Op werkdagen voor 23:00 besteld, morgen in huis Gratis verzending vanaf €20
Veranderen met Appreciative Inquiry - 'Een echte aanrader'
9 juni 2021 | Anke Tijtsma

Ik word al direct gelukkig als ik Veranderen met Appreciative Inquiry doorblader. Het gaat over allerlei facetten van actieonderzoek in de praktijk. Dat vind ik een geweldig vakgebied dat van grote waarde is en nog kan worden in veel organisaties.

Veranderen met Appreciative Inquiry van auteurs Robbert MasselinkJeannette de Haan, Nathalie Hugenholtz, Marco van Rossum en Robert Paul Schwippert is zo'n boek dat ervoor zorgt dat je vrijwel direct de toepasbaarheid ervan in je eigen werkpraktijk kunt doorvoelen. Het is heerlijk dat het veel ruimte geeft aan zowel theorie, achtergrondinformatie en onderbouwing als aan praktische toepassing.

Het is ook fijn dat je het niet van kaft tot kaft hoeft te lezen. Doorbladeren en dan blijven hangen op een pagina waar je aandacht naar toe wordt getrokken, kan heel goed. Het is zorgvuldig samengesteld door de groep auteurs en daarmee voor alle soorten lezers (al ervaren of nog onbekend met AI) toegankelijk.

Bij zo ongeveer alles in dit lijvige boek krijg ik tijdens het lezen bevestiging van hoe ik zelf naar dingen kijk. Dan kan je denken: dat is spijtig want dan wist je dat dus al. Maar zo ervaar ik dat niet; het levert mij nog extra verdieping op. Het vult aan en verrijkt mijn bestaande repertoire aan kennis en ervaringen. En theorie opfrissen kan bovendien nooit kwaad. Dat levert immers altijd weer aanscherping op; daarmee kan ik in mijn uitleg of toelichting bij een/mijn team of opdrachtgever het een en ander met andere woorden duiden. Ook de reflectievragen aan het eind van ieder hoofdstuk zijn daarbij behulpzaam.

In de samenvatting op deze site en de recensies van twee andere lezers kom je te weten hoe het boek gestructureerd is en welke onderwerpen er zoal worden behandeld. Dat hoef ik in deze recensie niet te herhalen.

Ik neem je daarom even mee naar een aantal zogenaamde gekleurde bijlagen. Dat zijn uitstapjes waarin bijvoorbeeld wordt ingezoomd op het ‘bildungs-potentieel' of op ‘the whole system in the room'. Ook zijn er gekleurde tekstblokken met voorbeelden van kritische vragen of waarin je even een anekdote leest, zoals over een adviesgesprek. Daarnaast worden er aandachtspunten en tips voor de facilitator/begeleider beschreven. Het boek is zowel geschikt voor lezers die weinig over AI weten als voor mensen die zichzelf als een constructieve veranderaar beschouwen.

Iedere keer als ik in dit boek blader pik ik er wel iets van inspiratie uit. Ik voel me bijvoorbeeld vandaag extra aangezet door een zin als deze: Appreciative inquiry (als generatief onderzoek) wil iets nieuws creëren in de samenleving, organisatie of team, iets wat er voorheen nog niet was en waarvan de exacte vorm pas gekend wordt op het moment dat het is gerealiseerd (pagina 315). Precies dat is waarom ik doe wat ik doe als organisatie-antropoloog met nu weer opgefriste AI kennis en een verdieping van mijn repertoire. Dit boek is een echte aanrader voor wie steeds weer uitgedaagd wil worden. Ik zal Veranderen met Appreciative Inquiry in ieder geval regelmatig blijven openslaan om inspiratie op te doen bij de diverse uitdagingen die er altijd zullen zijn.

Anke Tijtsma is part-time kunstenaar, organisatie-antropoloog en gespreksmaker bij Buro AanZet en daarnaast directeur van het Kenniscentrum Global Health. Door middel van haar systemische kijk op organisatievernieuwing stimuleert ze de veranderkracht van haar opdrachtgevers en hun medewerkers. Ze is gefascineerd door cultuur en het onbewuste potentieel in organisaties. In haar procesmatige aanpak speelt ze met ‘maken' en kunst. Ze heeft een voorliefde voor werken in publieke organisaties.


Veranderen met Appreciative Inquiry - 'Nodigt uit om aan de slag te gaan'
23 maart 2021 | Carla Verwijs

Veranderen vindt vaak in een complex veld met veel betrokkenen plaats. Neem de stikstofproblematiek, waar de overheid, boeren en bedrijven hun belang in hebben en waar wij uiteindelijk ook allemaal wat van de uitkomsten zullen merken.

Op iets kleinere schaal, in een organisatie kan veranderen ook lastig zijn. Appreciative Inquiry speelt daar op in. Dat uit zich onder meer in andere vragen stellen om het centrale thema, de vraag, boven water te krijgen en een andere aanpak om naar verandering toe te werken. In het boek Veranderen met Appreciative Inquiry werken Robbert Masselink, Jeannette de Haan, Nathalie Hugenholtz, Marco van Rossum en Robert Paul Schwippert deze methode grondig uit.

Veranderen met Appreciative Inquiry is bedoeld als werkboek voor de waarderend facilitator. Deze krijgt zoveel handvatten aangereikt, dat het mij ook voor een minder ervaren facilitator uitvoerbaar voelt. Ik heb het nog niet zelf kunnen uitproberen, maar de stappen geven mij vertrouwen dat ik hiermee aan de slag kan. Aan dit boek heeft een groot aantal auteurs, onder leiding van Robbert Masselink, Jeannette de Haan, Nathalie Hugenholtz, Marco van Rossum en Robert Paul Schwippert.

In het eerste deel gaan de auteurs in op de theorie achter Appreciative Inquiry (AI). AI is ook wel bekend als ‘waarderend actieonderzoek'. Waardegedreven staat voorop, dus zichtbaar maken waar mensen (medewerkers) waarde aan toekennen. Een verandering wordt eigenlijk al in gang gezet als medewerkers naar elkaar luisteren, vooral als een verhaal emoties oproept. AI ziet een gesprek meer als een dans, waarbij de spelers steeds op elkaar reageren, dan op een typisch zender-ontvanger communicatiemodel. Het zijn mooie metaforen die de auteurs gebruiken, zoals dans, dromen, daardoor weet je als lezer al dat dit geen ‘gewone' veranderingsmethode is.

Deel 2 bespreekt de voorbereidende activiteiten. De facilitator gaat met de opdrachtgever in gesprek over het ongemak dat de opdrachtgever ervaart. Dit ongemak is niet perse negatief, wanneer de opdrachtgever een probleem of gemis ervaart. Het kan ook positief zijn, als er sprake is van een wens naar iets wat er nog niet is. AI gaat niet uit van een gat dat naar voren komt uit een analyse van de gewenste en huidige situatie, dat vervolgens overbrugd moet worden. AI neemt veel meer de huidige situatie als startpunt en help onderzoeken welke richting verandering gewenst is. Het gesprek met de opdrachtgever leidt tot een onderzoeksthema en een onderzoeksopzet.

In deel 3 gaan we echt aan de slag. In dit deel worden de vier D's uitgewerkt, te beginnen met Discover. In Discover zoeken we naar verhalen over het onderzoeksthema. Daartoe houden de deelnemers waarderende gesprekken. Waar Discover over het verleden ging, gaat de volgende stap, Dream, over de toekomst. Hoe zien we de toekomst voor ons? We presenteren de toekomst hier op een creatieve manier, denk aan een rollenspel, tekenen, film. Enthousiasme en hoop voor de toekomst staan voorop. Bij de volgende D, Design, maken we een concretiseringsslag en beschrijven de kansen en mogelijkheden. Ook reflecteren we: zijn we bereid de consequenties van de verandering te aanvaarden? Het resultaat zijn keuzes waaraan we ons committeren. Tenslotte zetten we in Deliver activiteiten in gang die de verandering realiseren. Dit is een iteratief proces, want we gaan experimenteren en wat daaruit komt weer bijstellen, zodat een actie leidt tot een nieuwe actie.

Het laatste deel tenslotte geeft een groot aantal praktijkvoorbeelden. Deze laten zien dat AI breed toepasbaar is. Een voorbeeld is AI in de kerk, oftwel een waarderende gemeenteopbouw, waarbij verhalen werden verzameld over de kerk als bron van kennis. Een ander voorbeeld is een waarderende coach die bij motivatieproblemen kan helpen, door de motivatie te helpen reframen. Verderop lees ik een voorbeeld over kwaliteitszorg bij de HAN Unversity of Applied Sciences. Het zijn stuk voor stuk inspirerende voorbeelden.

Ik was nog weinig bekend met AI voordat ik aan dit boek begon. Al snel merkte ik dat ik ging nadenken over de vragen die ik zelf stel in gesprekken met klanten of hoe ik in een gesprek sta. Veranderen met Appreciative Inquiry is echt een leer- en praktijkboek ineen. Het boek bevat veel informatie, gaat flink de diepte in. Daarnaast werken de auteurs de ‘hoe'-kant uitgebreid uit, tot en met details over bijvoorbeeld hoe de facilitator tot een groepsindeling kan komen. Het is een boek dat inspireert en uitnodigt om meteen aan de slag te gaan.

Carla Verwijs is managementconsultant met een specialisatie in kennismanagement.


Appreciative inquiry als praktisch alternatief voor top-down veranderen
25 februari 2021 | Bert Peene

Een burning platform, een sense of urgency of overlevingsangst creëren: de veranderkunde lijkt geen discipline voor mensen met een optimistische levenshouding te zijn. Het idee is steeds hetzelfde: je krijgt medewerkers alleen in beweging als je duidelijk weet te maken dat het echt vijf voor twaalf is. Want verandering zorgt voor neurologische chaos en die willen we koste wat het kost vermijden. Hoeft niet, zeggen sommige deskundigen; als je de noodzaak van verandering maar goed uitlegt. Wishful thinking, riposteren anderen. Wel eens van cognitieve dissonantie gehoord? Onze neocortex is een kanjer in het recht lullen wat feitelijk krom is. Hoe het ook zij: veranderen gaat altijd van ‘au’!

Zo ongeveer zou je de twee hoofdstromingen in de hedendaagse veranderkunde wel kunnen samenvatten. Aan de ene kant de professionals voor wie John Kotters standaardwerk Leading Change nog steeds de kern van hun kennisbasis vormt, aan de andere kant degenen die veel meer waarde hechten aan de inzichten van (bijvoorbeeld) Weick en Sutcliffe. Voor hen zijn organisaties een continue stroom van betekenisgevingsprocessen waarin mensen organiseren dat het werk gedaan wordt. Zo bezien wordt verandering een continu proces van betekenisgeving en het ijken van de resultaten ervan, verandermanagement een geheel van aanpakken waarin stapsgewijs, met betrokkenheid van medewerkers de beoogde verandering gerealiseerd wordt. Waarvoor overigens ook een concrete aanleiding – sommige auteurs hebben het over een ‘tipping point’ – nodig is. Dat dan weer wel.

Tot die laatste set van veranderaanpakken behoort ook appreciative inquiry, kortweg AI. AI houdt een reflectieve kijk op veranderen in, waarin het zoeken naar en creëren van betekenis over wat je ervaart of hebt ervaren centraal staat. In de literatuur wordt vooral het woord ‘inquiry’ benadrukt: AI is feitelijk een onderzoeksproces waarin vragen over onderwerpen of gebeurtenissen worden gesteld die zichtbaar maken wat mensen belangrijk vinden of wat ze aan een situatie of thema waarderen. Dat levert een veranderbenadering op die wezenlijk anders is. Dit komt niet zozeer door het centraal stellen van participatie en betrokkenheid van mensen bij verandering, zoals de auteurs van Veranderen met Appreciative Inquiry schrijven; dat is immers kenmerkend voor alle benaderingen die Jaap van ’t Hek en Leike van Oss in een bijdrage uit 2018 onder ‘de Hollandse School’ scharen. Het onderscheidende van AI zit ‘m veel meer in de aandacht voor het positieve. Met appreciative inquiry doorloop je een proces waarbij je samen met anderen op een open en onderzoekende manier een thema, onderwerp of situatie onderzoekt. De focus ligt daarbij op wat goed gaat, wat mensen belangrijk vinden en wat zij waarderen.

Het AI-gedachtegoed heeft zich in de loop stap voor stap ontwikkeld. In Veranderen met appreciative inquiry is een tijdlijn opgenomen van de ontwikkelingen vanaf 1980, het jaar waarin grondlegger David  Cooperrider zijn promotieonderzoek naar de ‘life giving factors’ van organisaties begon, tot de publicatie van Veranderen met appreciative inquiry; 2020 dus. Ook Nederland leverde daaraan een aantal relevante bijdragen. In 2007 verscheen het boek Waarderend organiseren van Masselink en IJbema – de tweede druk kreeg de titel Handboek appreciative inquiry – drie jaar later volgde ‘Het waarderend werkboek’ van dezelfde auteurs. Veranderen met appreciative inquiry zou je daar een geactualiseerde versie van kunnen noemen, alleen is het volgens de auteurs veel meer dan dat. Het is weliswaar nog steeds een werkboek, met diverse oefeningen en gespreksvormen, maar het is nog praktischer geworden, met name door de toevoeging van ruim twintig bijdragen van professionals en ervaringsdeskundigen uit het veld. Verder is de korte introductie van AI in het oude werkboek vervangen door een uitgebreidere beschrijving van theorie en achtergronden. De auteurs beschrijven AI als een waarderende methode van actieonderzoek. Aan de vier oorspronkelijke fasen van het onderzoeksproces hebben zij actuele kennis en nieuwe voorbeelden toegevoegd. Bovendien zijn theorie en praktijk beter met elkaar verweven. In een van de hoofdstukken wordt bijvoorbeeld uitgelegd hoe appreciative inquiry werkt in de communicatie tussen mensen en wat de kenmerken zijn van een waarderend gesprek.

Nieuw is het hoofdstuk over de waarderend onderzoekende facilitator. Nieuw is ook de aandacht voor toekomstige ontwikkelingen. De auteurs beschrijven kort drie ontwikkelingsgebieden van AI: generativiteit, het relationele aspect van AI en waarderend kritisch veranderen. Met name de aandacht voor kritisch waarderend onderzoeken is interessant, omdat de nadruk op het positieve door criticasters nog wel eens als geforceerd of onnatuurlijk wordt beschouwd. Bij kritisch waarderend onderzoeken krijgen mensen erkenning voor hun persoonlijke beleving, ook als die meer omvat dan positieve ervaringen. Daardoor ontstaat ruimte voor nieuwe, nog niet eerder gedeelde verhalen die ook bijdragen aan de verandering.

In Veranderen met appreciative inquiry hebben de auteurs theorie en praktijk op een uiterst functionele manier met elkaar verbonden. Daardoor leent het boek zich uitstekend voor een eerste kennismaking met het AI-gedachtegoed, terwijl het de meer doorgewinterde AI-beoefenaars voldoende nieuwe inzichten, praktijkvoorbeelden en oefenmateriaal biedt.


Robbert Masselink, Jeannette de Haan, Nathalie Hugenholtz
Veranderen met Appreciative Inquiry

Populaire producten

    Personen

      Trefwoorden