Op werkdagen voor 23:00 besteld, morgen in huis Gratis verzending vanaf €20
Kwaliteit is: horizontaal organiseren
26 juli 2013 | Pierre Spaninks

Procesmanagement wordt nog te veel verticaal benaderd, vinden Renco Bakker en Teun Hardjono. Hoog tijd om de dominante technische visie op het ontwerpen van organisaties aan te vullen met een socialer perspectief. Daarin moet de vraag centraal staan hoe je mensen zo ver krijgt dat zij ook echt gaan samenwerken. Horizontaal, dus.

In 2001 publiceerden Teun Hardjono en Renco Bakker samen hun eerste boek, Management van processen. Het werd een standaardwerk voor organisaties die willen leren hun werkprocessen zo in elkaar te zetten dat ze niet alleen effectief zijn maar ook nog eens efficiënt. Het is verleidelijk om hun nieuwe boek, Horizontaal organiseren, te zien als de opvolger van dat eerste. Maar zo is het niet bedoeld, benadrukken zij in hun inleiding: het is er juist complementair aan.

Het procesmanagement heeft zich de afgelopen tien jaar sterk ontwikkeld, zowel wetenschappelijk als praktisch. Bakker en Hardjono hebben daaraan allebei meer dan hun steentje bijgedragen. Die ervaring hebben zij willen gebruiken om hun onderwerp nu eens vanuit een andere insteek te benaderen. Met name vonden zij het tijd om die managers en consultants de hand te reiken die hun organisaties naar een volgend niveau willen tillen. Het is zo langzamerhand wel duidelijk, vinden zij, dat de managementprincipes uit de twintigste eeuw over hun houdbaarheidsdatum heen zijn. Niet voor niets zijn principes geïntroduceerd als het nieuwe werken en het werken in de netwerkorganisaties. Juist in dat soort organisaties is het zaak om op een nieuwe manier naar de interne processen te kijken.

Dat is dan ook precies wat Bakker en Hardjono doen in Horizontaal organiseren. Het huidige denken over processen – waar zij dus zelf mee vorm aan hebben gegeven – noemen zij ‘nogal eenzijdig’. Het is systeemgericht, technisch, rationeel, en het komt voort uit een opvatting van procesmanagement als ontwerpvak. Wat ontbreekt, zeggen zij nu, is het sociale perspectief: de aandacht voor de manier waarop mensen in de praktijk samenwerken. Daarbij gaat het om de horizontale verbindingen, om de relatie tussen de uitvoerenden in het werkproces.

Vanuit dat samenwerkingsperspectief is het zaak om de mentale modellen te ontmantelen die horizontale samenwerking belemmeren, en een besturing te ontwikkelen die is gebaseerd op het faciliteren van de stroom in de organisatie. Die nieuwe, procesgerichte manier van organiseren draait om vier thema’s: horizontaal construeren, horizontaal samenwerken, horizontaal besturen, en horizontaal denken. Die vier werken Bakker en Hardjono successievelijk uit. Daarbij komen begrippen aan bod als functiedenken, procesmanagement, kwaliteit- en procesgericht werken, Six Sigma, lean management, verkokering, horizontalisering, sociale dynamiek, en dienend leiderschap.

Die concepten zijn goede bekenden voor wie vertrouwd is met het eerdere werk van de auteurs, maar hier verschijnen ze in een nieuw licht en een nieuwe samenhang: namelijk als begrippenkader en als gereedschapskist voor organisaties die inzien dat technische kwaliteit hand in hand moet gaan met sociale kwaliteit. Het mooiste organisatie- en procesontwerp blijft immers steriel en onvolkomen als het geen rekening houdt met de manier waarop mensen in de praktijk samenwerken – of niet.

Het moge duidelijk zijn dat Horizontaal organiseren niet zo maar een managementboek is. Het vraagt van de lezer de nodige kennis en ervaring om zich iets concreets voor te stellen bij alle concepten, methoden en technieken die in 300 dichtbedrukte pagina’s voorbijkomen. Uitgewerkte cases die daarbij hadden kunnen helpen, ontbreken. Dat is jammer, want Bakker en Hardjono houden er allebei een bloeiende adviespraktijk op na in uiteenlopende sectoren van de samenleving. We hadden graag iets gezien van hoe managers daar met hun proces- en kwaliteitsmanagement omgaan.

Wie bereid is over dat bezwaar heen te stappen en zich serieus te verdiepen in Horizontaal organiseren, zal daar echter geen spijt van krijgen. De vele eye openers, waardevolle inzichten en praktische suggesties die het bevat, maken het de moeite meer dan waard.

5 juni 2013 | Martin Walraven

Systemen dreigen anno 2013 vast te lopen. Dit uit zich in allerlei problemen. Om deze problemen het hoofd te bieden komen Bakker en Hardjono met 'Horizontaal organiseren'. Dat is organiseren met het devies: zorgen voor tegelijkertijd en in samenhang interveniëren in het denken, construeren, besturen en samenwerken in de organisatie. Het is echter de vraag of organisaties zich op een dergelijke manier laten vormen.

Veel schrijvers van managementboeken verkondigen dat organisaties vastlopen. Zij noemen als oorzaken de opkomst van de informatietechnologie en, in het geval van Bakker en Hardjono, een morele crisis. Volgens hen is er een weg uit het moeras: horizontaal organiseren. Horizontaal organiseren of procesgericht werken definiëren de schrijvers als 'het dusdanig (her)inrichten van organisaties, dat door optimale inrichting en samenwerking producten en diensten voor klanten snel en goed worden geleverd, met een verantwoorde inzet van middelen'. Realisatie van procesgericht werken vraagt een benadering vanuit vier perspectieven: denken, construeren, besturen en samenwerken.

In het boek stellen de auteurs dat horizontaal organiseren een bedrijfskundige en een organisatiepsychologische basis heeft. Ze trekken de vergelijking met de kleurentheorie van De Caluwé & Vermaak waarbij de bedrijfskundige invalshoek blauw gekleurd is en de organisatiepsychologische rood. Ik zou het mooi vinden als Bakker en Hardjono in een vervolg op 'Horizontaal organiseren' de andere kleuren uit de kleurentheorie ook op horizontaal organiseren beschouwen. Per slot van rekening zijn in organisaties ook de aspecten macht, leren en chaos of leegte aanwezig. In 'Horizontaal organiseren' staat over die invalshoeken weinig geschreven.

Procesgericht werken vraagt ritmiek en organisatiedynamiek. Door het vierfasenmodel van Hardjono te gebruiken, laten de schrijvers zien dat twee ogenschijnlijke dualiteiten – beheersing en verandering, externe sturing en interne sturing – in een dynamisch evenwicht te brengen zijn. Dit kan men doen door te streven naar effectiviteit, naar efficiency, naar flexibiliteit of naar creativiteit. Dat kan niet tegelijkertijd. Hoe te kiezen voor welke interventie op welk moment, dat blijft helaas onderbelicht in het boek.

De schrijvers hebben moeite om de plaats van de mens in de horizontale organisatie te duiden. Misschien is het een kwestie van taal, maar ik voel een tegenstrijdigheid als de schrijvers stellen dat een organisatie horizontaal denkt als 'de organisatie kan omgaan met zelfsturing en (…) ruimte biedt voor eigen verantwoordelijkheid' en tegelijkertijd 'medewerkers in staat zijn hun persoonlijke doel ondergeschikt (mijn cursivering, MW) te maken aan het organisatiedoel'. Waar blijft die ruimte dan?

Een bedrijfskundige zal zich het meest herkennen in de 'harde' kanten, maar meer baat hebben bij de organisatiepsychologische kanten en andersom. Zo heeft 'Horizontaal organiseren' mij een inzicht gegeven in de 'harde' wereld van het organiseren en het besturen. Ik ben benieuwd naar praktijkervaringen met het horizontaal organiseren.

Populaire producten

    Personen

      Trefwoorden