Op werkdagen voor 23:00 besteld, morgen in huis Gratis verzending vanaf €20
Hersenhack - 'Absoluut de moeite waard'
17 oktober 2019 | Ruerdje van Mierlo

Het nieuwe boek van Margriet Sitskoorn, hoogleraar klinische neuropsychologie heet HersenHack. Het is vlot geschreven en gaat over hoe we vandaag de dag, zonder dat we het doorhebben, continue beïnvloed worden en welk effect dat op ons denken en handelen heeft.

‘Hoezo word ik beïnvloed' dacht ik nog monter toen ik begon aan haar boek, maar al lezend begon ik steeds meer te begrijpen hoe de wondere wereld van mijn hersens is ontstaan en waarom die werkt zoals die werkt.

Ik houd van nadenken. Ik vind het leuk om dingen te ontrafelen en van verschillende kanten te bekijken en ik had ergens ook het idee dat dat nadenken bij mij wel goed zit en vaak klopt. Dus niet altijd helemaal vanzelfsprekend kom ik achter...

Sitskoorn pakt dit aardig aan door in het begin van haar boek allerlei testjes te doen. En warempel, ik tuin er nog een paar keer in ook. Niet goed voor mijn ego maar wel nodig om vervolgens haar boodschappen serieus te nemen.

Het besef dat mijn gedachten beïnvloedbaar zijn moet wel even indalen. Tegelijkertijd vind ik het ongelooflijk interessant. Sitskoorn maakt eerst vrij pijnlijk duidelijk hoe de beïnvloeding van het brein werkt maar vervolgens eindigt ze met goed nieuws: als je weet hoe het werkt kan je er anders mee omgaan en zorgen dat je toch zelf regie houdt en focust op wat je wilt bereiken.

De belangrijkste zaken die ik uit HersenHack haal:
- Ons brein werkt nog steeds op oude patronen die ontwikkeld zijn gedurende de evolutie.
- Niet alles wat je denkt is waar (ook als je denkt dat je goed op let).
- Om goed na te denken en de goede besluiten te nemen is grondige aandacht nodig, iets dat de hersenen niet van nature doen. Die zijn gericht op snelle verwerking en volgen graag de ‘denkpaden' of ‘denkpatronen' die je al hebt. Hierdoor ben je vatbaar voor verkeerde conclusies.
- Onze hersenen reageren het sterkst op thema's die evolutionair het belangrijkst waren: overleven en voortplanting, angst en genot.
- Zaken die sterk op ons angstsysteem inwerken, zoals een terroristische aanslag komen sterker binnen dan minder schokkend of positief nieuws.
- Doe je nooit iets nieuws , dan neem je geen zinvolle informatie op en ontwikkel je je maar beperkt, helemaal niet of in negatieve zin.
- Hersenen zijn een levend organisme en passen zich voortdurend aan. Alles wat je opneemt, voelt of zegt heeft invloed.
- Marketeers en communicatie-experts hebben kennis van deze mechanismen en gebruiken deze continue om ons te beïnvloeden. Sitskoorn spreekt mede daarom ook wel van het ‘post-truth 'tijdperk waar we nu in leven.

Hersenen werken graag efficiënt:

Hersenen blijken gericht op patroonherkenning en werken graag efficiënt. Door herhaling van gebeurtenissen of informatie herkennen de hersenen patronen en verwerken deze. De routes die hierdoor ontstaan in je hersenen werken in nieuwe situaties als snelwegen. Ook al is iets niet helemaal hetzelfde, je hersenen zullen toch de link leggen.

Echter, dit snelle verwerken heeft ook een prijs.

Als informatie in eenvoudige, vergelijkbare hapklare brokken wordt aangeleverd, zoals tegenwoordig, zullen we niet meer heel hard nadenken of veel tijd besteden aan alles volledig uitzoeken. We verwerken de informatie dan snel en efficiënt, maar ook onzorgvuldig. Daardoor kunnen we zaken waarnemen zoals ze lijken en niet zoals ze echt zijn.

Info vanuit een verhaal vinden we geloofwaardiger dan cijfers en tabellen

Ons brein is vooral gevoelig voor verhalen en verhalenvertellers. Het blijkt zelfs dat als iemand een verhaal goed kan vertellen er een stofje vrijkomt: oxytocine genaamd. Deze stof zorgt ervoor dat we verhalenvertellers sneller vertrouwen en geloven. Toch zijn verhalen vaak gedramatiseerde aftreksels van de werkelijkheid en werken ze daarmee fabels in de hand.

Negatief nieuws heeft niet te onderschatten invloed

Onderzoek laat zien dat mensen die veel negatief nieuws tot zich nemen riscio's verkeerd inschatten, angstiger zijn, meer minachting en vijandigheid ervaren ten opzichte van anderen, een negatievere stemming hebben, gevoellozer raken en eerder denken dat hun acties voor een betere toekomst (zoals afval scheiden) er toch niet toe doen. Tegenwoordig is er veel slecht nieuws, niet zozeer meer dan vroeger maar wel veel toegankelijker. Het is dus de kunst te filteren, te verifiëren maar vooral ook te kiezen om je aandacht te richten op je eigen doelen. Want alles waar je aandacht aan besteedt heeft invloed op je hersens. En dus, als je aandacht aan de goede dingen geeft worden de daaraan gerelateerde verbindingen in je hersens ook sterker. En zo word je daar beter in, effectiever en uiteindelijk ook gelukkiger. In de woorden van Sitskoorn zelf:

‘Je brein vormt je zijn, en je zijn vormt je brein en daardoor weer je zijn. Maar ook weer je brein. Dit gebeurt in een voortdurend proces van zijn en worden. Het is dus heel belangrijk om je bewust te zijn van waar je je aan blootstelt en om aan deze blootstelling ook zelf richting te geven. (Hersenhack pagina 25).'

De belangrijkste tips om je hersens goed te gebruiken:
- Als eerste, durf te weten. Ga de uitdaging aan en denk niet, voor mij geldt dit niet
- Begrijp hoe je hersens werken en hoe je beïnvloed wordt
- Focus bewust waar je je aan blootstelt, welke info, welke mensen, hoeveel social media etc.
- Lees achtergronden van het nieuws
- Probeer te falsificeren waar mogelijk
- Varieer in nieuwsbronnen
- Weet dat genuanceerde conclusies vaker waar zijn dan eenvoudige snelle waarheden

Tot slot

Al reflecterend schiet me te binnen dat ik vanuit verschillende hoeken overeenkomstige ideeën tegenkom. Vanuit het Zenboeddhisme leerde ik dit jaar al te kijken naar je hersenen als zintuig, dus niet als waarheid, maar als denkmethode, als iets dat je kan gebruiken net als je ogen en je oren.

Ik begin dit beter te begrijpen door het lezen van Hersenhack. Het is absoluut de moeite waard en er staat nog veel meer in dan ik hier in een paar woorden kan samenvatten. Haar conclusies zijn zowel alarmerend als hoopgevend. Lees dit boek een update je brein!

Ruerdje van Mierlo is senior loopbaancoach, executive coach bij het Talenthuis en oud bestuurslid van Noloc, beroepsvereniging van Loopbaanprofessionals. Zij is gespecialiseerd in de begeleiding van dertigers en veertigers. Van oorsprong is zij cultureel antropoloog, werkte onder meer bij het Anne Frank Huis en PICompany.

Hersenhack - 'Letterlijk uitdagend'
2 oktober 2019 | Elly Stroo Cloeck

Alweer een boek over psychologie? Jazeker, maar dit keer gaat het niet alleen over biases en heuristieken, over beïnvloeden en manipuleren. In HersenHack van Margriet Sitskoorn komt ook de maatschappelijke impact aan de orde.

Hersenhack? Klinkt eng! Margriet Sitskoorn legt in haar nieuwste boek HersenHack uit dat de term ‘to hack' al tientallen jaren bestaat en oorspronkelijk betekende: verbeteren, nieuwe verbindingen maken (van treincircuits!). Later betekende het: creatieve oplossingen vinden voor (computer)problemen en pas recent is de negatieve betekenis ontstaan. Margriet gebruikt hack voor beide betekenissen: inbraak èn verbetering.

Het heerlijk leesbare en letterlijk uitdagende boek doet uit de doeken hoe anderen inbreken in je hersenen, bijvoorbeeld met fake news. Ook gaat het in op manieren om zelf je hersenen te verbeteren, zodat je beter kunt functioneren. Er zijn veel voorbeelden, onderzoeken en testjes opgenomen, die soms wat gedateerd zijn, en vaak al bekend als je veel psychologieboeken leest.

In deel 1 van het boek ‘Leer jezelf kennen', vind je veel testjes en puzzels, die je laten ervaren hoe beroerd je hersenen af en toe werken. Veel van deze uitdagingen kende ik al, maar sommige waren nieuw voor mij en daar tuinde ik dan, gewaarschuwd en al toch (even) in. Zoals deze: Welk getal hoort op de plaats van het vraagteken? 1 is gelijk aan 5; 2 is gelijk aan 10; 3 is gelijk aan 15; 4 is gelijk aan 20; 5 is gelijk aan ?

Dergelijke voorbeelden van hersenen die een snel maar fout antwoord geven, zijn heel krachtig en doen waar Margriet voor waarschuwt: ze geven een ongemakkelijk gevoel! Toch lees je door, natuurlijk.

In deel 2 van het boek, over hoe hersenhacks leiden tot grote maatschappelijke problemen en hun oplossingen, vind je hoofdstukken over fake news, angst, (verslaving aan) genot, en identiteit.

In het hoofdstuk over fake news wordt (natuurlijk) Donald Trump genoemd, die alles wat hem niet zint als fake news bestempelt en zelf ook de nodige hoeveelheid creëert. Filosoof Jason Stanley waarschuwt ervoor dat fake news niet alleen wordt gebruikt om mensen te misleiden, maar dat het doel is om ultieme macht te krijgen. Over mensen, over de wereld, maar ook over feiten, over de realiteit.

Waarom laten onze hersenen dit gebeuren, waarom geloven we zo makkelijk iets dat niet waar is? Hier heeft Sitskoorn de nodige oorzaken voor op een rijtje gezet. Een daarvan is dat het proces van twijfelen aan informatie, het nader onderzoeken en daarna je hersenen updaten, uitgevoerd wordt door de prefrontale hersenschors, en dat deze achteruit gaat bij het ouder worden. En dàt roept bij mij de vraag op of het wel verstandig is om de machtigste posities aan oude, en dus relatief makkelijk beïnvloedbare mensen te geven.

Identiteit gaat onder andere over ‘ingroup positivity' en ‘outgroup negativity'. Mensen zien eerder het goede in eigen groepsleden dan in ‘outgroup'-leden, bevoordelen de groepsleden en zijn geneigd de outgroupleden te benadelen. Zèlfs als die eigen groep volkomen arbitrair tot stand is gekomen, zoals door kop-of-munt gooien. Dat ‘eigen-groep-eerst' vooroordeel is dan misschien genetisch bepaald doordat het je ooit beschermde tegen honger en sabeltandtijgers, maar nu is het niet meer nodig. Toch cultiveren we het nog steeds door de manier waarop onze hersenen werken. Ook stereotypering, racisme en dehumanisatie komt in dit deel aan de orde, met fascinerende uitleg hoe (en vooral waarom) mannen reageren op (al dan niet) schaarsgeklede vrouwen.

We kunnen dit allemaal veranderen, stelt Sitskoorn, zodat we prettiger samenleven, zelfs meer kans op wereldvrede hebben. We hoeven alleen maar onze hersenen te hacken, bijvoorbeeld door achtergronden van het (fake) nieuws op te zoeken op www.ourworldindata.org, (ik keek naar de CO2-emissie pagina, fascinerend!). Met feitelijke voeding kun je je hersenen updaten, je angstsysteem reguleren en minder beïnvloedbaar worden. Of jezelf trainen om jezelf in een ander te verplaatsen, hoe moeilijk dat vaak ook is. Zo update je je hersenen. Hersenhack!

En? 5 is gelijk aan ?

Wie '25' antwoordde moet Hersenhack zeker kopen!

(En als je ‘1' antwoordde ook, want je wilt vast méér weten van die schaarsgeklede vrouwen...).

Elly Stroo Cloeck is projectmanager en auteur bij ESCIA. Ze schrijft recensies en samenvattingen van managementboeken, verzorgt managementboek-gebaseerde permanente educatie èn is jurylid voor ‘Managementboek van het Jaar 2020'. Het boek HersenHack doet niet mee in deze verkiezing.

Hersenhack - Een belangrijke eerste stap naar een beter brein
15 juli 2019 | Christel Deckers

Mijn hersenen konden wel een update gebruiken. Daarom viel mijn oog op HersenHack van Margriet Sitskoorn, hoogleraar klinische psychologie aan de universiteit van Tilburg.

Sitskoorn waarschuwt ons in Hersenhack: ‘bescherm je besturingssysteem tegen hackers'. Dit is geen reclame voor het aanschaffen van een virusscanner of iets dergelijks. Hersenhack biedt een helder betoog, met wetenschappelijke bewijzen gestaafd, dat wat we zien niet altijd de waarheid is. Tevens zet Sitskoorn in scherpe bewoordingen uiteen waarom we zo gevoelig zijn voor nepnieuws en hoe we onszelf daartegen kunnen beschermen.

In het eerste deel van haar boek laat ze ons aan de hand van een aantal spelletjes zien wat er allemaal voor nodig is om goede beslissingen te nemen. Handig bijvoorbeeld bij het afsluiten van een hypotheek. ‘Denken is echter niet het enige wat telt', schrijft Sitskoorn. ‘Er zijn nog meer vaardigheden die je helpen bij informatieverwerking en het nemen van beslissingen.' Welke vaardigheden dat zijn beschrijft ze uitgebreid in hoofdstuk 3 (het laatste hoofdstuk van deel 1).

In het tweede deel van haar boek legt Sitskoorn uit hoe hacken van je hersenen tot problemen leidt, en hoe je die oplost.

Sitskoorn hoopt dat de kennis die ze in Hersenhack biedt niet alleen ons vooruit zal brengen, maar ook de wereld. En daar sluit ik me van harte bij aan. In de wetenschap, zoals de auteur ook zelf aangeeft, dat dit tijd, goede wil en energie van eenieder vergt. Je bent gelukkig nooit te oud om te leren.

Met het boek in de hand kunnen we in ieder geval een belangrijke eerste stap zetten. Ik was blij verrast te lezen dat onze hersenen kunnen veranderen en aanpassen aan de informatieoverload van deze tijd. Dat we onze ingesleten paadjes van goede én slechte gewoontes kunnen veranderen. Bovendien vertelt Sitskoorn in Hersenhack hoe we dat het beste kunnen aanpakken.

Christel Deckers is professioneel toezichthouder in verschillende Raden van Toezicht in de Zorg, o.a. van het Trimbos en Maxima medisch Centrum. Daarnaast is zij adviseur voor zorg- en welzijnsorganisaties. Christel is gepromoveerd aan de Business School of Economics in Nijmegen. Tevens doet zij onderzoek naar De juiste Bestuurder op de juiste plek vanuit de Erasmus Universiteit. Kernwoorden in haar werk zijn: met plezier naar je werk, we doen het samen en de juiste mens op de juiste plek (www.christeldeckers.nl).

Populaire producten

    Personen

      Trefwoorden