Op werkdagen voor 23:00 besteld, morgen in huis Gratis verzending vanaf €20
Patronen - 'Een rijk bezit'
3 september 2021 | Nico Jong

Organisaties zitten vol met Patronen, waarneembare zich herhalende aspecten van de werkelijkheid. Patronen slijten in en vormen groeven die soms zo diep zijn dat de betrokken mensen erin vast zitten en niet meer over de rand heen kunnen kijken. Danielle Braun wijdt een heel boek aan dit wat ongrijpbare fenomeen, dat ons pad zo vaak kruist.

Soms hebben Patronen letterlijk een naam, maar vaak zijn ze symbolisch en zien we ze terug in rituele handelingen. Patronen zijn schetsmatige ordeningen van de complexe realiteit. Het is belangrijk om ze te leren herkennen. We zijn namelijk gewend geraakt om ieder vraagstuk apart te bekijken en zo snel mogelijk op te lossen. Op die manier zijn we vaak bezig met symptoombestrijding die niets oplost. Dan moeten we leren net een niveau dieper te kijken om het onderliggende patroon te zien en juist de oorzaak aan te kunnen pakken.

Systeemdenkers gaan ervan uit dat niets betekenis heeft van zichzelf en dat we dus alles in de eigen context moeten bestuderen. Alles en iedereen is met elkaar verbonden door acties, interacties en reacties. We kunnen alleen maar iets zeggen over de elementen door ze in hun geheel te beschouwen. Ze willen een organisatie die uit balans is, altijd herstellen, ofwel terugbrengen naar de ideaalsituatie.

Antropologen als Danielle Braun stellen dat elke groep mensen en elke cultuur een eigen ‘ideaal’ construeert en er dus meerdere opties zijn. Ze beginnen bij de situatie die ze aantreffen en gaan daarmee aan de slag. Reparatie van het systeem is niet hun doel en ze zijn zelfs allergisch voor een ideale ordening van systemen. Of we nu geloven in een ideaal of in meerdere mogelijkheden, patronen gaan altijd over samenhang, afhankelijkheden, context en ordening.

Na een grondige uitleg van wat patronen zijn presenteert de auteur vanuit haar antropologische achtergrond hoe we naar patronen kunnen kijken. Als we met een hypothese, een set dimensies of met typologieën werken, ordenen we vooraf en nemen we dus bepaalde informatie niet op in onze waarneming. Een betere methode is daarom de grounded theory. Een kwalitatieve onderzoeksmethode waarbij men zo open mogelijk het onderzoeksveld ingaat, en pas ná waarneming ordening aanbrengt. Het voordeel van grounded theory is dat je zo veel mogelijk variëteit en informatie toelaat.

Antropologen werken vanuit wat er is. Ze werken met herkenning en houden de leden van een onderzochte groep of organisatie een spiegel voor. Ze vangen het patroonmatige gedrag van de omgangsvormen, problemen en de kracht van een groep, en proberen dat te duiden zonder invloed van hun eigen perspectief terug te geven. Patrooninterventies beginnen altijd vanuit wat er ís en minder vanuit waar we heen willen. Bij het duiden en vastleggen van patronen kan het perspectief emic of etic zijn. Bij emic is het perspectief van binnenuit; de onderzoeker participeert. Bij etic observeert de onderzoeker en is zijn perspectief van buitenaf. Voor onderzoek naar patronen is een weloverwogen continue afwisseling van emic en etic nodig.

Verder behandelt Braun hoe we patronen mondeling en schriftelijk kunnen communiceren. Hoe we patronen kunnen veranderen, vooraf gepland, via experimenten en opschalen, of viraal. En op welke manier we nieuwe patronen kunnen bestendigen. Tot slot komen enkele veelvoorkomende patronen in organisaties aan bod.

Patronen is een prachtig boek voor wie op een kwalitatieve manier oplossingen wil zoeken naar de onderliggende oorzaken van problemen in zijn organisatie. Het antropologische gedachtegoed wordt helder een aansprekend gepresenteerd en het boek is opnieuw prachtig vormgegeven. Een rijk bezit.

Nico Jong is senior adviseur bij het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.


Patronen - 'Nieuwe handvatten om aan de slag te gaan'
20 juli 2021 | Rick Lindeman

Van de week liep ik naar mijn voordeur, en kwam op het trapje van de veranda in een spinnenweb terecht. Ik was als altijd verrast hoe sterk dat web eigenlijk was. Niet alleen omdat spinnenrag sterk materiaal is, maar ook omdat het web in een bepaald patroon geweven is.

In Patronen; herkennen en veranderen met een antropologische blik laat Danielle Braun ons zien hoe patronen ontstaan, hoe mensen er mee omgaan in hun organisatie en hoe je er als adviseur mee om kan gaan.

Braun beschrijft hoeveel Patronen groeien volgens bepaalde wetmatigheden, zoals bijvoorbeeld de Fibonacci reeks die je ook terugvindt in Fractals. Er zit een bepaald ritme in, dat je bijvoorbeeld ook terugziet in de huidige pandemie.

Ook organisaties kennen veel patronen. Nieuwe werknemers zitten vaak eerst in een honeymoonfase, waarna ze steeds meer worden opgeslokt door de patronen van de bedrijfscultuur. We krijgen drie brillen overhandigd om ernaar de kijken: patronen vanuit een aantal dimensies (zoals lange termijn vs korte termijn), patronen vanuit een aantal typologieën (de nerd, de blauwe manager) of patronen vanuit de grounded theory, waarin je eerst observeert, en dan pas een hypothese stelt. 

Al deze methoden hebben voor- en nadelen. Zo is de keuze van dimensie of typologie natuurlijk heel bepalend van hoe je naar de situatie gaat kijken, terwijl als je met niets begint, misschien het eerste kiest uit wat je tegen komt. De Amerikaanse-Israëlische psycholoog Daniël Kahneman noemt dit de availability bias.

Vervolgens biedt Braun in haar boek een verandermodel aan. Hierin wordt rekening gehouden met aanwezige patronen, bij een grote organisatieverandering. Dit is iets wat in de ogen van Braun veel consultants vergeten, waardoor veel fusies mislukken.

Zoals alle boeken van Braun leest ook Patronen weer fijn weg, met mooie verhalen uit de hele wereld. Ook ziet het eruit alsof je door de National Geographic bladert. Braun bouwt voort op haar eerdere werk, met steeds nieuwe handvatten om met een antropologische blik aan de slag te gaan.

Rick Lindeman is gecertificeerd facilitator en design thinker. Hij is facilitator bij LEF Future center van Rijkswaterstaat. Daarnaast is hij oprichter en eigenaar van het Faciliteer Atelier.


Patronen - 'Een heel bijzonder boek'
15 juli 2021 | José Otte

Het ontdekken van Patronen, in organisaties, vormt een prima basis om te voldoen aan de verandering die we zien nu scripties vaker beroepsproducten worden, en onderzoek ook steeds vaker actie-onderzoek mag zijn.

Bij actie-onderzoek zijn we als onderzoeker betrokken bij de groep die we onderzoeken en vaak hebben we een faciliterende rol. De verandering die gewenst is, wordt bijna als vanzelf gestart bij het stellen van de eerste vragen. Die vragen kun je ‘beter' maken als je eerst als reiziger binnen mag gaan in het dorp dat je onderzoekt. Braun beschrijft dat mooi aan de hand van hoe zij bij een eerste bezoek aan een bedrijf gelijk kijkt naar de inrichting en entree. Of hoe zij meegenomen wordt door de ‘oudgedienden' naar de kelder waar foto's bewaard zijn gebleven van hoe het vroeger was in de organisatie. Door hiermee bezig te zijn b.v. bij het begin van je onderzoek, kun je gelijk kijken naar welke rol jij als onderzoeker pakt en hoe je afstand kunt houden om na je onderzoek een goede analyse te doen.

Patronen zijn repeterend, op meerdere lagen waarneembaar, hebben een systemische samenhang, vormen energievelden en worden overgedragen. Daarmee zie je een soort van basisritme ontstaan vanuit het onderliggende patroon. Kijken naar het systeem, door middel van patronen en zo de cultuur onderzoeken en intervenieren werd in de vroeg 20e eeuwse wetenschappen niet gedaan. Nu zien we steeds vaker dat een onderzoek vooral wordt gedaan om een verandering te bewerkstelligen. Braun beschrijft hoe zij regelmatig het vooronderzoek doet, maar dan voor de verandering iemand anders naar voren schuift, vaak om de rol als onderzoeker zuiver te houden. Dit is wel een interessant vraagstuk, omdat we binnen opleidingen vaak van de studenten die afstuderen vragen om beide rollen (die van onderzoeker, en die van implementator) op te pakken. Dat wordt nog moeilijker als je binnen de organisatie werkt waar je het onderzoek doet. De rollen die je hebt vloeien in elkaar over en maken het moeilijk om afstand te houden en een ‘schone' analyse te doen.

In het derde hoofdstuk krijgen we drie verschillende manieren aangereikt om naar patronen te kijken: dimensies, typologieen en grounded theory.

De vraag aan wie je terugkoppeling geeft van het patroon dat je onderzocht is een interessante. In modern onderzoek wordt vaak gezocht naar mogelijkheden om het hele systeem mee te nemen in het proces en dus ook de terugkoppeling aan alle belanghebbenden te doen. De terugkoppeling is dan ook gelijk de eerste stap van het vervolg, wat het veranderproces kan zijn. Braun noemt als manier om grootschalige terugkoppeling te doen het kampvuurgesprek of Afrikaanse volksraadpleging. Daarbij worden alle reacties, standpunten, meningen en plannen voor de toekomst gedeeld zonder discussie of debat. En er wordt een duidelijk besluit genomen. Dit soort stappen liggen dicht tegen het doen van actie-onderzoek aan, waarbij alle belanghebbenden hun verhaal kunnen doen en betrokken worden bij de uiteindelijke keuzes die gemaakt worden. Dit verhoogt het draagvlak voor het project.

Een mooie aanvulling die Braun doet is dat je altijd ten minste drie bronnen raadpleegt voor je een groteske uitspraak doet over een patroon van een volk, groep of organisatie. Zo doe je deskresearch naar de officiele beleidsstukken en de organisatiewebsite, je houdt interviews en doet participerende observatie. Zo test je of het patroon klopt, of je niet iets over het hoofd hebt gezien. Een lijst met valkuilen bij rapportage zorgt er voor dat je gelijk de goede richting op loopt op je reis.

In het hoofdstuk ‘Van duiding naar verandering' laat Braun zien dat het belangrijk is dat je niet alleen patronen kunt veranderen. Dat heeft te maken met dat je er zelf midden in zit. De verschillende rollen van onderzoeker, duider, en veranderaar zitten soms in de weg. Rituelen en verhalen zijn dragers van verandering. We hebben momenten nodig om te stoppen, achterom te kijken, dingen af te leren, afscheid te nemen, en weer af te leren. Dat kost tijd. Een heel interessant onderdeel van dit hoofdstuk (6) gaat over voodoo in organisaties. Dat heb ik met verwondering gelezen. We kunnen zo veel leren van andere culturen. Als je verandering bekijkt vanuit het oogpunt van voodoo zie je dat mensen wel willen veranderen, maar niet veranderd worden. En dat je ze dus moet betoveren, zoals bij voodoo - in het hart raken. Ik laat het even rusten, zodat de lezer iets heeft om naar uit te kijken.

Het boek sluit af met het bestendigen van patronen en een beschrijving van veel voorkomende patronen in organisaties. Ik vind dit boek echt een heel bijzonder boek. Als onderzoeker leerde ik veel meer over patronen, en hoe we dat in onderzoek veel beter kunnen observeren. Dus ik sluit af met een warm hartelijk dank aan Danielle Braun voor weer een mooi boek, in mijn kast, maar vooral ook om de verhalen te delen met mijn studenten.

Dr. José W. Otte MBA werkt als waarderend onderzoeker met een bedrijfskundige gedragswetenschappelijke achtergrond. Zij faciliteert sociale innovatie door het introduceren van dialoog groepen waarin gewerkt wordt met bijzondere vragen. Ze is verbonden aan Mizu.


Patronen // Laveert tussen gedegen inhoud en verbeelding en verwondering
1 juli 2021 | Sylvie van der Haar

In Patronen behandelt Danielle Braun allerlei vragen rondom patronen in organisaties. Ze laat ons meekijken door haar antropologenbril, met dit verrassende en rijk geschakeerde boek als resultaat.

‘Het is een patroon’. In ons dagelijkse taalgebruik hebben we het vaak over ‘patronen’. Zo had Sigrid Kaag het tijdens het debat over de toeslagenaffaire over Ruttes ‘patroon van vergeetachtigheid’. En maak je steeds dezelfde fouten, dan is er sprake van een patroon dat ‘doorbroken’ moet worden. Corporate antropoloog Daniëlle Braun is al sinds haar kindertijd gefascineerd door patronen en verbanden. We zien ze overal: in de natuur zoals bijvoorbeeld in pauwenveren en varens, in menselijke constructies zoals de Eiffeltoren en in gedrag in organisaties. In dit boek behandelt Braun allerlei vragen rondom patronen in organisaties. Ze laat ons meekijken door haar antropologenbril, met dit verrassende en rijk geschakeerde boek als resultaat.

Patronen kun je op verschillende lagen waarnemen. Wat zich manifesteert in een individu zie je terug in een team, een organisatie, een volk, in de wereld. Zo kun je steeds bepalen op welk niveau je wil interveniëren.

Een grote rol in het overigens prachtig vormgegeven boek, is ingeruimd voor context, van oudsher het domein van de antropologie. Braun introduceert hier de termen emic en etic, kernbegrippen uit de antropologie. Ze verwijzen naar het onderzoeksperspectief waarmee je naar de werkelijkheid kijkt. Emic is het standpunt van binnenuit bekeken, met het etic perspectief neem je de rol van observator aan. Het emic-perspectief is cruciaal voor de acceptatie. Als je alleen vanuit etic terugkoppelt, ontstaat vaak een afwerende reactie. De kracht van goed onderzoek, betoogt Braun, is een continue en doordachte wisseling tussen beide perspectieven.

De nuance die hieruit spreekt, is in het hele boek te herkennen. Zo laat Braun zien dat patronen nooit eenduidig zijn, en houdt ze een pleidooi voor ‘meervoudig partijdig kijken’ zoals ze dat zo mooi noemt. Zelfkennis is daarvoor cruciaal in de ogen van Braun, zodat je weet waar je blinde vlek zit. Een grappige cartoon van Selçuk Erdem van een neushoorn die allerlei landschappen schildert, illustreert hoe we allemaal beperkt zijn in onze waarneming, door onze achtergrond, ervaring, of, in het geval van de neushoorn, een grote hoorn voor onze neus. Op alle schilderijtjes is namelijk zijn eigen hoorn prominent in beeld. En zo hebben we allemaal onze eigen neushoorn. Helemaal niet erg. Als je je er maar van bewust bent, zodat je kunt schakelen van perspectief.

‘Weerstand’ is volgens Braun geliefd jargon van consultants en veranderaars. Maar het is toch vooral bullshit meent ze. Weerstand is namelijk niets anders dan een andere mening, een ander zicht op dezelfde werkelijkheid. In dit soort passages zijn Brauns antropologie-roots duidelijk te herkennen. Hier sijpelt ook de prettig-ontregelende toon van een van haar eerdere boeken, (Da’s gek) door. Braun is voortdurend waakzaam om weg te blijven van het oordeel, de andere kant te laten zien, en ons er van bewust te maken dat het uitmaakt vanuit welke positie je naar een bepaalde situatie kijkt.

Een ander opvallend onderdeel in dit boek is Brauns pleidooi voor het waarnemen met al je zintuigen. Hoe zeer dit misschien ook een ‘technisch’ boek is met allerlei onderzoeksmethodieken, patroonherkenning gaat niet zonder zintuigelijke waarneming en emoties mee te nemen in je verhaal. Het boek laveert tussen gedegen inhoud enerzijds en de kracht van verbeelding en verwondering anderzijds, met verandermodellen en manieren om naar patronen te kijken, aansprekende praktijkverhalen, prachtige foto’s en Brauns persoonlijke touch. Uit alles spreekt liefde voor het vak.

Als veranderaar, consultant, leidinggevende, coach of docent ben je je eigen instrument. Zelfkennis en reflectie zijn dan ook cruciaal. Mooi is dan ook dat reiziger Braun het boek eindigt met het belang van het maken van ‘de reis naar binnen’, die misschien nog wel spannender is dan al die andere reizen. Ze bevindt zicht daarmee in goed gezelschap. Want zoals VN-secretaris Hammarskjöld ooit al zei: ‘De langste reis is de reis naar binnen.’

Sylvie van der Haar is zelfstandig coach en klankbord voor bewuste professionals die ‘de weg naar binnen’ willen verkennen. Daarnaast begeleidt ze teams en verzorgt ze diverse workshops waarvoor zowel managementboeken als ook kunst en filosofie een inspiratiebron vormen. www.detweedeviool.nl


Patronen // Leert je met een andere blik naar organisaties te kijken
24 juni 2021 | Nora Ghaoui

Kun je water zien als je een vis bent? Of de cultuur van een groep waar je zelf in zit? Vaak niet. Een buitenstaander kan het zien door op een bepaalde manier te kijken. Hoe dat te doen legt Danielle Braun uit in Patronen.

 

Wat je ziet, hangt af van wie je bent. De auteur gebruikt hiervoor de metafoor van een neushoornhoorn: in elk beeld dat de neushoorn, oftewel jijzelf, ziet zit de hoorn er pontificaal middenin en moet je om je eigen hoorn kijken. (We negeren voor deze metafoor even het feit dat de ogen van een neushoorn in werkelijkheid opzij kijken, niet vooruit.)

Patronen is een ‘methodeboek’ waarin Danielle Braun haar antropologische blik en denkwijze toepast op het observeren en veranderen van gedrag in organisaties. De inhoud is veelal gebaseerd op haar eigen ervaring, die rijkelijk wordt gedeeld in vele voorbeelden. Stap voor stap neemt ze je mee in wat patronen zijn, hoe je ze herkent, hoe je ze duidt en communiceert.

In de eerste helft van het boek ben je in de rol van observator van buitenaf die de patronen in beeld wil brengen. Om te observeren moet je als buitenstaander beginnen. Het gevoel van ‘culture shock’ als je een groep voor het eerst meemaakt is de reden dat dingen je opvallen, omdat ze anders zijn dan wat je zelf kent. Het doet me denken aan een vreemde taal leren: die leerlingen worden expliciet onderwezen in de regels van spelling en grammatica van de nieuwe taal, terwijl moedertaalsprekers die impliciet hebben opgepikt.

Voor het ordenen van patronen bespreekt Braun de voor- en nadelen van drie methodes om dat te doen: dimensies (zoals die van Hofstede), typologieën (zoals de kleuren van De Caluwé), en grounded theory (achteraf de rode draad in de inzichten vinden). Hierbij is het zinvol om vooraf te bepalen welke methode je gaat toepassen.

Het spannende moment komt als je de geobserveerde patronen terugkoppelt aan de groep omdat daar altijd emotie bij komt kijken. Dat herken ik uit mijn eigen werk als consultant. Hoewel ik niet bezig was met cultuur en gedrag, maar met verkoop en marketing, werd mijn samenvatting van knelpunten in de huidige werkwijze niet geaccepteerd door de groep. Ik heb me altijd afgevraagd hoe dat kwam en wat ik anders had kunnen doen, en nu weet ik het: minder analyse van buitenaf, meer verhalen van binnenin. Dat inzicht neem ik mee.

In de tweede helft van het boek stapt Braun in een andere rol, die van de verandermanager die patronen wil veranderen, of juist bestendigen, en geeft zij haar visie over hoe je dat doet. Ze laat duidelijk weten dat de ‘bedrijfskundige’ veranderaanpak top-down vanuit het management wat haar betreft niet werkt. Liever een virale aanpak met mensen uit alle lagen in de organisatie die anderen ‘aansteken’ om nieuwe patronen te volgen. Tot slot deelt ze enkele voorbeelden van patronen die zij in veel organisaties heeft gezien.

Dit is een boek vol beelden. Hiermee bedoel ik niet te foto's die de tekst illustreren, maar de beelden die Braun oproept met haar woorden, die haar eigen neushoornhoorn laten zien. Zij ziet organisaties als tribale groepen van mensen, en gebruikt tribale terminologie om hun gedrag te duiden.

Een virale verandering is gebaseerd op de principes van voodoo. Een veranderproces wordt vergezeld door rituelen. Logo's aan de muur zijn totems. De adviseur die een beeld van de cultuur schetst is een magiër. De afdelingsleider is een chief, en de verkopers of innovators zijn jagers.

Het voelt onwennig, een kleine ‘culture shock’ die je als buitenstaander ervaart als je het voor het eerst meemaakt. Waarmee de concepten van Braun door het lezen van het boek zichzelf bewijzen, als kleine fractalen van een groter patroon. Als dit soort concepten je aanspreken dan is dit boek een aanrader. Het geeft je een andere blik om naar groepen en organisaties te kijken.

Nora Ghaoui is managementconsultant bij Veridia Consulting en een expert op het gebied van strategie en operationele verbetering.  Zij richt zich op het maken van uitvoerbare strategieën met heldere keuzes en concrete acties, waarin digitaal en data een steeds grotere rol spelen.


Patronen - 'Inhoudelijk rijk'
2 juni 2021 | Rudy Kor

Patronen van Danielle Braun heeft zo'n 250 bladzijden en acht hoofdstukken. Daarin krijg je antwoord op vragen over patronen: wat zijn het, hoe herken je ze, hoe leg je ze vast, hoe communiceren erover, hoe kun je ze veranderen, hoe zijn ze te bestendigen en wat zijn veelvoorkomende patronen in organisaties?

Braun heeft een bijzonder boek geschreven. In de eerste plaats is het bijzonder in de zin van de lay-out. Die is ronduit mooi en het boek heeft veel foto's. Maar het is geen koffietafelboek, al is het een waar genoegen om door het boek te bladeren en zou het boek niet misstaan op een ‘koffietafel'. Het is vooral een bijzonder boek in de zin dat Braun de lezer een inkijkje geeft in haar werkzame bestaan. Braun besteedt aandacht aan antropologische modellen, maar het is niet echt een leerboek. Patronen biedt een weergave van de persoonlijke ervaringen van Braun: Wat ze doet, hoe ze het doet en met welke antropologische methoden ze kijkt en intervenieert. Wat ze doet is gebaseerd op (zoals Braun het zegt) haar vakmanschap, op haar methodische en gefundeerde aanpak, dat ze verbanden ziet, combinaties maakt en patronen herkent.

Aantropologisch ambacht
Braun zegt dat we haar boek kunnen zien als een ‘nitty witty nerdy antropologische ambachtshandleiding.' Als je als lezer de schoonheid van patronen wilt ontrafelen, dan vindt ze wel dat we de moeite moeten nemen om ons een oud ambacht eigen te maken. ‘Het ambacht van de antropologie, waarin participeren, observeren, voelen, gewaarworden en interpreteren belangrijker zijn dan cijfers'. Is dat niet wat veel gevraagd van een doorsnee lezer?

Patronen en herhaling
Braun geeft deze, in het ‘dagelijks spraakgebruik' gangbare, definitie van patronen: ‘Een patroon bestaat uit een herhaling van eenvoudige eenheden of de toepassing van dezelfde regels zodat zich een reeks of veld vormt.' Patronen zijn repeterend, op meerdere lagen waarneembaar, hebben een systemische samenhang, vormen energievelden en worden overgedragen. Elk van deze kenmerken wordt in het boek verder uitgewerkt. Volgens Braun kunnen patronen van gebeurtenissen, gedrag, relaties en emoties voelen als een energieveld, waar je onbewust in wordt gezogen. ‘Het is magisch en realistisch tegelijk'. Braun stelt dat cultuur en patronen begrippen zijn die dicht tegen elkaar aan liggen. Cultuur beschouwt ze als een optelsom van patronen, die door een groep worden erkend en aangenomen en overgedragen en doorgegeven via voorbeeldgedrag, rituelen en religie.

Antropologische bril
De lezer kijkt door de ogen van een antropoloog naar de wereld van samenlevende en samenwerkende mensen. En dat werkt verfrissend en ook verwarrend. Haar specifieke manier van kijken kan, als je ervoor open staat, nieuwe inzichten genereren. Zo kun je bijvoorbeeld naar de eigen organisatie kijken met de structuurindeling van Mintzberg. Je kunt ook kijken door de antropolische bril van Braun. Zo onderscheid ze in een organisatie (‘de verzameling van mensen die met elkaar een patroon heeft ontwikkeld') zes tribale rollen: chiefs, sub-chiefs, jagers, verzamelaars, magiërs en elders. Een tribale rol is niet helzelfde als functie in de zin van een functieomschrijving. ‘Het is meer een archetypische energie die een belangrijke functie vervult voor de groep.' Over rol van de magiër zegt Braun onder meer dat het de mensen zijn die de kampvuren aansteken. Kampvuren waarbij goede gesprekken worden gevoerd en conflicten worden opgelost. ‘Organisaties hebben ook magiërs die wonderen verrichten en beschikken over speciale kennis die niemand anders heeft. (...) Je vindt ze meestal in stafafdelingen of het zijn mensen met een vrije rol.'

Gestolde ervaringskennis
Het boek voelt als een verzameling reisverslagen, gecombineerd met theoretische reflecties. Zo wordt er onder meer verwezen naar cultuurtypologieën, tribale rollen, grounded theory, kampvuurgesprekken en emic micro stories. Soms worden ze enkel opgesomd, vaak worden ze ook wat uitgebreider behandeld. Braun zegt dan wel dat haar werk op een stevig theoretisch fundament berust, maar in het boek is dat niet echt merkbaar. Zo is er geen controleerbare onderbouwing te vinden bij de opmerking van Braun dat de terugkoppeling van indrukken een magisch moment is (en je je ook een beetje als een magiër moet gedragen want daarmee neemt je gezag en expertise toe). Zoals Braun het nu heeft opgeschreven is het vooral gestolde ervaringskennis.

Taal voor veranderaars en leider
Braun zegt dat ze een taal heeft gezocht die veranderaars, consultants, leiders van organisaties, bewegingsbouwers, coaches, docenten, studenten (corporate) antropologie en therapeuten zal aanspreken. Ik ben er nog niet zo zeker van dat haar boek al deze mensen zal aanspreken. Het boek vraagt best een grote mate van intellectuele lenigheid van de lezer, want de antropologen-taal en manier van kijken is niet eenvoudig. Er zit veel jargon in (zoals bij elke discipline). En de diversiteit aan voorbeelden is een verrijking, maar vraagt tegelijk ook veel inlevingsvermogen van de lezer. Denk ik tenminste.

Braun en de uitgever hebben met Patronen niet alleen een inhoudelijk rijk, maar ook een mooi boek opgeleverd. Het is een persoonlijk werk vol verslagen van de grote hoeveelheid ‘reizen' die Braun heeft gemaakt. Als lezer krijg je een kijkje in de werk- en denkwereld van de antropoloog.

Rudy Kor is zelfstandig organisatieadviseur en auteur van diverse managementboeken. Tot voor kort werkte hij (als partner) bij Twynstra Gudde. Hij startte zijn werkzame leven bij Philips in Eindhoven. Als adviseur helpt hij (project)managers bij het effectiever inrichten van hun projecten. Als veellezer wordt hij gedreven door nieuwsgierigheid. Voor de lezer die benieuwd is wat anderen van een boek vinden, schrijft hij recensies voor Managementboek.nl


Patronen - 'Onmisbaar boek voor leidinggevenden'
31 mei 2021 | Renée Braken-Krol

Patronen' wat zijn dit eigenlijk? En waar vind je patronen? Hoe kan je patronen herkennen? En ook: hoe duid je patronen? Hoe verander je patronen en bestendig je patronen?

Met veel nieuwsgierigheid ben ik in dit prachtige boek begonnen. Een weekend lang werd ik volledig ‘opgezogen' door inspirerende foto's, concrete en herkenbare voorbeelden en praktische uitleg en toepassingen over Patronen in organisaties. Las ik nu een managementboek? Of juist een praktijkboek?

Danielle Braun is corporate antropoloog, spreker, directeur van de Academie voor Organisatiecultuur en auteur van diverse boeken. Heeft de wereld rond gereisd en is expert op het gebied van organisatiecultuur en leiderschap. Haar motto is 'aandacht is het nieuwe goud'.

Braun begint haar boek met een uitleg over wat patronen zijn. Ze doet dat aan de hand van concrete voorbeelden, vanuit reizen van Braun en met organisatievoorbeelden, waaronder ook de Corona-aanpak. De uitleg wordt ondersteund met theorie van bekende wereldwijde antropologen, psychologen en wijsgeleerden, wat het boek versterkt.

Om patronen te kunnen herkennen is van belang dat je kunt 'participatief observeren': waarbij er een wisselwerking is tussen meedoen en kijken. Braun beschrijft verschillende ordeningsprincipes van patronen. En waarschuwt: welke methode je ook kiest, het blijft jouw keuze en jouw zintuigelijke waarneming. Een mooi voorbeeld is de neushoorn-hoorn, hoe jij ook kijkt, je ziet altijd je eigen neushoorn-hoorn!

Het boek is stapsgewijs opgebouwd, in 8 hoofdstukken, en nodigt je uit om in je eigen (werk)omgeving patronen te gaan zien, herkennen, duiden en vastleggen, te veranderen en te bestendigen. Deze opbouw sprak mij direct aan, omdat het concreet werd, herkenbaar, vertaalbaar naar je eigen situatie. Ik las over patronen die ik dagelijks tegenkom. Door dit boek zijn ze me gaan opvallen.

Braun gebruikt hiervoor het antropologisch verandermodel. Een onderdeel van dit model is emic en etic, twee perspectieven om van binnenuit en van buitenuit patronen te kijken en te beschrijven. Na ieder hoofdstuk ging ik reflecteren en beschouwen 'wat herken ik van patronen?' 'waar neem ik dit waar om me heen?'

Een voorbeeld van de opbouw is dat in hoofdstuk 2 een ordening wordt beschreven op basis waarvan je patronen kan herkennen, waarop in hoofdstuk 4 wordt voortgeborduurd als je patronen wil duiden en vastleggen. Braun besteedt een heel hoofdstuk aan de meest voorkomende patronen in organisaties.
Heel krachtig vind ik het spanningsveld tussen patronen aan de oppervlakte. Waar zoek je de diepgang op, zoom je uit en kijk je naar de onderliggende vraag? De voorbeelden die in kaders staan helpen je hiernaar te kijken.

En als je over patronen wilt communiceren? Maak het concreet, zegt Braun. Benoem de patronen die je hebt gezien, wat voor gedrag je zag terugkeren, en wat wordt gezegd en niet gedaan.

Patronen is een prachtig vormgegeven boek, met heel mooie foto's van patronen en andere culturen. Door het kleurgebruik, aansprekend lettertype, aparte kaders met voorbeelden, is snel helder wat voorbeelden zijn die de tekst ondersteunen. Elk hoofdstuk sluit af met een korte samenvatting.
Een onmisbaar boek voor organisatieadviseurs, leidinggevenden, coaches en geïnteresseerden, die willen weten hoe je patronen kan herkennen en juist een stap verder willen gaan om patronen te willen veranderen en bestendigen.

Renée Braken is bedrijfskundige en facilitair veranderkundig leidinggevende. Zij heeft ruime ervaring binnen de Rijksoverheid.


Populaire producten

    Personen

      Trefwoorden