Op werkdagen voor 23:00 besteld, morgen in huis Gratis verzending vanaf €20
De ideale ambtenaar - 'Helpt ambtenaren met het vinden van passende rol'
27 februari 2020 | Liesbeth Tettero

‘Hoe knipoogt een ambtenaar? Hij doet één oog open...'. Er is altijd wel een grappige oom op een verjaardag die een mop paraat heeft als het gesprek over de overheid gaat.

Gelukkig kom ik bij mijn trainingen vooral hard werkende, gemotiveerde en sprankelende ambtenaren tegen. Met een grote passie voor het maatschappelijk belang. Dat belang kun je op verschillende manieren dienen, dat is de kern van De ideale ambtenaar van Ronald Derks en Bas van Leeuwen.

De ideale ambtenaar bestaat niet. Hoe je je werk als ambtenaar het best kunt aanpakken, is afhankelijk van de opdracht, de context én de tijdgeest. Derks en Van Leeuwen laten dat laatste zien aan de hand van drie bestuurskundige invalshoeken op het werk van de ambtenaar: de bureaucratische, de ondernemende en de verbindende. Van oudsher is het werk bij de overheid bureaucratisch: regelgeving en procedures zijn leidend. In de jaren 80 van de vorige eeuw kwam het bedrijfsmatige werken op en werden ambtenaren geacht ook ondernemend te zijn. Er moesten resultaten gehaald worden en liefst zo efficiënt mogelijk. In de huidige tijdgeest wordt de verbindende ambtenaar veel gevraagd, iemand die van ‘buiten naar binnen' werkt in plaats van achter de tekentafel.

Nu is het beslist niet zo dat met de wens voor verbindende ambtenaren de bureaucratische en de ondernemende rolopvattingen uit de gratie zijn. De bureaucratie bestaat nog: er zijn regels en procedures waar de overheid zich aan moet houden. Betrouwbaarheid en transparantie zijn nog steeds belangrijke waarden. Zeker juristen zullen dit beamen. En ook het ondernemerschap is niet verdwenen. In een vacaturetekst voor een teamleider Openbare Ruimte in mijn eigen gemeente kwam wel tien keer het woord ‘klantgericht' voor, daar werd dus een echte ondernemer gevraagd! En een handhavingsdienst - behoorlijk bureaucratisch van aard - deed zelfs een klanttevredenheidsonderzoek! De rolopvattingen bestaan dus naast elkaar.

Dat laat al zien dat van een ambtenaar verschillende en soms ook tegenstrijdige aanpakken gevraagd wordt. Met de komst van de nieuwe Omgevingswet in 2021 wordt dat best spannend. De nadruk in deze wet ligt op verbinding: in samenwerking met belanghebbenden tot oplossingen komen voor ruimtelijke vragen. Maar ja, er zijn natuurlijk ook bouwvoorschriften en bestemmingsplannen! Dat kan niet anders dan een spanningsveld opleveren op tussen de bureaucratische en de verbindende aanpak.

De ideale ambtenaar helpt ambtenaren met het vinden van de passende rol. Met aandacht voor wat bij de persoon zelf past. Naast een theoretisch deel bevat het boek ook hoofdstukken voor doe-het-zelf-coaching, waarin de lezer de rolopvattingen en haar/zijn visie hierop kan onderzoeken. Een hoofdstuk is gewijd aan de vertaling van de theorie uit  De ideale ambtenaar naar concrete functieprofielen als de adviseur, de projectmanager en de wijkregisseur. Ook de leidinggevenden komen aan bod, met tips in meer algemene bijdragen van managementadviseur Jeroen Busscher. En om het inspiratiegehalte nog wat meer op te voeren, komen ook ambtenaren zelf aan het woord over hun werk: ik ben ambtenaar, yeah!

Liesbeth Tettero is trainer en coach in het openbaar bestuur (www.publice.nl)

De ideale ambtenaar - 'Een heel heldere handreiking'
18 februari 2020 | Nico Jong

Ronald Derks en Bas van Leeuwen ontwikkelden een model om in gesprek te gaan met mensen over hoe ze hun rol als ambtenaar zien en hoe ze kunnen herkennen wat de omgeving van hen verwacht. De resultaten hiervan beschrijven ze in De ideale ambtenaar.

Ambtenaren bewegen zich in een complexe en sterk veranderende omgeving. De Nederlandse bevolking verwacht dat ze bijdragen aan een goed bestuur van het land. Dat ze bijdragen aan facetten als rechtmatigheid, integriteit, gelijkheid, transparantie, participatie, legitimiteit, verantwoording, effectiviteit, efficiëntie en professionaliteit. Een duidelijke vertaling hiervan naar de dagelijkse praktijk ontbreekt vaak.

Ronald Derks en Bas van Leeuwen ontwikkelden een model om in gesprek te gaan met (meer dan 1500) mensen over hoe ze hun rol als ambtenaar zien en hoe ze kunnen herkennen wat de omgeving van hen verwacht. De resultaten hiervan beschrijven ze in De ideale ambtenaar, een boek voor ambtenaren om een optimale invulling van hun overheidsrol te zoeken.

In het eerste deel gaan de auteurs in op de geschiedenis van de bestuurskunde. De traditionele bureaucratie en het bedrijfsmatige New Public Management hebben geen antwoord op de vraagstukken waar de hedendaagse overheid voor staat. Voor veel van deze vraagstukken is er geen consensus over wat precies het probleem is, hoe ze opgelost kunnen worden en wie daar dan een rol in zou moeten hebben. In de netwerksamenleving gaat het om het creëren van maatschappelijke meerwaarde. Variatie, flexibiliteit en horizontale verhoudingen vervangen transparantie, eenduidigheid, overzichtelijkheid, herhaling, functiescheiding en hiërarchische verantwoordelijkheid uit de eerdere stromingen. Derks en Van Leeuwen beschrijven vervolgens drie ideaaltypische rollen. De onpersoonlijke, berekenbare Bureaucraat die gaat voor formalisme, legitimiteit, legaliteit, rechtszekerheid en dergelijke. De Ondernemer die veel initiatieven neemt en creatief is, en de Verbinder met een grote eigen verantwoordelijkheid, omgevingssensitiviteit en het vermogen om relaties aan te gaan. Deze rollen worden ieder in een eigen hoofdstuk verder uitgewerkt.

Deel twee is praktischer van aard. Met behulp van oefeningen kan de lezer zichzelf leren kennen in termen van de drie genoemde rollen binnen zijn eigen context. Hij krijgt handvatten om te herkennen welke verwachtingen die omgeving heeft en hoe hij daarmee om kan gaan. Tot slot bieden de auteurs nog een doorkijkje hoe de opgedane inzichten gebruikt kunnen worden in een aantal overheidsfuncties. Het geheel wordt afgewisseld met enkele intermezzo's van managementdeskundige Jeroen Busscher.

De ideale ambtenaar is een heel heldere handreiking voor overheidsdienaren om met elkaar en zichzelf aan de slag te gaan om lokaal tot een optimale rolinvulling te komen. Het boek is overzichtelijk, beknopt en goed te overzien.

Nico Jong is senior adviseur bij het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.

Populaire producten

    Personen

      Trefwoorden