Op werkdagen voor 23:00 besteld, morgen in huis Gratis verzending vanaf €20
27 oktober 2014 | Nico Jong

Grote bureaucratische organisaties kapselen stelselmatig vernieuwingen in of ontkrachten ze. Er is meer controle dan ooit tevoren en in veel organisaties heerst angst.

In klassieke organisaties ontbreekt het vermogen om wezenlijk te veranderen in menswaardige werkplaatsen. Ook is er sprake van systeemrot. Regelgeving, controle, efficiëntie en marktdenken zijn zo ver doorgeschoten dat zij averechts gaan werken, met fraude, schandalen en perverse prikkels als gevolg. Duidelijke uitwassen van een systeem in verval. Gelukkig ontstaat in de onderstroom van de samenleving tegelijkertijd steeds meer nieuwe vitaliteit. Alternatieve organisatievormen, kleinschalige initiatieven en experimenten poppen overal op, gebaseerd op andere principes dan de klassieke. Lenette Schuijt wil met haar ‘Wat bezielt ons?’ het falen van de oude systemen onder de aandacht brengen en daar de groeiende onderstroom van mensen en groepen die nieuwe initiatieven ontwikkelen tegenover stellen.

In het eerste deel van ‘Wat bezielt ons?’ analyseert Schuijt wat er mis is met onze huidige samenleving en welke dominante manieren van denken de enorme problemen van onze tijd hebben veroorzaakt. Ook onderzoekt zij of er sprake is van een paradigmawisseling en welke alternatieve denkwijzen opgang doen. Het tweede deel van het boek is gewijd aan het systeemfalen van zes maatschappelijke sectoren: wetenschap, overheid, zorg, onderwijs, het bankwezen en het bedrijfsleven. Schuijt beschrijft hier ook telkens een aantal experimenten uit de onderstroom en benoemt de principes die daar onder liggen en duiden op een beginnende paradigmaverschuiving. Het derde deel gaat over nieuwe omgangsvormen in de samenleving. De auteur laat hier nieuwe vormen van samenwerken, organiseren en leiderschap de revue passeren.

Het begin van Wat bezielt ons? zorgt gemakkelijk voor verontwaardiging en boosheid. De klassieke bolwerken willen maar geen horizontale netwerken worden. Verandering lijkt nog ver weg. Ontmenselijking en verdinglijking voeren nog steeds de boventoon als gevolg van sterke planning- en controlmechanismen. Gelukkig is er inmiddels ook voldoende aanleiding tot optimisme. Dat maakt Lenette Schuijt duidelijk met de vele positieve voorbeelden en alternatieven die dagelijks om ons heen ontstaan. Een harde spiegel dus, maar vooral ook een heerlijk boek.


3 juli 2014 | José Otte

In Wat bezielt ons? Analyseert Lenette Schuijt in welke verouderde systemen we vast lijken te zitten en hoe het vooruitgangsdenken ons vasthoudt in deze structuren. Ze biedt nieuwe perspectieven en laat zien hoe ieder van ons kan bijdragen aan een nieuwe, meer humane wereld.

Wat bezielt ons? bestaat uit drie delen. Het eerste deel is een analyse waarin Schuijt kijkt naar het kapitalisme, economisch denken, neoliberalisme, managerialisme enzovoort. Hoewel dit deel soms erg verdrietig maakt (mij in ieder geval), laat Schuijt duidelijk zien waar we vandaan komen. Hoe het allemaal zo heeft kunnen lopen. En waar dat op gebaseerd is. Hoewel het boek geen dissertatie is ligt er wel het zorgvuldig onderzoek aan ten grondslag.

In deel II beschrijft Schuijt de reis van verstarring naar vitaliteit. Hier schrijft ze over de wetenschap, de zorg, het bedrijfsleven, het onderwijs, de financiële sector en de overheid. De schrijfstijl wordt hier al wat lichter, er staan verhalen in van mensen die de stap gezet hebben naar nieuwe beweging. Naar ‘vitaliteit’, zoals Schuijt het noemt. In deel III wordt het perspectief beschreven met nog meer voorbeelden op het gebied van nieuw organiseren, nieuw samenwerken en nieuw leiderschap.

Schuijt heeft haar boek zorgvuldig opgebouwd tot een prettig leesbaar geheel, dat ons vele handvatten geeft om aan de slag te gaan met wat zij een perspectief noemt. Het boek nodigt uit om het in een ruk door te lezen. Maar als lezer kunt u ook alleen maar binnen uw eigen branche blijven en lezen hoe het daar gaat, en hoe het daar zou kunnen gaan.

Schuijt haalt bijzondere auteurs aan in haar boek, en treed daarmee buiten haar vakgebied van organisatiekundige. Dat is verfrissend voor de lezer.

Een tip die ze geeft op blz 432, bijna aan het eind van het boek: “Als je binnen een dolgedraaid systeem werkt, is het de kunst je niet gek te laten maken. Dat doe je door een eigen invloedsgebied af te bakenen – hoe klein ook – en daarbinnen vanuit je eigen visie en passie bij te dragen aan de organisatie.”

De voorbeelden die ze noemt zijn talrijk, zoals het goede leven volgens Skidelsky en Skidelsky, of het verhaal van Finext en Meurs HRM, het voorbeeld van Knowmads, HCL Technologies. In het hoofdstuk over Nieuw Samenwerken (een van de perspectieven waar ze over schrijft) komen voorbeelden aan bod zoals Sprinboard, een netwerkorganisatie die ontstond als reactie op de beslissing van het bedrijf Johnson & Johnson in 2008 om het dochterbedrijf Cordis in Roden over te brengen naar Mexico. De activiteiten van Springboard hebben geleid tot zeven nieuwe bedrijven en honderd nieuwe arbeidsplaatsen. Het heeft zich ontwikkeld tot een bedrijvennetwerk op het gebied van de medische technologie met meer dan zestig leden uit het mkb.

Al met al een boek om te lezen, tijdens de vakantie periode, om daarna gelijk mee aan de slag te gaan in de eigen organisatie. Een absolute topper!


MVO en klassieke organisaties gaan niet samen
23 juni 2014 | Bert Peene

Klassieke organisaties zijn verstrikt geraakt in een web van regels, structuren en prestatie-indicatoren met als uiteindelijk doel: meer en beter. In haar nieuwste boek Wat bezielt ons? (‘Van verstarring naar vitaliteit’) beschrijft Lenette Schuijt hoe het vooruitgangsdenken ons in een wurggreep houdt, wat de gevolgen daarvan zijn én hoe tegelijkertijd nieuwe initiatieven tot ontwikkeling komen die wijzen op een kentering: de vitaliteit in de onderstroom.

Hij had alleen spijt van de Maserati. Twee maanden lang reed Hubert Möllenkamp, oud-bestuursvoorzitter van woningcorporatie Rochdale, in een peperdure leaseauto, voordat hij besloot hem verder hem verder alleen nog privé mee te gebruiken. Op kosten van de corporatie, dat wel. Van de miljoenenfraude die hem voor de parlementaire commissie Woningcorporaties bracht – en later ook voor de rechter – wilde hij echter niets weten. Hem trof absoluut geen blaam.

De casus komt niet voor in Schuijts boek, daarvoor is ze te actueel. Maar ze zou uitstekend passen tussen alle voorbeelden van wanbestuur, zelfverrijking en fraude die Schuijt beschrijft. De wereld waarin wij leven, is gevangen geraakt in systemen die gebaseerd zijn op doorgeschoten rationaliteit en hebzucht, schrijft ze. Perverse prikkels, fraude en schandalen zijn signalen dat deze systemen in verval zijn geraakt. Ze doelt daarbij met name op het kapitalisme, het economisch denken, het neoliberalisme, het managerialisme, het maakbaarheidgeloof en de internationalisering. Zes ‘dolgedraaide systemen’ die met elkaar verweven zijn en elkaar versterken, met desastreuze gevolgen voor de samenleving. Met haar boek wil zij het falen van deze systemen zichtbaar maken.

Daartoe beschrijft ze uitgebreid het verval in zes sectoren: overheid, bedrijfsleven, onderwijs, zorg, financiële wereld en wetenschap. Per sector beschrijft zij symptomen die erop wijzen dat de systemen fundamenteel haperen en analyseert ze waar het misgaat; gedetailleerd en uitgebreid en dat heeft consequenties voor de lezer. Schuijt beseft dat zelf ook. ‘De veelheid aan feiten maken dit deel van het boek voor de lezer wellicht wat moeilijk verteerbaar,’ schrijft ze in haar inleiding over met name deel ll, dat de titel ‘Van verstarring naar vitaliteit’ draagt. ‘Ik hoop dat mijn beschrijving van het systeemfalen niet alleen mismoedig maakt, maar ook de zaken op scherp zet en de urgentie duidelijk maakt.’

Ze wil echter ook laten zien dat er ondanks het ‘systeemfalen’ voldoende reden is voor optimisme. Tegenover de voorbeelden van alles wat mis is, zet zij verhalen over succesvolle alternatieven; initiatieven uit de ‘onderstroom’, zoals zij het noemt, waarin een nieuwe vitaliteit en creativiteit zichtbaar worden. Over kleinere en middelgrote ondernemingen, zoals de JP van den Bent stichting, Bosch Scharnieren en Metaal en Buurtzorg Nederland, die ervoor gekozen hebben de essentie voorop te zetten. ‘Niet de prestatiecriteria, de SMART-geformuleerde targets, de organisatiestructuur of de regelgeving zijn het vertrekpunt, maar dat waarvoor de organisatie bedoeld is.’ Hun succes heeft onder meer te maken met het feit dat zij vanaf de grond zijn opgebouwd. Voor ‘klassieke organisaties’ is het volgens Schuijt veel moeilijker, zo niet onmogelijk, deel uit te maken van deze transitie. Die zijn te veel op efficiency en controle gericht. De angst om waardevolle zaken te verliezen lijkt groter dan de bereidheid naar nieuwe wegen te zoeken.

Marketeers van Schuijts uitgeverij zullen Wat bezielt ons? (Van verstarring naar vitaliteit) waarschijnlijk als een optimistisch boek afficheren; optimisme is immers wel degelijk de boodschap achter al die breed uitgemeten voorbeelden van moreel verval waarmee zij zo ongeveer twee derde van haar boek vult. Ik had echter de grootste moeite me aan de mismoedigheid te onttrekken waarvoor Schuijt in haar inleiding waarschuwt. Moeilijk verteerbaar vond ik het allemaal niet, wel erg veel. Bovendien zijn haar inzichten niet nieuw, al betwijfel ik of dat überhaupt haar bedoeling is geweest. Vanuit de Spiral Dynamics-theorie gezien bijvoorbeeld heeft het beheersingsparadigma, en dan met name het oranje waardesysteem, zijn beste tijd gehad heeft. ‘Oranje’ organisaties zijn effectieve organisaties met een cultuur die gekenmerkt wordt door een onvoorwaardelijk geloof in de vooruitgang. Het pragmatisme van het oranje paradigma kan op den duur echter op gespannen voet komen te staan met de ethiek; uiteindelijk heiligt gaat het doel alle middelen heiligen. Dat is precies wat Lenette Schuijt in haar boek beschrijft: ‘De economische en financiële crisis tonen ons dat de vanzelfsprekende vooruitgang waaraan we al sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog gewend zijn, een onhoudbare illusie is. Er is niets mis met vooruitgang – integendeel – maar er zijn grenzen aan economische vooruitgang. [-] Wie de mythe laat varen dat we ons op een lineaire weg van meer en beter bevinden, krijgt een ander perspectief op de werkelijkheid. [-] Afstappen van lineair denken [-] maakt dat we meer verantwoordelijkheid nemen voor de gevolgen van onze daden. We kunnen dan niet langer straffeloos een vuilnisbelt achterlaten, of een verziekte organisatiecultuur.’ Ze mag dan niet nieuw zijn; die boodschap mag best nog een keer verkondigd worden.


Populaire producten

    Personen

      Trefwoorden