Op werkdagen voor 23:00 besteld, morgen in huis Gratis verzending vanaf €20
Free! - De opkomst en ondergang van een eigenwijs bedrijf
30 maart 2017 | Rupert Parker Brady

Eens in de zoveel tijd verschijnen er boeken die je gelezen moet hebben. Het zijn voor mij vaak de gebundelde verhalen over vermaarde bedrijven waar veel mensen wat mij hebben als medewerker of consument.

Spraakmakende merken die worden geleid door ondernemers die de zaken onconventioneel aanpakken en juist daardoor succesvol zijn. Het oorspronkelijke Free Record Shop is een iconisch bedrijf dat succesvol is geworden in een tijdsperk waar veel mocht en alles kon. Het komt niet vaak voor dat de ondernemer persoonlijk heeft getekend voor het manuscript.

Ik wist dat het nooit de bedoeling was dat het boek een rouwrandje zou krijgen. In oktober 2014 vertelde Hans Breukhoven in een exclusief interview met De Telegraaf dat hij samen met zijn goede vriend Juan da Silva bezig was ‘de geweldige jaren bij Free Record Shop’ op te schrijven. Hij had dan wel naar eigen zeggen ‘de onderkant van de hel’ gezien en ‘bijna alles verloren’, het was zijn eer te na om het bedrijf in de vergetelheid te laten zakken. En als Hans iets in zijn kop had, had hij het zeker niet in zijn kont. Een doener pur sang; bij leven, welzijn en ook tijdens zijn slopende ziekte. Tot op het laatst een vechter, die op zijn 70ste verjaardagsfeest vorig jaar nog op de dansvloer stond. Deze man had ‘niet lullen maar poetsen’ eigenhandig uitgevonden.

Ik ben blij dat het hem gelukt is om zijn laatste wens te verwezenlijken. Free! is een jongensboek dat je meevoert in de denkwereld van de twee zielsverwanten: Juan de beste inkoper en Hans de rasondernemer. Keiharde zakenmannen, players bij uitstek. Ze wisselen elkaar af om de lezer te onderhouden over de chronologie der gebeurtenissen, afgewisseld met smeuïge anekdotes. De sterk gekleurde verhalen zijn gelardeerd met citaten van voormalige ‘samenwerkers’. Kritische geluiden worden vermeden op een aantal relativerende opmerkingen van de auteurs na. Die komen erop neer  dat met het instorten van de cd-markt en de opkomst van internet opeens niet alles meer in goud veranderde wat ze samen bedachten.

Hier en daar staat een opmerking van een oud-medewerker die erop wijst dat de veelbezongen vrijheid van handelen en werkplezier bij de vriendenclub pak ‘m beet de laatste 10 jaar noodgedwongen moest plaatsmaken voor een meer zakelijke aansturing en pijnlijke maatregelen. Dit leidde tot een opeenstapeling van verkeerde beslissingen en paniekvoetbal om de winkels nieuw bestaansrecht te geven in het tijdperk van (illegale) downloads, internet en iTunes. Te allen tijde houden Hans en Juan de regie om de volgordelijkheid der gebeurtenissen te beschrijven. Ze schromen niet om een aantal topmanagers flink onderuit de zak te geven. Het mondt nog net niet uit in een afrekening, maar het scheelt weinig. De frustraties spatten er van af. Hoe kon het bestaan dat zo’n mooi bedrijf ten onder moest gaan? Alleen de markt de schuld geven is niet genoeg. Free Record Shop is mijn inziens ten onder gegaan door een gebrek aan focus en realiteitszin. Het moment dat Hans zijn bedrijf van de beurs wist te halen, was het begin van het einde.

Ik weet nog goed het moment. Als hoofdredacteur van NieuwsTribune was ik organisator van de prijs Retailer van het Jaar. Op het podium in de Beurs van Berlage interviewde ik op 5 april 2001 Piet Zoomers, Roland Kahn en Breukhoven die alle drie waren genomineerd voor deze persoonlijke onderscheiding voor innovatie, lef en visie. Vlak voordat de winnaar bekend werd gemaakt, merkte ik dat Hans kon zien welke naam op het bronzen beeldje stond dat klaarstond om te worden uitgereikt. Zijn gezicht sprak boekdelen, maar de trotse pauw wist zich in te houden totdat de juryvoorzitter het juryrapport voorlas. Tina Turners ‘Simply the best’ schalde door de zaal wat het credo was van Free Record Shop. Zijn vrouw Vanessa schreed door de zaal om haar man te omhelzen. Uitgerekend die dag publiceerde NRC Handelsblad een kritisch artikel over de ondermaatse prestaties van het beursgenoteerde bedrijf. Negen maanden later telde de multimiljonair €35 miljoen neer en had hij de teugels weer in handen.

Het geesteskind van Hans kon dankzij de conservatieve muziekindustrie ontkiemen, het imploderen van diezelfde sector heeft zijn bedrijf de nek gekost. Mensen jonger dan 25 jaar kunnen zich er geen voorstelling van maken. Er was een tijd dat heel Nederland platenzaken platliep en jongeren hun spaarcenten uitgaven aan muziek. Er was een enorme honger, en Hans en Juan wisten daar als geen ander op in te spelen. De selfmade marketeer en muziekliefhebber begrepen hoe je met stunts en veel bravoure 100% naamsbekendheid kon krijgen. Voor de duvel niet bang bedachten ze alle trucs binnen en buiten de grenzen van de wet om mensen naar hun winkels te krijgen. Het boek is absoluut enorm waardevol voor al die jonge mensen die de gouden jaren van Free Record Shop nooit hebben meegemaakt en de zieltogende winkel herinneren, waar de elpee’s, cd’s en dvd’s werden verdrongen door allerlei branchevreemde fratsen om maar een stuiver te verdienen. Bij Free Record Shop draaide het jarenlang 100% om ondernemerschap en 100% om klanten. Totdat de concurrentie vanwege online letterlijk ongrijpbaar werd en de keten zich wist te vervreemden van haar klanten. Waren er dan veel slechte adviseurs? Hans was niet het type ondernemer die zich iets op de mouw liet spelden, ook als het wijze raad was. En dat was tegelijkertijd zijn achilleshiel. Hij maakte liever zijn eigen fouten dan dat hij op zijn handen ging zitten en nietsdoen. Met wat meer geduld en minder eigengereidheid had Free Record Shop wellicht nog kunnen bestaan, maar dan in sterk gekrompen vorm en klaar voor de toekomst.

Het boek was nog beter geworden als het met wat meer journalistieke distantie was geschreven, en ook andere mensen hun licht op de geschiedenis hadden kunnen laten schijnen dan de pioniers en vertrouwelingen. Dan was het boek echter nooit zo persoonlijk geweest, vol met privékiekjes van de makers en grappige terzijdes van twee stoere jongens die opscheppen over hun beste jaren. Het boek is een en al emotie. En dat past 100% bij de persoon die Hans was.

Rupert Parker Brady is marketing- en retailstrateeg en auteur.

Free! De opkomst en ondergang van een eigenwijs bedrijf
16 maart 2017 | Fred Rutgers

Niet ieder bedrijf leent zich om er een boek over te schrijven. Free Record Shop is een uitzondering op deze regel. Free! De opkomst en ondergang van een eigenwijs bedrijf bevat het verhaal door de hoofdrolspelers zelf, Hans Breukhoven en Juan da Silva.

Eigenlijk vind ik dit geen managementboek. Het heeft alles van een jongensboek met een titel als: Hans en de rebellenclub. Ik heb het genoegen gehad om Hans Breukhoven en Juan da Silva enkele keren te ontmoeten en dat was telkens weer een bijzondere ervaring. Deze ontmoetingen waren nooit saai, en het gesprek liep altijd anders dan je van te voren dacht. Aan de ene kant dachten ze altijd ver buiten de box, aan de andere kant zaten ze ook weer erg vast aan hun eigen overtuiging. We waren het een paar keer echt oneens, maar er werd altijd gezocht naar hoe het wél kon. Ook als je daarvoor flink je nek moest uitsteken.

Vandaar dat ik de ondertitel; ‘De opkomst en ondergang van een eigenwijs bedrijf’ echt toepasselijk vind. Hoewel je met de wijsheid van nu best kunt roepen dat de mannen fouten hebben gemaakt en dat het allemaal ook anders had gekund en wie weet ook had gemoeten, kan niemand ze ontzeggen dat het echte ondernemers waren.

Dit boek is voor mij een waar feest van herkenning. Ik val van de ene ‘oh ja’ belevenis in de andere. Wie heeft niet ooit iets gekocht in die winkels? Wie kent niet de vele, soms roemruchte acties die soms echt de markt op zijn kop zetten? Half Nederland stond ooit op zijn kop in de keukenla om uit alle hoeken en gaten spaarzegels bij elkaar te zoeken om daarmee een cd te kopen.

De echte muziekliefhebbers onder ons kunnen zich vast ook nog wel herinneren hoe Free telkens weer kans zag om uniek materiaal aan te bieden dat je vrijwel nergens anders kon vinden.

Free Record Shop was niet alleen een bijzonder bedrijf, het was ook een kweekvijver van talent. Iedereen kreeg als samenwerker veel ruimte en alle kansen om te leren en te groeien. Menig oud medewerker heeft nu elders een mooie functie. Bijna alle ex medewerkers denken nog met veel plezier terug aan de tijd bij hun Free Record Shop.

De vertellers zijn duidelijk trots op wat ze allemaal gedaan hebben. Ze schromen ook niet om eerlijk te vertellen over de dingen die ze hebben geprobeerd die uiteindelijk geen succes zijn geworden. Welke ondernemer kan zonder keihard te liegen beweren dat hij nooit een zeperd heeft gehad? Hans en Juan zochten telkens weer de grens en gingen er soms ook wel over en juist dat levert een paar erg mooie verhalen op die ik met een glimlach heb terug gelezen in dit boek.

Volgens mij zou er gemakkelijk nog een boek kunnen komen als we de verhalen van derden over Free nog eens zouden opschrijven. Vriend en vijand, en ook zakenpartners en medewerkers, iedereen heeft zijn eigen herinneringen aan dit bijzondere bedrijf en deze bijzondere mannen. Humor speelde altijd een grote rol. Er werd hard gewerkt, veel gelachen en in de goede tijd ook heel veel geld verdiend. De tijden zijn veranderd, Free Record Shop is het niet gelukt om voldoende met haar tijd mee te gaan om te overleven. Maar wat was het ook een mooie tijd en wat is het leuk om dat hele verhaal nog eens lekker door te lezen. Leuk om te zien hoe het allemaal is gelopen en soms ook leerzaam, want Free! maakt duidelijk dat succes nooit een verworven recht is en dat je naast heel veel ervaring en doorzettingsvermogen soms ook gewoon een flinke dosis mazzel moet hebben.

Fred Rutgers is actief als ondernemerscoach, retailtrendwatcher en retailexpert. Hij schrijft al jaren blogs voor diverse websites zoals www.deondernemer.nl, waar hij blogger van het jaar 2016 werd. Daarnaast heeft hij diverse boeken geschreven.

Populaire producten

    Personen

      Trefwoorden