Op werkdagen voor 23:00 besteld, morgen in huis Gratis verzending vanaf €20
Gamechangers - Hoe Nederlandse bedrijven het spel veranderen
4 september 2017 | Paul Misdorp

Veranderen voor organisaties is moeilijk en als er dan veranderd moet worden dan gebeurt het geleidelijk stap voor stap volgens bestaande regels. Veranderen is meer een manier van verbeteren.

Maar in deze tijd, in een periode van grote onzekerheid is deze incrementele veranderingsstrategie niet altijd voldoende. Radicale verandering, vanuit de wortel, is steeds vaker de enige manier om te overleven c.q. om een marktpositie te verwerven. Tegelijkertijd betekent een radicale ingreep of koerswijziging op zichzelf ook weer een hoop onzekerheid. Niet in de laatste plaats voor de initiatiefnemer van deze verandering: de game changers. Dit boek gaat grotendeels over spelverandering, spelveranderaars en de strategie, die passend is.

De vier auteurs – Ad van Oord, Arjen van Witteloostuijn, Arjan van den Born en Pim van Klink – hebben op originele wijze en aan de hand van maar liefst 26 empirische casussen van succesvolle Nederlandse organisaties, voor het grootste gedeelte bestaande uit bedrijven, een bijdrage geleverd aan de theorievorming van verandering als noodzaak om te overleven. Hoewel de spelveranderaar centraal staat – hij kan het spel maken, hij kan uitdager zijn van bestaande organisaties of zich tonen als verborgen uitdager  – gaat het boek over meer dan strategie alleen. Het gaat over een andere manier van kijken en handelen, zoals de auteurs aangeven. Daarmee doelen ze op twee invalshoeken die nieuw, verrassend en overtuigend zijn in de literatuur over organisatieverandering. Allereerst introduceren zij het spelconcept in de analyse en diagnose van het verandergedrag van organisaties. Het spel bestaat uit aanvallen en verdedigen en voor elk bestaan strategieën, die aan de hand van de casuïstiek wordt beschreven. Een tweede ‘hulpstuk’ bij de interpretatie van het succes bij spelverandering is het gebruik van paradoxen of schijnbare tegenstrijdigheden. Juist door de ambiguïteit van de werkelijkheid, waarin de spelveranderaar zich bevindt en waarmee hij steeds weer rekening moet houden, is het vinden van evenwicht op een aantal terreinen – de auteurs noemen er 15 (missie, visie, leiderschap, strategie, zichtbaarheid, samenwerking, risico, cultuur, personeel, kapitaal, autocratie, leer, kennis, innovatie, verandering – een belangrijke succesfactor om een gunstige marktpositie te verkrijgen. 

De auteurs hebben spelveranderaars geselecteerd die in het perspectief van deze tijd (gedomineerd door het internet, globalisering, dataficering, automatisering, robotisering en verduurzaming) kansen zien om de regels van het bestaande spel te veranderen, dan wel een heel nieuw spel weten te creëren. Al dan niet vanuit de niches in de markt. Steeds wordt bekeken wat de impact van de verandering is, wie erbij betrokken zijn en op welk niveau, op welk domein de verandering plaats vindt en of sprake is van een eenmalige verandering of van continue verandering.

Het aardige van het boek is dat niet alleen wordt stilgestaan bij een diagnose van de kwaliteit en aanvalskracht van de veranderaars – een invalshoek waar de leerboeken vol van staan – maar dat juist ook aandacht besteed wordt aan hoe de verdediging van de bestaande organisaties werkt. Hoe zij omgaat met bedreiging en urgentie en of zij een adequate reactie weet te formuleren op partijen die aan het bestaande systeem gaan wrikken. Negeren ze het nieuwe bedrijfsmodel, passen ze het oude aan, vallen ze het nieuwe bedrijfsmodel aan, adopteren ze het gedeeltelijk of omarmen ze het volledig? Dat zich kunnen verplaatsen in de verdediging en het besef van de aard van de aanval (een ander spel, een directe uitdaging binnen hetzelfde spel of een verborgen uitdaging) maakt het boek nog interessanter, omdat daardoor de dynamiek en interacties tussen nieuw initiatief en bestaand systeem zo duidelijk zichtbaar worden.

Mocht de indruk zijn gewekt dat spelveranderaars het radicale veranderingsproces alleen kunnen trekken, dan wijzen de auteurs er terecht op dat hulp van andere partijen, zowel in de bedrijfskolom zelf als vanuit aanpalende markten, onmisbaar is. Dat is de reden dat in het boek wordt ingegaan op het belang van ‘hulptroepen’. Met name in de casus over het succes van Dutch Dance, een muziekstroming, die zich met name vanuit Nederland verspreid heeft over de wereld, wordt dit duidelijk. Interessant is dat deze casus laat zien dat overleven misschien wel minder het resultaat is van concurreren dan van slim samenwerken. Daarmee lijkt, wellicht onbedoeld, een klein bruggetje geslagen naar de ontwikkeling van een nieuw tijdperk, dat van synergie, gemeenschaps- en betekenisvorming (Spiral Dynamics).

Dat brengt mij bij de vraag ‘voor wie is het boek met name interessant?’ Allereerst voor strategen (rol èn houding), die zich bezighouden met positionering en continuering van de eigen organisatie dan wel organisaties adviseren over het spel en het krachtenveld. Daarnaast levert de theorie, gekoppeld aan de praktijk, boeiende doorkijkjes op voor private en publieke ondernemers om er hun voordeel mee te doen; om zowel de aanval goed getimed en krachtiger in te zetten, dan wel het catenaccio verdedigingsspel tot in de puntjes te leren beheersen.

Paul Misdorp is Directeur van VinNDT (Veranderen in Nieuw Denken Toepassen) en kennispartner van Zeelenberg, adviseurs voor Mens en Organisatie en van de Van Gemertgroep.


Gamechangers - De paradoxen van de spelveranderaar
3 april 2017 | Dave van Ooijen

De wereld is in rap tempo aan het veranderen. Geen ondernemer of bestuurder heeft nog een rustig bestaan. Of het nu gaat om het private of publieke domein, wij worden continue gedwongen ons aan te passen aan een snel veranderende omgeving. En de veranderingen volgen elkaar in een steeds rapper tempo op.

Volgens de auteurs van Gamechangers. Hoe Nederlandse bedrijven het spel veranderen zijn de veranderingen de voortekenen van een vierde industriële revolutie. Net als de derde industriële revolutie is de vierde revolutie gebaseerd op continue vernieuwingen in de wereld van de digitale technologie. Toch is de nieuwe revolutie fundamenteel anders dan de vorige. De ontwikkelingen in automatisering en kunstmatige intelligentie, door Scarlett Johansson voortreffelijk in beeld gebracht in de net uitgebrachte film 'Ghost in the Shell ', hebben een nieuw niveau bereikt. Zelfdenkende en zelfopererende systemen, waarbij mens en machine steeds inniger vervlochten raken, worden steeds belangrijker. En dat heeft alles te maken met de forse investeringen in big data, kunstmatige intelligentie, robotica, autonome voertuigen, 3D-printen, nanotechnologie, biotechnologie en quantum computers. Nieuwe doorbraken zullen in de komende jaren dan ook niet uitblijven.

Spelveranderaars

De technologische veranderingen zullen de arbeidsmarkt de komende jaren flink doen veranderen. Nu al zien we dat tal van beroepen die traditioneel door de middenklasse worden uitgevoerd aan het verdwijnen zijn. Kennis over digitale toepassingen en het beschikken over competenties om in de snel veranderende digitale wereld overeind te blijven worden steeds belangrijker. Maakten vroeger bedrijven als Fokker, DAF, Hoogovens, KPN, Gist-Brocades en Nedlloyd nog de dienst uit, tegenwoordig zijn het bedrijven als Apple, Facebook, Amazon, Google, Snapchat en Whatsapp die de boventoon voeren. Met de oude bedrijven zijn ook oude verdienmodellen in snel tempo vervangen. In Gamechangers worden de resultaten gepresenteerd van een analyse van 26 Nederlandse spelveranderaars. Naast bekende spelveranderaars, zoals Booking.com, Buurtzorg, BinckBank, Dopper, de Nederlandse Energie Maatschappij, Thuisbezorgd en SnappCarr, onderzochten de auteurs ook 20 minder bij het publiek bekende spelveranderaars. Zoals CheapCargo, Elastic, Eosta en Fairzekering. Verder keken de auteurs naar 10 internationale spelveranderaars, zoals McDonalds, eBay, Virgin, Google, Apple en General Electric. Allemaal bedrijven die met nieuwe verdienmodellen voor een doorbraak zorgden.

Paradoxen

De auteurs maken op een voortreffelijke manier inzichtelijk dat spelveranderaars een speciale manier van kijken naar de wereld hebben. Waar anderen tegenstellingen zien en een keuze maken tussen het een of het ander, zien spelveranderaars paradoxen (schijnbare tegenstellingen), zoals idealiseren en commercialiseren, investeren en bezuinigen, controleren en vertrouwen, vernieuwen conserveren, durven en aarzelen, experimenteren en analyseren, volhouden en bijstellen. Door tussen de uitersten van vijftien paradoxen te balanceren die de auteurs beschrijven, zijn spelveranderaars in staat om de uitersten met elkaar te verenigen en deze te overstijgen. Aan de ene kant creëert dit flexibiliteit, omdat spelveranderaars hierdoor geen keuze hoeven te maken tussen het een of ander, en blijft er altijd ruimte voor verschillende oplossingen. Aan de andere kant resulteert het spanningsveld tussen schijnbare tegenstellingen in de paradoxen ook de nodige creativiteit om te komen tot unieke, onorthodoxe oplossingen. Het is deze combinatie die spelveranderaars succesvol maakt, aldus de auteurs. Ze hebben de flexibiliteit om zich aan te passen wanneer dat nodig is en de creativiteit om buiten de traditionele kaders te denken om tot nieuwe, innovatieve oplossingen te komen.

Verdedigingsstrategieën

Gamechangers maakt niet alleen inzichtelijk hoe een spelveranderaar een wijziging van het spel tot stand brengt, De auteurs geven ook aan hoe bestaande spelers zich tegen spelveranderaars kunnen wapenen. Zo gaan ze in deel drie uitgebreid in hoe bestaande organisaties kunnen reageren. Grofweg bestaan daarvoor vijf verdedigingsstrategieën. Zo kan het nieuwe bedrijfsmodel worden genegeerd omdat het geen bedreiging inhoudt van het verdienmodel. Een voorbeeld van een bedrijf dat (vooralsnog) de nieuwe propositie van een spelveranderaar (Airbnb in dit geval) volkomen negeert is Booking.com. Een tweede strategie is het verbeteren van het bedrijfsmodel. Een goed voorbeeld is de manier waarop de traditionele banken met hun bedrijfsmodel reageren op BinckBank, de goedkoopste online broker van Nederland. Een derde strategie is het aanvallen van het nieuwe bedrijfsmodel. Een voorbeeld hiervan is The Swatch Group die in 1983 met een nieuw horloge succesvol de concurrentie aanging met de goedkope Aziatische horloges. Een vierde strategie is het gedeeltelijk overnemen van het nieuwe bedrijfsmodel. Een voorbeeld daarvan is Eneco die in 2001 de prijsvechter Oxxio overnam. En tenslotte de vijfde strategie is het volledig omarmen van het nieuwe bedrijfsmodel. Een goed voorbeeld daarvan is de introductie van Pampers door Proctor & Gamble in 1961. Met Pampers wist P&G de kwaliteit en het productieproces van de sinds 1932 bestaande wegwerpluier ingrijpend te veranderen.

Lessons learned

Gamechangers laat zien dat elke ondernemer een spelveranderaar kan worden als hij de regels van het marktspel weet te veranderen of een nieuw spel weet te creëren. Spelveranderaars zijn vooral succesvol omdat zij als geen ander in staat zijn om anders naar de werkelijkheid te kijken en door anders met paradoxen, schijnbare tegenstellingen, om te gaan. Spelveranderaars maken geen keuze, maar bedenken creatieve oplossingen om schijnbare tegenstellingen met elkaar te verenigen. Het boek is niet alleen voor ondernemers en bestuurders in de private sector van groot belang, maar ook voor tal van bestuurders in het publieke domein die met deze ontwikkelingen in verschillende markten worden geconfronteerd. Bestuurders in het publieke domein kunnen op twee manieren hun voordeel met Gamechangers doen. Ten eerste door de analyse van de auteurs te betrekken bij de wet- en regelgeving die op onderdelen hopeloos achterloopt bij de ontwikkelingen in de markt. Ten tweede hebben ook spelveranderaars in de publieke sector met dezelfde paradoxen van doen. Door te zien en te begrijpen hoe spelveranderaars in de private sector met de door de auteurs beschreven vijftien paradoxen omgaan, kunnen mijns inziens ook (potentiële) spelveranderaars in de publieke sector voor stevige doorbraken in het publieke domein zorgen.

Dave van Ooijen studeerde tussen 1979 en 1985 sociologie en politicologie aan de Universiteit van Amsterdam. Hij studeerde twee keer 'cum laude' af; bij de vakgroep Toegepaste Sociologie en de vakgroep Internationale Betrekkingen. Van 1979 tot 2014 was hij werkzaam bij Vereniging Milieudefensie, de gemeente Amsterdam, Nicis Institute en Platform31. Vanaf maart  2014 is hij raadslid/fractievoorzitter voor de PvdA in de gemeente Castricum. Sinds 1 juli 2017 is hij strategisch adviseur bij de gemeente Den Haag op het gebied van sociale zaken en werkgelegenheid. Zijn blogs, artikelen en recensies verschijnen (op persoonlijke titel) onder meer op zijn website.


Gamechangers - Hoe Nederlandse bedrijven het spel veranderen
25 januari 2017 | Sjors van Leeuwen

We kijken verlekkerd naar de successen van ondernemers die het volledig anders aanpakken dan we gewend zijn. Je zou het niet verwachten, maar elke ondernemer kan een ‘spelveranderaar’ worden die de regels van het marktspel weet te veranderen of een heel nieuw spel weet te creëren. In het boek Gamechangers lees je daar meer over.

Op verzoek van de Stichting Management Studies (SMS) gingen de wetenschappers Ad van den Oord, Arjen van Witteloostuijn, Arjan van den Born en Pim van Klink op zoek naar het antwoord op twee vragen: hoe brengen spelveranderaars een radicale koerswijziging binnen markten en industrieën tot stand en hoe kunnen bestaande spelers zich hiertegen het beste wapenen? Het antwoord lees je in het boek Gamechangers – Hoe Nederlandse bedrijven het spel veranderen.

De auteurs analyseerden 26 Nederlandse en 10 buitenlandse ondernemers en bedrijven met grote impact op hun markt. Aangevuld met de nodige literatuurstudie. Met als doel om praktische inzichten te genereren voor ondernemers en bestuurders. In het boek passeren 26 bekende en minder bekende Nederlandse spelveranderaars de revue. Variërend van BinckBank, Bird Control Group, Booking.com, Buurtzorg en Dopper tot Medimetric, Mimetas, Nederlandse Energie Maatschappij, PlasmaMade, SnappCar, Thuisbezorgd, Voys en Yepp. Allemaal gebruiken ze nieuwe technologieën en innovatieve businessmodellen waarop de gevestigde orde geen goed antwoord heeft.

De auteurs onderscheiden drie soorten spelveranderaars: spelmakers die een compleet nieuw spel creëren, directe uitdagers die een directe aanval uitvoeren op de gevestigde orde en verborgen uitdagers die lang onder de radar blijven en een gemaskeerde aanval uitvoeren. Spelveranderaars zijn vooral succesvol omdat ze als geen ander om kunnen gaan met paradoxen. Ze laveren als een volleerd bordjesgoochelaar in meer of mindere mate tussen 15 schijnbare tegenstellingen zoals idealiseren en commercialiseren, investeren en bezuinigen, controleren en vertrouwen, analyseren en experimenteren, vernieuwen en conserveren en volhouden en bijstellen.

Daar waar er spelveranderaars zijn die aanvallen, zijn er gevestigde bedrijven die in de verdediging schieten. De auteurs onderkennen op basis van hun onderzoek vijf verdedigingsstrategieën: het nieuwe bedrijfsmodel negeren, het bestaande bedrijfsmodel aanpassen, het nieuwe bedrijfsmodel aanvallen, het nieuwe bedrijfsmodel gedeeltelijk adopteren en het nieuwe bedrijfsmodel volledig omarmen. Bij het kiezen van de juiste strategie spelen de omvang en urgentie van de bedreiging een rol evenals het reactievermogen en de competenties en middelen om goed te kunnen reageren. Een en ander wordt verduidelijkt aan de hand van praktijkcases van Nationale Nederlanden en Essent.

Aardig om te lezen is ook de analyse van de auteurs van de dancesector. De Dutch Dance die uit het niets is ontstaan en waarin Nederlandse ondernemers en deejays bij de start de hoofdrol spelen. Uit deze macro-analyse, zoals de auteurs schrijven, blijkt dat verandering van het ‘spel’ niet alleen wordt veroorzaakt door acties van spelveranderaar en verdedigers, maar ook door acties van allerlei ‘hulptroepen’ zoals investeerders, wet- en regelgevers, leveranciers en aandeelhouders. Deze hulptroepen in aanpalende verticale en horizontale ketens bepalen in grote mate welk spel gespeeld wordt, aldus de auteurs. Denk bijvoorbeeld aan de wet- en regeldiscussie bij Uber en Airbnb.

Het boek telt 231 pagina’s en bestaat uit 5 delen. Deel 1 gaat in op de definitie van spelveranderaar en de geschiedenis van spelveranderaars, want nieuw is het fenomeen niet. In deel 2 volgen de casestudies van de onderzochte spelveranderaars (twee pagina’s per spelveranderaar). Met een toelichting op de 15 paradoxen, inclusief praktijkvoorbeeld van een spelveranderaar. Deel 3 gaat in op vijf mogelijke verdedigingsstrategieën en het antwoord op de vraag: hoe om te gaan met spelveranderaars? In deel 4 wordt het ontstaan van de nieuwe dancemarkt uitgebreid beschreven met een belangrijke rol voor de hulptroepen. Het boek sluit af met deel 5 waarin de auteurs kort reflecteren op hun belangrijkste bevindingen.

Gamechangers laat goed zien hoe verschillende ondernemers in verschillende markten op verschillende manieren het verschil weten te maken. Vaak een proces van lange adem, teleurstellingen overwinnen om uiteindelijk te overwinnen. In bijna alle gevallen dankzij de flexibiliteit en creativiteit om het initiële idee tijdens de rit op het juiste moment en op de juiste manier bij te stellen, zo concluderen de auteurs.

Gamechangers geeft een leerzaam kijkje in de keuken van een groot aantal spelveranderaars. Nuttig voor het geval je graag een spelveranderaar wilt worden, of je er juist tegen wilt verdedigen. Verwacht geen algemeen toepasbare succesformule, praktisch stappenplan of checklisten. Daarvoor verschillen de geanalyseerde bedrijven en markten te sterk van elkaar en blijven de beschrijvingen vrij algemeen en abstract van aard.

Game changer puur sang Richard Branson zegt het zo: ‘Als het op de toekomst aankomt zijn er drie soorten mensen: zij die het laten gebeuren, zij die zorgen dat het gebeurt en zij die zich afvragen wat er is gebeurd. Sommige bedrijven zijn vastberaden tot de tweede te groep te horen.’

Sjors van Leeuwen is werkzaam als zelfstandig adviseur op het gebied van klantgericht ondernemen (CRM), strategie en marketing. Hij is auteur van verschillende boeken zoals CRM in de praktijk, Klant in de driver’s seat, Zorgmarketing in de praktijk, Power to the people en Hoe agile is jouw strategie?


Ad van den Oord, Arjen van Witteloostuijn, Arjan van den Born
Gamechangers

Populaire producten

    Personen

      Trefwoorden