Op werkdagen voor 23:00 besteld, morgen in huis Gratis verzending vanaf €20
De kunst van het observeren - Scherper denken door aandachtig kijken
23 januari 2017 | Sylvie van der Haar

Scherper denken door aandachtig te kijken. Dat is althans wat Amy Herman met haar boek De kunst van het observeren betoogt.

In haar jarenlange ervaring als jurist merkte Herman keer op keer hoe onbetrouwbaar onze waarneming vaak is: onze hersenen kunnen niet alles zien, en al helemaal niet alles verwerken. Probleem is alleen dat we vaak wel dénken dat we het bij het rechte eind hebben.

Herman greep terug op haar achtergrond als kunsthistorica, een vak waarin ‘waarnemen’ ook een grote rol speelt. Ze ontwikkelde een cursus, in de eerste plaats voor geneeskundestudenten, om het observatievermogen te verbeteren via het analyseren van kunstwerken. Deze onorthodoxe aanpak vond al snel navolging bij andere disciplines, zoals agenten in opleiding. Net als voor artsen is het kunnen herkennen, bepalen wat prioriteit heeft, conclusies trekken en die vervolgens overbrengen, voor agenten van cruciaal belang. Als je kunt praten over wat er zich in een kunstwerk afspeelt, kun je ook praten over situaties in het dagelijks leven, zo stelt Herman. Door kunstwerken te beschrijven leer je effectief communiceren, of het nu een crime scene betreft, of een gesprek in de behandelkamer van een arts.

Via vier stappen, beoordelen, analyseren, formuleren en aanpassen, neemt Herman ons mee in het proces van observeren. Je hoeft geen ervaren museumbezoeker te zijn om aan de hand van Hermans betoog je eigen waarneming onder de loep te nemen. Integendeel zelfs, kennis over kunst kan je blik vertroebelen. Terwijl het juist gaat over ‘aandachtig en oordeelvrij kijken’. Een behoorlijke uitdaging, blijkt.

In het deel ‘Beoordelen’ gaat het over je automatische piloot uitschakelen, en ‘met nieuwe ogen kijken’. De schrijfster maakt je bewust van het feit dat iedereen geneigd is tot subjectieve waarneming, en leert je objectief waarnemen, zowel details als het grote geheel. Ze ondersteunt haar verhaal met veel voorbeelden, waardoor je bij jezelf kunt testen hoe het zit met jouw eigen beoordelingsvermogen. Hoe objectief je ook denkt te zijn, Herman confronteert je feilloos met jouw ‘filters’. Verhelderend.

In het deel over ‘Analyseren’ gaat het er om niet alleen te beschrijven wat je ziet, maar ook oog te hebben voor wat er níet is. Op die manier maak je je observaties specifieker. Sherlock Holmes wordt opgevoerd om dit te illustreren: de hond in het verhaal over een moordzaak blafte niet, hetgeen de sleutel bleek tot de oplossing van de zaak: de dader bleek een bekende van het slachtoffer.

Dan ‘Formuleren’: een interessant deel over het belang van zorgvuldig communiceren. Vol met anekdotes over (kleine) communicatiestoornissen met vaak grote gevolgen, soms grappig, soms schrijnend. Wat denken we toch vaak dat we duidelijk zijn, en het over hetzelfde hebben. Het tegendeel blijkt waar.

Het laatste deel, ‘Aanpassen’ gaat nog wat dieper in op onze vooroordelen en aannames, en geeft je handreikingen om objectief te blijven kijken. Herman roept je op om niet te snel te oordelen, bij complexe situaties een stap terug te doen, en de dingen te ontmantelen, laag voor laag, zoals je bij een complex kunstwerk zou doen.

Kortom, Amy Herman onderbouwt haar belofte van ‘scherper denken’ stevig. Bovendien illustreert ze haar betoog met veel praktijkvoorbeelden én mooie illustraties, hetgeen De kunst van het observeren zeer lezenswaardig maakt. Ze roept ons op niet te snel te oordelen. In deze complexe tijd is dat een waardevolle, krachtige boodschap. En niet alleen voor artsen en agenten.

Sylvie van der Haar is trainer/coach en verzorgt workshops, met o.a. managementboeken als inspiratiebron. Ze is verbonden aan Instantes.

De kunst van het observeren - Scherper denken door aandachtig kijken
28 september 2016 | Peter de Roode

Dit boek gaat over het wakker schudden van je zintuigen en het opwekken van nieuwsgierigheid. Met een belangrijke rol voor de waarneming zet advocate en kunstkenner Amy Herman de toon: wie goed waarneemt, gaat ook beter denken.

De ervaringen die zij heeft opgedaan in het trainen van mensen, waaronder de FBI, is gebaseerd op het kijken naar kunst. Een zeer uitdagend en origineel boek dat leest als een trein. De belofte van De kunst van het waarnemen? Nooit meer zien op dezelfde manier.

Een interessant uitgangspunt om mensen te leren kijken aan de hand van kunstwerken, met name schilderijen. Door ze even weg te halen uit de gebruikelijke context dwing je ze scherp te kijken. Het blijkt al snel dat dit geen geringe opgave is. Herman laat in haar boek veel kleurenfoto’s zien van schilderijen en vraagt de lezer die goed te bekijken. De overhoring volgt een bladzijde later wanneer het schilderij uit beeld is. Ik word me pijnlijk bewust dat ik niet goed ‘kijk’. Misschien kijk ik wel maar ik moet observeren: gericht kijken, details waarnemen en die zo objectief en feitelijk mogelijk weergeven. Het blijkt dat dit een vaardigheid is die te verbeteren valt en waarin iedereen zich kan bekwamen.

Kunst bevat alles wat we nodig hebben, stelt Herman, om onze waarneming, inzichten en communicatievaardigheid te verbeteren. Kunst speelt m.i. momenteel niet zo’n grote rol in de wereld van management maar het is niet moeilijk voor te stellen dat perspectiefwisseling tot verrassende resultaten kan leiden. En wanneer we de auteur - die een behoorlijke staat van dienst heeft in het verzorgen van trainingen in het leren observeren aan de hand van kunst- mogen geloven heeft ze de waarneming van haar cursisten flink verbeterd. Je zou je kunnen afvragen voor welke organisaties de waarneming een belangrijke rol speelt. Voor de hand ligt het om ziekenhuizen, de politie, de FBI, de brandweer te noemen, die ook door Herman worden opgesomd, maar ik denk dat de lijst oneindig lang is: elke organisatie zal goed moeten kunnen waarnemen.

Wat maakt dit boek interessant? Allereerst de enorme kennis van de auteur. Het zijn haar ervaringen van allerlei praktijksituaties en trainingen en die gecombineerd met de nodige anekdotes, die ervoor zorgen dat je je geen moment verveelt als lezer. De verschillende kleurenfoto’s missen hun uitwerking ook niet: het is uitdagend om je waarneming te oefenen op de schilderijen die de auteur je aanbiedt. Daarnaast is het ook de schrijfstijl van Herman die dit tot een aan te raden boek maakt. Toch is het niet alleen een boek met plaatjes kijken met daarover vragen krijgen en de goede antwoorden een bladzijde verderop lezen. Nee, het is de diepgang die de auteur weet aan te brengen, de verwevenheid van de concepten, en de zeer heldere uitleg die dit boek tot een belangrijk boek in dit genre maken.

Het boek is opgezet langs de volgende thema’s: beoordelen, analyseren, formuleren en aanpassen. Over elk thema krijgt de lezer handvatten aangereikt om zijn eigen observatievermogen te verbeteren. Ik denk dat Amy Herman de belofte van De kunst van het waarnemen meer dan waarmaakt!

Drs. Peter de Roode is zelfstandig adviseur en trainer. Hij ondersteunt organisaties bij het invoeren van grootschalige veranderingen waarbij gedragsverandering centraal staat. Hij is auteur van de boeken Meegaan of dwarsliggen, Werkvormen voor managers en Leidinggeven kun je zelf. Samen met meerdere auteurs schreef hij onder red. van Rob van Es het boek Praktijkboek Veranderdiagnose en samen met Peter van den Boom schreef hij Theatervoorstellingen in organisaties. Naast zijn schrijfactiviteiten is hij spreker en organiseert hij trainingen en seminars over actuele managementthema's.

Populaire producten

    Personen

      Trefwoorden