Op werkdagen voor 23:00 besteld, morgen in huis Gratis verzending vanaf €20
Psychologische veiligheid - 'Uiterst leesbaar'
2 september 2020 | Corien Plaisier

Psychologische veiligheid is belangrijk voor het goed functioneren van een team. De praktijkervaringen van Energyfinder medeoprichter en auteur Hans van der Loo en de expert op het gebied van creatie van psychologische veiligheid Joriene Beks, hebben geleid tot dit uiterst leesbare boek.

In de eerste twee hoofdstukken beschrijven Hans en Joriene wat Psychologische veiligheid is, leggen ze uit dat een veilig team beter presteert en lichten ze toe welke dimensies volgens de wetenschap belangrijk zijn voor psychologische veiligheid. Het bevat zelfs een checklist om te meten of jouw team wel veilig is. Verder is te lezen dat vertrouwen één van de drie gouden ingrediënten is die een leider nodig heeft om in de groep veiligheid te creëren.
 
Interessant is het hoofdstuk waarin een onderzoek van Energyfinder wordt besproken waarbij teams in een matrix worden ingedeeld. Op de assen staan kwaliteit en kwantiteit en de teams bevinden zich in de Zombiezone, Comfortzone, Zinzone en Hyperzone.  Het veiligste team bevindt zich in de Zinzone, dat zal je niet verbazen. Dit team krijgt verderop in het boek de naam Safe team.
 
Waarom het lang niet altijd goed gaat met de psychologische veiligheid komt door de zogenaamde veiligheidsvreters. Daarmee wordt de negativiteit bedoeld die de sfeer in een team vaak ondermijnt. Angstcultuur en autoritair gedrag zijn begrippen die bij dit onderdeel horen. Logisch want met vertrouwen heeft het niks te maken.
 
Het introduceren van zelfsturing lijkt het antwoord op het creëren van veilige teams. Organisaties die hier zonder enige voorbereiding aan beginnen, lopen er tegen aan dat dit voor sommige teamleden weer helemaal niet veilig aanvoelt. Je moet dus wel weten wat je doet voor je aan zelfsturing begint. Door het schema met de veranderformule uit het boek te volgen zou het moeten lukken een veilig team te vormen.
 
Dat brengt met bij het enige punt wat verbetering behoeft. Wat ik mis zijn een aantal langere praktijkcases. Met daarin goed beschreven hoe de schrijvers psychologische veiligheid hebben gerealiseerd in een aantal teams. Na het uitlezen van dit boekje blijf ik namelijk zitten met de vraag hoe je het nu echt aanpakt. Dat is gelukkig ook meteen een kans, want hoe mooi zou het zijn om een tweede deel te schrijven en daarin een bloemlezing van success-stories en minder succesvolle projecten te beschrijven. Zodat wij kunnen leren hoe het moet en niet moet. Ik kijk er naar uit.

Corien Plaisier is eigenaar van Stippels & Co en werkt als een organisatieadviseur en coach om teams beter met elkaar te laten samenwerken. Verder werkt ze als coach voor haar bedrijf Doorleven na kanker.


Psychologische veiligheid - 'De auteurs roepen precies de juiste beelden op'
22 juli 2020 | Liesbeth Tettero

Durf jij je baas tegen te spreken? Of een afwijkende mening te laten horen tijdens de vergadering? Mooi, dan werk jij hoogstwaarschijnlijk in een psychologisch veilige omgeving. De basis voor creativiteit, innovatie en werkplezier.

 

Helaas geldt dat voor lang niet iedereen. Hans van der Loo en Jorine Beks, specialisten op het gebied van psychologisch veiligheid, vertellen in hun nieuwe boek hoe je voor deze veiligheid kunt zorgen.

Keiharde voorwaarde
Je kunt natuurlijk mensen die zich niet durven uit te spreken, op assertiviteitstraining sturen. Of je kunt het hele team trainen in feedback geven. Misschien helpt dat. Maar hoe is de cultuur op de werkvloer? Is het wel veilig genoeg om de nieuwgeleerde vaardigheden in de praktijk te brengen? Of is het niet bevorderlijk voor je carrière om je kop boven het maaiveld te steken? Je kent vast wel de verhalen van vliegtuigen die crashten omdat een co-piloot de piloot niet durfde te wijzen op dat ene knipperende lampje. Of de schepen die op de klippen liepen omdat de kapitein geen tegenspraak duldde. In het ergste geval leidt onveiligheid dus tot vreselijke ongelukken! Uit onderzoek bij Google blijkt dat Psychologische veiligheid geen zaak is van lief zijn tegen elkaar en een knuffelcultuur, maar een keiharde voorwaarde voor succes.

Veiligheidsvreters
Om het begrip psychologisch veiligheid tastbaar en werkbaar te maken, introduceren Van der Loo en Beks hun eigen ‘Big Five’ van kenmerken van een veilige werkomgeving: inclusie, fouten bespreken, inzet en betrokkenheid, creativiteit en positiviteit. En om dat mogelijk te maken, gelden drie randvoorwaarden: er moet sprake zijn van vertrouwen, vrijmoedigheid en de drive om het verschil te maken. En dat betekent dat angst niet leidend mag zijn. En maar al te vaak speelt angst een rol op het werk… zeker als de baas een ‘angsthaan’ is. En de cultuur te duiden is als ‘werken in de zombiezone’. De auteurs weten met treffende neologismen precies de juiste beelden op te roepen. Het zijn allemaal ‘veiligheidsvreters’, die ervoor zorgen dat mensen gaan wantrouwen, zich gaan verschansen en gaan volgen in plaats van het verschil willen maken.

Op naar de zinzone!
Wie wil er nou niet werken in de ‘zinzone’? Waar vertrouwen, vrijmoedigheid en de drive om het verschil te maken hoogtij vieren? Dan werk je in een ‘safe team’, in tegenstelling tot ‘race teams’, ‘hang teams’ of ‘angst teams’. Veiligheid is een onderwerp waar je aan moet blijven werken, omdat angst altijd op de loer ligt. Het is dus net als vertrouwen, het komt te voet en gaat te paard. De auteurs pleiten voor een warme aanpak, bottom up, in plaats van een ‘koude’, top down ‘uitrol van de nieuwe cultuur’. (Ik moet daarbij altijd denken aan een briljante Fokke en Sukke-strip: de cultuuromslag is volgende week dinsdag om 14.30 uur.) In het laatste deel van het boek delen ze daarvoor hun veranderaanpak en beschrijven ze hoe je daarmee met verschillende interventies ‘vlammende veiligheid’ kunt organiseren.

Werk aan de winkel
Is het allemaal nou zo erg op de Nederlandse werkvloeren? Helaas, ja. De auteurs halen een rapport aan van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid, waaruit blijkt dat wij Europees koploper zijn als het gaat om angst en agressie op het werk. Niet bepaald een positie om trots op te zijn. En al helemaal niet bevordelijk voor succes, laat staan aan plezier in het werk. Er is dus nog veel werk aan de winkel. Van der Loo en Beks willen hier met hun boek Psychologische veiligheid graag een bijdrage aan leveren.

Liesbeth Tettero is trainer en coach in het openbaar bestuur (www.publice.nl) en voor ambitieuze vrouwen (www.feminsterie.nl)


Psychologische veiligheid - 'Verplichte kost voor doorgewinterdere managers'
9 juli 2020 | Huub Stiekema

Joriene Beks en Hans van der Loo hebben in Psychologische veiligheid - Zo vorm je vrijmoedige teams op een heel eenvoudige en duidelijke wijze het begrip psychologische veiligheid ontrafeld en toegelicht.

Joriene Beks en Hans van der Loo laten in hun boek Psychologische veiligheid op luchtige wijze zien dat er een belangrijke relatie ligt tussen het presteren in een bedrijf of een team, welbevinden van mensen en het onderwerp psychologische veiligheid. Zij geven veel voorbeelden van culturen waar juist de ‘angsthaan’ leeft en hinten daarom ook op het verder versterken van psychologische veiligheid in ondernemingen. Niet om tempo uit de organisatie te halen, maar juist om kracht van mensen en de menselijke maat veel beter en fijner te benutten dan voorheen. Dát mes snijdt zéker aan twee kanten.

Het boek reikt je de tools aan om aan de slag te gaan
De auteurs stellen terecht de Tayloriaanse cultuur in het bedrijfsleven ter discussie. Deze gaat uit van een hoge mate van structuur en hiërarchie, terwijl, zeker met de komst van moderne technologie, bedrijven steeds meer uit netwerken bestaan; ‘met mensen mooie dingen maken’. Er is heel veel bereikt met de Tayloriaanse manier van werken. Toch knaagt er iets aan dat model en staat dat, anno nu, in de weg. De hiërarchie en de manier waarop ‘command and control’ binnen de bedrijfscultuur doorklinken is niet meer voldoende. Verbinding maken met elkaar, authentiek handelen en vertrouwen geven, is dat veel meer. Het boek reikt je de tools aan om daarmee aan de slag te gaan.

Psychologische veiligheid hangt sterk aan leiderschap, geloof en overtuiging
Hoewel psychologische veiligheid een trend is, is het niet best gesteld met de psychologische veiligheid binnen ondernemingen; hoewel de een het beter doet dan de ander. De auteurs geven hun oprechte en eerlijke mening over de wijze waarop de psychologische veiligheid nu is vormgegeven binnen de Nederlandse bedrijfscultuur. Zij schuwen niet de voorbeelden te geven waar middelmatigheid, angst en wantrouwen eerder de boventoon voeren, boven een ‘prettige en uitdagende werksfeer’. Zij stellen ook vast dat psychologische veiligheid sterk aan leiderschap, geloof en overtuiging hangt.
Als geen ander laat het boek zien dat de kernbegrippen: vertrouwen, vrijmoedigheid en het verschil maken aan de basis staan van goed functionerende teams en dus ondernemingen. En dat is gegeven de snelheid en dreigingen van nu een ingewikkelde opgave voor mensen in de huidige samenleving. Nieuwe methoden, zoals het agile werken, gaan al meer en meer uit van de kwaliteit van het individu, interactie en samenwerking. Toch is ook agile werken nog geen gemeenschappelijk gedachtegoed, maar blijft het hangen op een bepaalde werkmethode in een bepaald deel van de bedrijfsvoering.

Mensen kunnen echt meer dan je vanuit de hiërarchie ziet

Het gevaar dat ik zie is dat psychologische veiligheid, net als bijna alle trends binnen bedrijven, wordt misbruikt om alleen maar de bedrijfseconomische waarde te laten toenemen, terwijl er echt iets heel anders nodig is. De consequenties van de Coronacrisis, waarin de samenleving mondiaal verkeert, geeft dat perfect aan. De wereld moet niet op zoek naar meer, meer en meer vanuit een bedrijfseconomisch perspectief, maar moet echt op zoek naar anders en beter. Psychologische veiligheid, de menselijke maat en de overtuiging dat mensen echt meer kunnen dan je vanuit de hiërarchie ziet, spelen daarin een serieuze rol binnen ondernemingen.

Het is niet eenvoudig, maar psychologische veiligheid levert je wel degelijk iets op

Persoonlijk kende ik Joriene  Beks niet, alleen via LinkedIn. En zoals dingen soms lopen komen mensen elkaar gewoon tegen. Ik vroeg haar om in de huidige tijd van online werken eens een ‘ander perspectief’ te geven binnen mijn eigen team. Niet wetende wat ik precies vroeg, maar vertrouwde op haar inzichten en de nieuwsgierigheid van mijn team. In de voorbereiding daarop was ik zelf nog niet echt gegrepen door het onderwerp, omdat ik dacht dat ik het allemaal wel wist met culturen, leiderschap en prestaties. Na het lezen van dit boek ben ik haast onbewust weer aan de slag gegaan met het team op basis van drie tegeltjes: neem de ander serieus, probeer niet te overtuigen en ga zonder vastgestelde mening het gesprek in. Het is niet eenvoudig, maar psychologische veiligheid levert je wel degelijk iets op.

Psychologische veiligheid is meer dan alleen het volgende buzzwoord

Psychologische veiligheid van Joriene Beks en Hans van der Loo leest prettig weg. In een paar uur ben je er echt doorheen. Er staan duidelijke begrippen in die in samenhang zeer duidelijke en leesbare afbeeldingen opleveren. Voor een doorgewinterdere manager is dit eigenlijk verplichte kost, juist omdat je het allemaal wel weet. Eigenlijk kan iedereen binnen een organisatie wel zijn deel uit het boek halen dat ‘blijft plakken’. Het gaat erom dat mensen zich bewust worden dat ‘welbevinden’ of psychologische veiligheid, meer is dan alleen maar het volgende buzz woord. Ik kan Psychologische veiligheid van harte aanbevelen.

Huub Stiekema is Directeur Enterprise IT VolkerWessels. Hij is een IT executive met veel ervaring op het versterken van de IT-waarde binnen complexe grote organisaties; 'verleg grenzen, met oog op de toekomst en zorg voor het heden'.


Psychologische veiligheid - Een belangrijk thema
3 juli 2020 | Henk Jan Kamsteeg

Voor effectieve teams is Psychologische veiligheid een vereiste, betogen Hans van der Loo en Joriene Beks in hun boek Psychologische veiligheid. Een heldere uiteenzetting over een basisbehoefte van iedere medewerker.

Ik schrok. De reactie van de directeur verbaasde me. Gebeurde dit nu echt? Tijdens een MT-overleg kwam de kritiek van een van de medewerkers op het leiderschapsteam ter sprake. In plaats van door te vragen waar de feedback vandaan kwam, ging de directeur helemaal los over de medewerker die deze kritiek had durven uiten. Ik merkte dat er iets in mij knakte. Want hoe mooi de praatjes over een open en eerlijke cultuur ook waren, bij deze directeur was je niet veilig.

Psychologische veiligheid is volgens Hans van der Loo en Joriene Beks een 'klimaat of cultuur waarin mensen zich vrij voelen om vragen te stellen, zich durven uit te spreken, of fouten te melden en daarover te praten, om zorgen te uiten of om ongevraagd nieuwe ideeën aan te dragen.' Had ik Psychologische veiligheid, het boek van Van der Loo en Beks, destijds gelezen, had ik kunnen benoemen wat er misging. Nu bleef het bij een gevoel. Een naar gevoel, en mijn vertrouwen in de directeur verdween voorgoed.
De auteurs snijden een belangrijk thema aan: onveiligheid op de werkvloer. Nu ben ik door mijn werk als coach en trainer in leiderschap misschien extra gevoelig voor signalen over verziekte werkomstandigheden, maar ik kan mij niet aan de indruk onttrekken dat het regelmatig misgaat in bedrijven. Leidinggevenden of teamleden die met de botte bijl te werk gaan en geen idee hebben dat hun medewerkers en collega's sidderen wanneer zij de werkvloer opkomen. Met apathie en een teruggang in prestaties tot gevolg.

De auteurs vergelijken deze situatie met een gijzeling, waarbij medewerkers worden gegijzeld door ofwel een autoritaire leidinggevende of door een ontspoord teamlid. Wat nodig is, is een zogenoemde safe zone, een vertrouwensbasis om op terug te kunnen vallen. Leiders die in staat zijn safe zones in te bouwen, zorgen voor verbinding en vertrouwen, voor vrijmoedigheid en de gezamenlijke ambitie om het verschil te maken.'

Van der Loo en Beks benoemen vijf effecten (‘De Big Five') van psychologische veiligheid die vervolgens kunnen ontstaan:
1) Inclusie (de zekerheid erbij te horen en gelijkwaardig aan de ander te zijn).
2) Fouten bespreken (geneigd te leren van fouten).
3) Inzet en betrokkenheid (de wil om te presteren).
4) Creativiteit (de neiging om de status quo uit te dagen en te doorbreken).
5) Positiviteit (een antigif voor negatieve energie zoals angst, intimidatie, wantrouwen, etc.).

'Wanneer vertrouwen, vrijmoedigheid en verschil maken, veranderen in wantrouwen, verschansen en volgen, dan verschuift de balans van psychologische veiligheid naar psychologische onveiligheid. We schieten in angst, apathie en automatisme. Niet de Big Five zijn dan leidend, maar deze Small Five: exclusie, middelmaat, rigiditeit, de makkelijke weg kiezen en negatief gedrag.'

Voor psychologische veiligheid zijn mooie woorden niet genoeg. De auteurs roepen op tot authentiek leiderschap. 'Echte leiders werken met ziel en zaligheid aan de relaties en prestaties van teams. Ze zijn in staat safe zones te creëren waar medewerkers zich gewaardeerd en op hun gemak voelen.'
In hun boek laten de auteurs vervolgens zien welke tientallen interventies hiervoor nodig zijn. Waarbij de eerste suggestie direct de belangrijkste is: verbinding maken met jezelf. Want zo lang de leidinggevende zich niet veilig voelt met zichzelf, zal hij of zij nooit voor psychologische veiligheid voor zijn team kunnen zorgen.

Henk Jan Kamsteeg is eigenaar van het trainingsbureau Proistamenos. Hij heeft trainingen en coaching op het gebied van (persoonlijk) leiderschap en storytelling. Daarnaast is hij auteur van diverse boeken zoals Dienend leiderschapDe kracht van het compliment en Spreken met passie; de kracht van storytellingwww.hjkamsteeg.nl


Psychologische Veiligheid - 'Aanpak en interventies waarmee je aan de slag kunt'
30 juni 2020 | Dick Rochat

Eerder schreef Hans van der Loo het boek Vaart maken. En nu, samen met Joriene Beks, een boek over Psychologische veiligheid. Na lezing van dit boek moet ik zeggen dat het woord bij de daad is gevoegd. 

Psychologische veiligheid. Zo vorm je vrijmoedige teams is een prettig en gemakkelijk boek om te lezen. Ik ging er met vaart en begrip doorheen, zonder het idee te hebben iets te missen. De schrijvers zijn erin geslaagd het ‘jonge' thema psychologische veiligheid helder, duidelijk en toegankelijk neer te zetten. Praktische en recht voor z'n raap taal die in korte klappen de kern raakt. Het boek is doorspekt met handige achtergrondinformatie, tips, spiegels en handvatten. Lekker vlot, provocatief en soms confronterend geschreven. De tekst laat je in één ogenschijnlijk simpele beweging naar jezelf en je werkcontext kijken. Dat is, zeker met een vlotte pen, knap gedaan.

Het nodige moet worden afgeleerd en aangeleerd
Maar vergis je niet, het creëren van psychologische veiligheid en het leiderschap en volgerschap dat daarvoor nodig is, is geen makkie. Zoals uit dit boek, maar ook uit eerdere publicaties van Amy Edmonson en Simon Sinek, blijkt. Het vraagt gedegen voorbereiding en een professionele aanpak waar doorgaans een lange adem voor nodig is. Er zal het nodige moeten worden afgeleerd en aangeleerd. Gelukkig is afleren ook leren en bieden de schrijvers een veranderformule en diverse interventies aan. Die me trouwens doen denken aan Appreciative Inquiry en Geweldloze of verbindende communicatie.

Een flinke opgave voor menig leider
Ik ben het met Van der Loo en Beks eens dat leiderschap geen makkelijk te leren foefje is. En dat effectief leiderschap is gebaseerd op authenticiteit. Om vanuit heel-je-mens-zijn leiding te geven is het belangrijk dat je alle kanten van je persoonlijkheid kent en die weet te gebruiken. En als leiderschapscoach weet ik dat dat een flinke opgave is voor menig leider. De meeste leiders laten delen van zichzelf thuis, en dat is jammer. Het is dan ook niet gek dat kwaliteiten als empathie, compassie, dienen, kwetsbaar opstellen en bescheidenheid zo veel aandacht krijgen in de ontwikkeling van leiderschap. Evenals het kunnen balanceren tussen mannelijke en vrouwelijke kwaliteiten. Zoals de schrijvers ons meegeven: 'Effectief leiderschap betekent dat je er met je hele hebben en houden in stapt.'

Zoveel mogelijk verbanden gelegd
Naast al dit gemeende positivisme, heb ik enkele kritiekpunten. Tijdens het lezen van het boek bedroop me het gevoel dat de schrijvers hebben geprobeerd zoveel mogelijk verbanden te leggen met aanpalende thema's of met eerder uitgevoerd (eigen) werk en onderzoek. De aanleiding voor psychologisch onveilige werkomgevingen kent vele bronnen en dan ligt het voor de hand om zo veel mogelijk ervan te willen pakken. Met als mogelijk effect dat een lezer die die zaken inhoudelijk niet kent of niet direct de verbanden ertussen ziet, wat zoekende wordt, of zelf in verwarring raakt. Bij de beschreven overeenkomsten tussen wat bij gijzelingsonderhandelingen gebeurt en wat je in teams tegenkomt, rezen wat vraagtekens boven mijn kale schedel. Ik begrijp de mogelijk samenhang op basis van het creëren van een safe zone, alleen de context en de impact en effecten van een gijzelingsactie lijken me toch wezenlijk anders dan die van een team. Dat voelt voor mij als glad ijs.

Het boek zal zeker een vernieuwde herdruk krijgen
Het doel-middel verband dat de schrijvers aanreiken is die van impact maken en effect realiseren. De safe zone is het middel om dat te bereiken. Dat kan ik pakken, al blijf ik me wiebelig voelen bij de gemaakte vergelijking. Wellicht dat de warme veranderaanpak die het boek biedt, me gaat helpen. Bij dit alles is het gepast aan te geven dat Psychologische Veiligheid sinds de publicatie van het boek De onbevreesde organisatie van Amy Edmondson, de nodige aandacht krijgt.

Er zal naar verwachting nog veel aanvullend wetenschappelijk onderzoek en veldwerk nodig zijn om zicht en grip te krijgen op al die bronnen. Evenzo voor wat betreft de oplossingsrichtingen. Het boek van Van der Loo en Beks zal daarom zeker een vernieuwde herdruk krijgen. En dat verdienen de schrijvers en de leiders en volgers die ermee aan de slag gaan ook.

Samenvattend
Het boek Psychologische Veiligheid. Zo vorm je vrijmoedige teams, is een vlot geschreven, praktische en betrouwbare gids die je snel door het thema Psychologische Veiligheid leidt. Het boek biedt veel achtergrondinformatie, kennis en inzichten, en biedt een aanpak en een set interventies waarmee je direct aan de slag kunt.

Dick Rochat is Leiderschapscoach, schrijver en dwarsligger.


Populaire producten

    Personen

      Trefwoorden