie in haar vele verschijningsvormen bij helpen.

De Complex Adaptieve Systeemtheorie bijvoorbeeld, neemt complexiteit, chaos, het onverwachte en het toeval als uitgangspunt. Problemen kunnen het systeem onbedoeld en onvoorspelbaar beïnvloeden. Lokale situaties en de subjectieve werkelijkheid van stakeholders worden in deze theorie meegenomen. Verandering is continu en daaruit ontstaan nieuwe omstandigheden waarbij niemand het stuur in handen heeft. Door in de probleemanalyse al deze zaken mee te nemen, ontstaan andere inzichten en nieuwe perspectieven om situaties te verbeteren. In een complexe wereld werken lineaire stapsgewijze veranderaanpakken niet. Lineaire interventies houden geen rekening met chaos, complexiteit, het onverwachte en toeval. Ze zijn gericht op beheersbaarheid en hebben geen boodschap aan de verschillende belangen en posities van stakeholders.

De auteurs introduceren een systeemanalysemodel met vier eigenschappen: identiteit, sensitiviteit, responsiviteit en connectiviteit. Dit model legt de basis voor systeeminnovatie, een manier van veranderen die niet de problemen aanpakt maar de systemen. Ze behandelen uitgebreid wat er allemaal bij de analyse komt kijken. De analyse is nodig om een gemeenschappelijk bewustzijn en perspectief te ontwikkelen over wat er aan de hand is en om samen slimme interventies te bedenken en medestanders voor de verandering te mobiliseren. In een apart hoofdstuk komt aan bod hoe effectiever overheidsbeleid te maken is met een systeembenadering en hoe de rol van de overheid daardoor verandert. Tot slot tonen de auteurs wat leiderschap in een complexe omgeving inhoudt.

Wicked World is een goed leesbare verhandeling over het lastige fenomeen complexiteit. Feit is dat dit fenomeen onderdeel geworden is van de context waarin organisaties moeten opereren. Dan kun je maar beter leren ermee om te gaan. Daar kan dit beknopte boek met zijn rijke inhoud zeker aan bijdragen.

Nico Jong is senior adviseur bij het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.

Wicked World - 'Aanrader én gids voor complexe problemen'
27 november 2019 | Martin van Staveren

Hoe praktisch kan een boek over systeeminnovatie voor complexe vraagstukken zijn? Heel praktisch, zo blijkt na het lezen van Wicked World. Een opmerkelijk auteursduo biedt structuur voor het omgaan met vele vraagstukken in een complexe, soms chaotische wereld. Ofwel, onze huidige wereld. Dit maakt het compacte boek van nog geen 150 pagina's uiterst actueel en relevant.

De auteurs van Wicked World, Karel van Berkel en Anu Manickam werken al bijna dertig jaar samen aan het ontwikkelen van praktische benaderingen voor omgaan met complexiteit binnen organisaties. Kennis die in het bijzonder is bedoeld voor managers en beleidsmakers. De auteurs vormen een opmerkelijk duo; ze vullen elkaar aan vanuit totaal verschillende werelden: Karel komt uit Brabant, Anu uit Singapore. Karel is socioloog, Anu linguïst. Karel is organisatieadviseur, Anu is specialist in cluster- en regio-ontwikkeling. Hiermee belichamen ze een van de belangrijkste lessen uit hun boek: erken verschillen en maak er gebruik van bij het effectief omgaan met complexiteit.

Eigenlijk is het een paradoxaal boek. Wicked problems zijn namelijk complexe problemen met bijzondere eigenschappen. Zo zijn ze op meerdere manieren te definiëren en niet op te splitsen in kleinere deelproblemen. Bij wicked problems zijn er altijd meerdere betrokkenen met verschillende belangen, die daardoor totaal verschillende oplossingen bedenken. Oplossingen, die vervolgens op onvoorspelbare wijze weer nieuwe vraagstukken oproepen. Denk hierbij aan vraagstukken die de gemoederen in Nederland momenteel bezighouden, zoals de stikstof- en PFAS problematiek. Systeemanalyse en daaruit volgende systeeminnovatie kunnen de broodnodige structuur bieden om met dergelijke vraagstukken om te gaan. Niet om snelle en ultieme oplossingen te bieden, wel om gezamenlijk een handelingsperspectief te ontwikkelen en dat stapsgewijs uit te voeren.

Het boek begint met een beschrijving van drie wereldbeelden: de beheersbare wereld (slechts een onderdeel van de echte wereld), de bubbelwereld (de digitale netwerken waarin we de bevestiging van ons eenzijdige eigen gelijk zoeken) en de realiteit van de complexe wereld (met daarin dito vraagstukken). In de complexe wereld bestaan naast gewone complexe problemen ook de zogenoemde super wicked problems. Dit zijn uiterst urgente en relevante vraagstukken, met een grote verdeeldheid over de mogelijke oplossingen. Kenmerken zijn dat de tijd om het tij te keren opraakt, de veroorzakers ook de oplossing zijn, een machtscentrum afwezig is en dat er tal van irrationele argumenten zijn te bedenken om niets te doen. Hét voorbeeld in ons huidige tijdperk: klimaatverandering.

De essentie van het boek is dat (super) wicked problems niet zijn op te lossen met benaderingen uit het conventionele management of overheidsbeleid. Die werken hoogstens voor de vraagstukken in het beheersbare deel van onze wereld. Systeemanalyse en systeeminnovatie bieden een aantrekkelijk, praktisch alternatief voor het omgaan met complexiteit, ondanks het hoge abstractiegehalte van deze woorden.

In twee hoofdstukken worden de begrippen systeemanalyse en systeeminnovatie helder uitgelegd, met eenvoudige visuele modellen en diverse voorbeelden uit de praktijk. Bij systeemanalyse gaat het bijvoorbeeld om inzicht krijgen in samenhang van een systeem met andere systemen, de belangen die daarbij spelen en de bijbehorende machtsverhoudingen. De daaruit volgende systeeminnovatie is eigenlijk niets anders dan gezamenlijk gaan werken aan het geanalyseerde, complexe vraagstuk. Hierbij helpen vertrouwen, transparantie en integriteit van alle betrokkenen, om zo samen slimme interventies te bedenken en uit te voeren.

Omdat de publieke sector kampt met een stijgend aantal wicked problems is een heel hoofdstuk gewijd aan beleidsinnovatie. Hierin wordt verkend hoe overheidsbeleid effectiever kan worden gemaakt met systeeminnovaties, en hoe de rol van de overheid daardoor verandert.

Het laatste hoofdstuk heeft een opvallende titel: Leidingnemers. Een wicked world vraagt namelijk om gedeelde macht en leiding nemen is daarin het nieuwe leidinggeven. Persoonlijk leiderschap van iedereen is nodig om complexe situaties te doorgronden en het hoofd te bieden. Ook de meest charismatische leider kan dat onmogelijk in z'n eentje. De auteurs geven acht tips om dit voor je zelf tot leidingnemer te ontwikkelen. Dit start met jezelf durven laten zien.

Ondanks de stevige onderbouwing vanuit de literatuur ontbreekt één begrip in dit boek: VUCA. Dit acroniem is zo'n vijftien jaar geleden ontstaan in Amerikaanse defensiekringen en inmiddels breed gedragen door economen, risicomanagers en zelfs neuropsychologen. VUCA staat voor volatiliteit, uncertainty of onzekerheid, complexiteit en ambiguïteit, allemaal kenmerken van de complexe wereld met dito vraagstukken. Het kort benoemen en aansluiten op dit begrip zou dit boek nog completer hebben gemaakt. Hiermee wil ik overigens geen afbreuk doen aan dit uiterst heldere, praktijkgerichte, relevante en actuele boek. Wicked World is een aanrader én gids voor iedereen die te maken heeft met complexe vraagstukken in een dynamische, onzekere wereld én daarin een verschil van betekenis wil maken. En wie wil dat niet?

Dr. Martin van Staveren staat voor anders omgaan met risico's. Hij adviseert organisaties over realistisch en vernieuwend risicomanagement. Ook is hij kerndocent aan de Executive Masteropleiding Risicomanagement, Universiteit Twente. Hij is de auteur van Risicogestuurd werken in de praktijk en van Risicoleiderschap: Doelgericht omgaan met onzekerheden.

Wicked World - 'Een zinvol model en voldoende handvatten'
22 november 2019 | Filip Meuris

Wicked World van Karel van Berkel en Anu Manickam gaat in wezen over de kwadratuur van de cirkel. Maatschappelijke vraagstukken van vandaag zijn veel complexer dan ze lijken. Het boek durft het aan deze 'wicked wereld' in een begrijpbaar en zinvol model te gieten dat bovendien voldoende handvatten biedt om daar ook mee aan de slag te gaan.

De oude Grieken vroegen zich af of met behulp van louter een passer en liniaal en in een eindig aantal stappen een vierkant kon worden geconstrueerd met exact dezelfde oppervlakte als een gegeven cirkel. Het duurde tot de negentiende eeuw tot de Duits wiskundige van Lindemann onomstotelijk kon bewijzen dat het vraagstuk onoplosbaar was. Het duo Manickam en van Berkel is gepassioneerd door bijna onoplosbare maatschappelijke problemen die veel complexer zijn dan wij ons durven voorhouden. Net zoals van Lindemann, maken ze in het boek duidelijk dat we de maatschappelijke uitdagingen van vandaag niet oplossen met de eenvoudige conceptuele passer en liniaal.

Het boek is niet vrijblijvend. Het is een pleidooi om verder te kijken dan onze neus lang is: de wereld is complexer dan wat beleidsmakers, professionals en de goegemeente ervan maken. De eerste verdienste van het boek is dan ook dat ze de vele componenten die ze aanwenden in hun systeemdenken ook helder en eenduidig kunnen beschrijven. De auteurs zijn niet bang om daarbij te verwijzen naar een uiteenlopend en intelligent gekozen scala van onderzoek, casussen, beleidsdocumenten en zelfs occasioneel een fait divers. Je proeft hun beheersing van de materie. Het boek leest alsof beide auteurs mijn eigen boekenkast en het intuïtief gegroeide begrippenkader in mijn hoofd lateraal hebben doorgenomen en me fijntjes en precies wijzen op de onderlinge samenhang. Alleen daarvoor is het boek een aanwinst.

Maar het werkstuk is ook een pleidooi tot actie, en wel van binnenuit en in een slim partnerschap met wie er vandaag toe doet. En dat is meteen een tweede verdienste van het boek. Eens het wicked maatschappelijk probleem als een complex kantwerkje op het conceptueel kussen is gespeld (identiteit, sensitiviteit, responsiviteit en connectiviteit), reiken ze handvatten aan om het aan te pakken. En daarbij gaan ze omgekeerd te werk: ze vertrekken van systeeminnovatie, komen vervolgens tot beleidsinnovatie en eindigen bij (innovatie in) leidingnemen. Een verfrissende aanpak mede omdat ze scherpstellen op vandaag de dag zwaar onderschatte waarden als integriteit, ons collectief en gezamenlijk bewust worden van de complexiteit van maatschappelijke problemen, tot zelfs het gedrag en houding van leidingnemers.

Toch één klein punt van kritiek. Hoofdstukken vier en vijf van het boek waren mij net iets te kort. Waar in de eerste hoofdstukken (waar wordt ingezoomd op de Wicked World, de systeemanalyse en systeeminnovatie) een intelligente mix van theoretische modellen en casussen wordt gepresenteerd, mis ik (als lezer hongerig gemaakt door al het voorgaande) uitgewerkte voorbeelden uit de praktijk waarbij beleidsinnovatie en leiderschap het verschil maakten. Laat dit een warme oproep zijn voor een vervolg.

Samengevat, de kwadratuur van de maatschappelijke cirkel hebben Karel van Berkel en Anu Manickam niet opgelost, maar ze hebben in het boek Wicked World overtuigend aangetoond waarom systeemdenken en systeeminnovatie een zeer relevante bijdrage kunnen leveren aan het maatschappelijk debat. Het boek is een oproep aan elke beleidsmaker, professional maar bij uitbreiding ook elke maatschappelijke groep en burger, om de complexiteit te omarmen, om zelf na te (durven) denken en om vanuit de eigen plaats in de organisatie en samenleving aan de slag te gaan. De auteurs doen dit bovendien op een heldere en enthousiasmerende wijze. Plus est en vous. 

Filip Meuris MA MSc heeft een achtergrond in technologie, geografische data-analyse en regionaal economische ontwikkeling. Hij adviseert al jaren lokale overheden en regionele economische netwerken rond organisatieontwikkeling, elektronische dienstverlening en endogene economische groei. Hij verbindt mensen binnen organisaties en inspireert organisaties tot samenwerken. Filip Meuris is co-founder van MyMachine die wereldwijd creativiteit in het onderwijs stimuleert. In 2019 co-publiceerde hij het boek What is your dream machine? (2019).

Populaire producten

    Personen

      Trefwoorden