Op werkdagen voor 23:00 besteld, morgen in huis Gratis verzending vanaf €20
14 april 2011 | Ton Horrevorts

Het is een huzarenstukje om de denkbeelden van de belangrijkste denkers ter wereld over leiderschap te bundelen in een relatief dun boek. Dominique Haijtema flikte dat kunststukje in 'Leiderschap is een keuze'. In dit boek laat zij grote denkers als Stephen Covey, Warren Bennis, Manfred Kets de Vries en Jim Collins aan het woord. Maar ook mensen als Peter Bakker (TNT), Jack Welch (GE), Ingvar Kamprad (Ikea) en Louis Gerstner (IBM) die leiderschap in de praktijk lieten zien als CEO van grote ondernemingen.

Domique Haijtema is een journalist en psycholoog die al jaren gebiologeerd is door het fenomeen leiderschap. Ze heeft veel grote denkers en doeners over dit thema geïnterviewd: wat is het, kun je het leren en wat maakt iemand tot een leider? In de interviews met Haijtema komt de kern van de filosofie van deze denkers en doeners tot uitdrukking. In 'Leiderschap is een keuze' zijn ruim 25 van deze interviews gebundeld. De bundel geeft een aardige staalkaart van de huidige stand van het denken over leiderschap. Het scheelt geïnteresseerde leken en gehaaste managers een hoop tijd.

Deze staalkaart levert deze leken en managers natuurlijk ook veel verwarring op. Het is immers niet voor niets dat leiderschap zoveel geleerden bezighoudt. De gedachten over wat leiderschap is en wat de kenmerken zijn waaraan een leider moet voldoen, lopen nu eenmaal zeer ver uiteen. Ook over de verschillen tussen leiders en managers worden de intellectuele messen al vele decennia geslepen. 'Leiderschap is een keuze' is daarmee niet alleen een goed overzicht van het actuele denken over leiderschap maar ook van de Babylonische spraakverwarring die er onder de leiderschap-intelligentsia heerst over dit thema. Die verwarring zou overigens nog groter zijn geweest als Haijtema ook interviews had gevoerd met vooraanstaande leiderschapsdenkers als Tom Peters en Ronald Heifetz, die weer andere accenten leggen.

Deze bundel interviews is kennelijk samengesteld door de journalist Haijtema en niet door de psycholoog Haijtema. Dat is jammer. De filosoof Haijtema had immers duiding kunnen geven aan de vele tegenstrijdige uitspraken in het boek. Die filosoof had ook een rode draad kunnen vinden in de uitspraken van boeiende maar onvergelijkbare mensen als Charles Handy en John Kotter of Jack Welch en Demund Tutu. Dat elke vorm van duiding ontbreekt is een gemiste kans. De interviews worden voorafgegaan door een wel erg oppervlakkige inleiding aan het eind waarvan Haijtema de hoop uitspreekt dat het boek meer vragen oproept dan het beantwoordt. Daarmee maakt ze zich als interviewster en samenstelster wel erg makkelijk van haar verantwoordelijkheid af. Ik vind het niet erg om na lezing van een boek met meer vragen achter te blijven, maar dan moeten het wel vragen zijn van een hoger niveau of van een meer toegespitste urgentie.

Het boek ontbeert ook elke vorm van verantwoording. Verantwoording over wanneer de interviews zijn afgenomen en waar ze eerder zijn gepubliceerd. Je kunt hierbij denken aan tijdschriften of aan eerdere boeken van Haijtema over het thema leiderschap, zoals 'Leiderschap in de 21e eeuw' en 'De essentie van leiderschap'. In deze boeken staan interviews met voor een belangrijk deel dezelfde personen als in 'Leiderschap is een keuze', vaak ook met dezelfde kop boven het interview. Hier is kennelijk sprake van een vorm van recycling die aangeeft dat Dominique Haijtema niet alleen journalist en psycholoog is, maar ook een zeer slimme marketeer. Maar het geeft ook het belang aan van een duidelijke en eerlijke verantwoording over de manier waarop dergelijke interviewbundels worden samengesteld.


16 februari 2011 | Marianne Eussen

Het boek 'Leiderschap is een keuze' van Dominique Haijtema bevat 26 interviews met wereldleiders, vooraanstaande onderzoekers en businessiconen. Het eerste deel van het boek bestaat uit de gesprekken met de 'denkers', te weten de hoogleraren en adviseurs. In het tweede deel komen de 'doeners' aan het woord, de CEO's en wereldleiders, de mensen van de praktijk.

Haijtema concludeert op basis van alle interviews in haar boek dat leiderschap een keuze is. 'Het is geen vaardigheid die je op een businessschool leert. Het is net als met golfsurfen, je zult vroeg of laat het water in moeten en het met vallen en opstaan moeten leren,' aldus Haijtema.
De interviews zijn prettig leesbaar geschreven en ook in willekeurige volgorde te lezen. Door de rode draad in de vragen, word je vanzelf uitgenodigd om door te bladeren naar andere interviews. Ze legt de goeroes ook elkaars opvattingen voor met soms opmerkelijke effecten en dan wil je gewoon weten dat een ander daarvan vindt. Niet iedereen is gediend van haar directe stijl, maar het is leuk om te lezen en te merken dat ook goeroes gewone mensen zijn (of toch niet?). Natuurlijk zijn de inzichten van de geïnterviewden niet nieuw, maar de manier waarop zij ze allemaal bij elkaar gebracht heeft, brengt wel overzicht en daarmee nieuwe inzichten. Haar zoektocht naar de heilige graal van leiderschap, zoals ze dat zelf heeft genoemd, is niet gelukt, maar het is zeker een waardevolle toevoeging aan de bestaande boekenbrij over leiderschap.

Een greep uit de thema's of stellingen die in de interviews aan bod komen:

Je kunt anderen alleen leren, wat je zelf moet leren?
Een mba als brevet van management of van onvermogen?
Human resouce of human being?
Waar bent u het meest trots op?
Hoe ziet leiderschap in de 21e eeuw eruit?

In ieder interview gaat ze in op de essentie van iemands stijl en bevraagt de persoon daar kritisch op. In een apart kader staat de kern van iemands leiderschap of methode, evenals zijn of haar CV overzichtelijk samengevat. Dit is erg handig als coach om snel op te kunnen zoeken wie als inspiratiebron voor je cliënt zou kunnen dienen.

Persoonlijk ben ik vooral geraakt door het interview met Muhammad Yunus. Hij heeft de Nobelprijs in 2006 gekregen voor het toepassen van het idee van het microkrediet, maar dat is alweer helemaal uit mijn geheugen gewist. Het is erg inspirerend om in dit interview te lezen over zijn gedachtegang en zijn drijfveren. Hij heeft de collegezalen verruild voor de praktijk op straat om zo de mensen in zijn land Bangladesh concreet aan een beter leven te helpen.

Diverse interviews uit dit boek zijn ook in artikelvorm verschenen in het tijdschrift Managementteam en eventueel terug te lezen op www.mt.nl/goeroe


Leiderschap is een keuze
3 mei 2010 | Ralf Knegtmans

De afgelopen twintig jaar verschenen er honderden boeken over leiderschap. Goede en minder goede werken. Maar bijna altijd staat er één aanpak of één denkwijze centraal. In de meest gunstige gevallen gaat de auteur in op de universele toepasbaarheid van die aanpak, of op de implementatie in algemene zin. Maar de vraag of de les van de managementgoeroe in kwestie verenigbaar is met jouw individuele ‘skillset’ komt zelden aan de orde. Een gemiste kans. Leiderschap is een keuze van Dominique Haijtema is een prettige uitzondering op deze regel.

Zo kan het zijn dat de lessen van voormalig topman Jack Welch niet goed passen bij jouw managementstijl, of slechts beperkt toepasbaar zijn in dit tijdperk. Ook  kunnen de aanbevelingen in mindere mate gelden voor de sector waarin jij als talent actief bent. Bovendien leidt het klakkeloos toepassen van managementprincipes, dus zonder context en/of nuancering, tot wat ik typeer als ‘karaoke leiderschap’. Beter is het om je te laten inspireren door verschillende inzichten van de grote denkers en doeners en vooral mee te pakken wat jouw aanspreekt of inspireert. Om het vervolgens aan te vullen met eigen inzichten en ervaringen en uiteindelijk zelf te kiezen om je te ontwikkelen in een bepaalde richting. Juist over dat soort thema’s gaat het boek Leiderschap is een keuze van Dominique Haijtema.

De auteur,  psychologe en journaliste, is al jaren actief op het terrein van managementontwikkeling en leiderschap. Ze bezocht in dat kader vele seminars en lezingen en was meestal geschokt door het bedroevend lage niveau. Ernstiger nog was haar constatering dat het merendeel van de deelnemers de volgende dag weer gewoon in oude patronen verviel. Met andere woorden: ‘business as usual’, zonder dat ook maar iemand zich druk maakt om het besteedde opleidingsbudget.

Haijtema stelt dat er een duidelijk gebrek aan visie en leiderschap is. En dat zowel binnen het publieke domein als in de particuliere sector, en ondanks het feit dat er nog nooit zo veel kennis beschikbaar is geweest. In een sterk veranderende wereld zullen bedrijven zich meer dan ooit moeten aanpassen om te kunnen overleven. Grote thema’s op het terrein van milieu, energie en voedselvoorzieningen dienen zich tegelijkertijd aan. Om alle uitdagingen het hoofd te bieden, zullen we aanzienlijk meer leiderschap moeten ontwikkelen, zo stelt Haijtema terecht. Maar de centrale vraag is hoe dat moet? Hoe doe je dat, meer leiderschap ontwikkelen?  Wat is leiderschap precies, en valt het te leren? Is er een ander soort leiderschap nodig in de 21ste eeuw?

Om achter het antwoord te komen op deze vragen interviewde de auteur bijna iedereen van naam en faam in de wereld der managementgoeroes. Haijtema  probeert daarbij niet één visie centraal te stellen en maakt zich niet schuldig aan universele verheerlijking van leiders en hun uitgangspunten. Leiderschap is in haar ogen een containerbegrip. Bijna elke situatie vraagt om een ander soort leiderschap. Crisistijden vergen bijvoorbeeld evident andere eigenschappen van leidinggevenden en er is niet zoiets als een universele leider voor alle situaties. Bovendien moeten we leiderschap kunnen nuanceren en ook de mogelijk donkere kant ervan onder ogen zien. Ook de beste doeners en denkers hebben hun tekortkomingen. Haijtema constateert in mijn ogen terecht dat bijna niemand alle eigenschappen in huis heeft die volgens experts noodzakelijk zijn om effectief leiding te kunnen geven. Dat is overigens minder problematisch dan het lijkt, omdat we in haar ogen van alle leiders iets kunnen leren. Zo leert Jack Welch ons iets over daadkracht, wat we inmiddels ook mogen vinden van zijn hiërarchische aanpak, en laat Desmond Tutu zien hoe krachtig compassie kan zijn.

Dominique Haijtema heeft met ‘Leiderschap is een keuze’ een boeiend boek geschreven over het denken en handelen van grote leiders van de afgelopen decennia. Ze toont de lezer een palet aan inzichten, zonder een bepaalde managementheld op een voetstuk te zetten. De auteur  persisteert met dit nieuwe werk in haar zoektocht naar de fundamenten van leiderschap. Ze confronteert de grote denkers daarbij met hun eigen handelen en vraagt door, zelfs als enkele van de bekendste managementgoeroes daardoor dreigen af te haken. Haar vragen zijn vaak origineel en soms bijzonder geestig (‘Hoe kan ik de volgende mevrouw Welch worden?’).

Critici kunnen zeggen dat veel van de opinies van de geïnterviewden al eerder in allerlei separate publicaties te lezen waren. Maar juist deze compilatie biedt de lezer een gemakkelijk platform om de overeenkomsten en verschillen van grote leiders te vergelijken. Bovendien stelt Haijtema in haar inleiding een aantal hardnekkige mythen aan de kaak. Leiderschap is bijvoorbeeld geen vaardigheid die je eenvoudig op een business school leert of door een boek krijgt aangereikt. Het heeft voor een deel te maken met persoonlijkheidskenmerken en voor een deel met een ‘state of mind’. Hoewel de geïnterviewden van elkaar verschillen in ideeën en geleverde prestaties, hebben zij volgens de auteur met elkaar gemeen dat zij allemaal verantwoordelijkheid hebben genomen. Dat laatste is confronterend en biedt geen eenvoudige oplossingen, want het is altijd makkelijker om de schuld buiten jezelf te leggen en dus géén verantwoordelijkheid te nemen. Er zit ook een prettige kant aan, omdat er dan ten minste íets te beïnvloeden valt. Grote leiders zijn niet zelden gewone gepassioneerde mensen die ongewone dingen doen. Zodat uiteindelijk blijkt dat leiderschap inderdaad een keuze is!


Populaire producten

    Personen

      Trefwoorden