Op werkdagen voor 23:00 besteld, morgen in huis Gratis verzending vanaf €20
Vertrouwen in de slimme samenleving - 'Absolute aanrader'
13 februari 2018 | Sjors Meekels

Wij mensen zijn maar vreemd. We geven aan organisaties steeds minder te vertrouwen. Tegelijkertijd delen we makkelijker en vaker persoonlijke informatie, vaak zonder dat we hierbij bewust stilstaan.

Er is veel onduidelijkheid over de consequenties hiervan en hoe we onszelf als maatschappij zouden moeten organiseren. In Vertrouwen in de slimme samenleving geven Sander Klous en Nart Wielaard de lezer een nieuwe bril om naar de wereld te kijken en ideeën om ons anders te organiseren.

Als je het vorige boek van Sander Klous en Nart Wielaard Wij zijn big data met interesse hebt gelezen dan is hun nieuwste werk Vertrouwen in de slimme samenleving zeker de moeite waard. In dit boek leggen zij uit waarom een maatschappelijke inrichting gebaseerd op Modulair, Agile en Decentraal (MAD) kan helpen in het bewaren van ons vertrouwen in de technologische ontwikkelingen en de alsmaar slimmer wordende samenleving.

Het boek is opgedeeld in 2 delen met in totaal 12 hoofdstukken. In het eerste deel leggen de auteurs uit waar de complexiteit in onze huidige samenleving uit bestaat en wat MAD hierin zou kunnen betekenen. Deel twee ziet op de delicate balans tussen het terugwinnen van vertrouwen en de rol en vorm van het noodzakelijk toezicht. Elk hoofdstuk wordt afgesloten met een beknopte tussenconclusie.

Deel I - Complexiteit en mad: naar een slimme samenleving

In een vlot tempo beschrijven de auteurs de problemen die de huidige maatschappelijke ontwikkelingen en technologische mogelijkheden meebrengen. Waar komt de complexiteit vandaan en hoe kunnen we hier grip op houden? Het laatste zou wellicht met behulp van MAD kunnen. Vervolgens wordt ingezoomd op zelfsturing en regulering, de voor- en nadelen van platformorganisaties en het verband tussen openheid en vertrouwen. Voorbeelden worden onder andere gevonden in defensie, vervoersstromen en inmiddels bekende IT-organisaties zoals Spotify en Netflix.

Deel II -  De rol van vertrouwen in de slimme samenleving

Met het paradoxale verband tussen transparantie en vertrouwen legt Deel II de link met Deel I. In dit deel wordt vertrouwen toegespitst op de inzet van algoritmes. In de hoofdstukken 10 tot en met 12 gaan de auteurs richting de kernvraag van het boek; op welke wijze kan MAD worden ingezet om toezicht zodanig te organiseren dat het aansluit bij de behoefte van zowel consumenten, overheden als het commerciële bedrijfsleven?

Persoonlijk werd ik getriggerd door een korte paragraaf in hoofdstuk 9. Hierin worden algoritmes en geavanceerde robots besproken. Zullen wij in de toekomst een nieuwe rechtspersoon tegenkomen met rechten en plichten voor robots? Geen idee, het klinkt nu nog erg futuristisch. Maar, zoals de auteurs aangeven, zo werd er ook gedacht over rechtspersonen als de B.V. en N.V., constructies die pas sinds de VOC-tijd bestaan. Yuval Noah Harari licht dit onderwerp in Sapiens – A Brief history of Humankind erg goed toe.

De combinatie van de algemene verhaallijn en de toepasselijke voorbeelden en anekdotes zorgen voor een prettig leesbaar boek. Alhoewel veel voorbeelden zien op casuïstiek uit de informatietechnologie is het niet nodig hier op voorhand volledig van op de hoogte te zijn. Zonder dat sprake is van over-simplificering worden problemen of paralellen helder uiteengezet. Op deze wijze worden de spanningen tussen bijvoorbeeld commerciële doelstellingen en individuele persoonlijke belangen mooi onderstreept.

Met een kort voorwoord van Cathy O’Neil, schrijfster van Weapons of math destruction, weet je dat het goed zit. De auteurs hebben wederom laten zien samen een goed schrijversduo te zijn. Voor iedereen met zorgen en vragen over de huidige technologische ontwikkelingen en benodigd maatschappelijk toezicht is dit een absolute aanrader.

Sjors Meekels is als onafhankelijk Agile Consultant verbonden aan Agitma. Hij is 10 jaar werkzaam geweest bij een gerenommeerde IT dienstverlener en richt zich momenteel op software development projecten en Agile methoden.

Vertrouwen in een slimme samenleving
12 februari 2018 | Sjors van Leeuwen

De samenleving wordt steeds complexer en slimmer. Denk aan zelfrijdende auto’s of aan ingenieuze algoritmes die dokters helpen om betere diagnoses te stellen. Die toenemende complexiteit roept belangrijke vragen op.

Kunnen we al die complexiteit nog wel overzien en zijn al die algoritmen en de bedrijven die ze toepassen wel te vertrouwen? In Vertrouwen in de slimme samenleving lezen we dat het antwoord ligt in ‘do it MAD’, doe het modulair, agile en decentraal.

Vertrouwen in de slimme samenleving is geschreven door Sander Klous (o.a. hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam en KPMG) en Nart Wielard (adviseur, spreker en schrijver over maatschappij, technologie en bedrijfsleven). Hun boek gaat over twee belangrijke onderwerpen: (1) hebben we nog wel grip op de steeds complexer wordende maatschappij en (2) kunnen we de algoritmes die een steeds grotere rol gaan spelen op tal van gebieden wel vertrouwen, net als de bedrijven die ze ontwikkelen en toepassen? Denk aan zelflerende machines en softwarealgoritmes die voor ons bepalen welke ziekte we hebben, of we een risico voor de maatschappij vormen, of we ons werk goed doen, of we in aanmerking komen voor een zorgverzekering of uitkering, etc.? Hoe weten we of die algoritmes juist en ethisch verantwoord zijn, hoe ze precies werken en dat er niet mee gesjoemeld wordt?

Deel 1 van Vertrouwen in de slimme samenleving gaat over de toenemende complexiteit en de overgang naar een slimme samenleving op basis van de drie basisprincipes modulair, agile en decentraal, ofwel MAD. Het eerste hoofdstuk begint met de volgens auteurs grootste uitdagingen van onze tijd als het om complexiteit gaat: grip op de financiële industrie, complexiteit van het internet of things, flexibiliteit van organisaties en versimpeling van politiek. Het lijkt een willekeurige greep uit de vele uitdagingen die we om ons heen zien, denk aan klimaat, water, migratie, ongelijkheid, etc. In het tweede hoofdstuk kijken de auteurs naar de lessen uit de informatietechnologie, zoals het decentrale karakter van het internet, en zoomen ze in op de sectoren energie en verkeer, waarbij men de verkeersrotonde als hét voorbeeld van een succesvolle MAD-oplossing ziet. Daarna komen in de hoofdstukken drie t/m zeven de onderwerpen zelfsturing, netwerken en platformen aan bod.

Deel 2 gaat over de rol van vertrouwen in die slimme samenleving en de toepassing van MAD-principes om dat vertrouwensdoel te bereiken. Hoofdstuk acht t/m twaalf behandelt onderwerpen als geïnformeerd en gedistribueerd vertrouwen, vertrouwen in netwerken en algoritmes, een nieuw MAD-model voor toezicht en controle op algoritmes en een praktijkvoorbeeld aan de hand van de Amsterdam Arena over hoe MAD in de praktijk kan werken. Het boek sluit af met een epiloog over het moment waarop we de grens van complexiteitsbeheersing bereiken. Namelijk wanneer er sprake is van ‘singularity’, het moment in de toekomst waarop de computer slimmer is dan de mens.

Het antwoord op de complexiteits- en vertrouwensvraag vatten de auteurs samen in hoofdstuk twaalf met de titel ‘Conclusie: hoe MAD in de praktijk kan werken’. Dit komt in het kort neer op:

- Modulair: een grote complexiteit en diversiteit vraagt om een modulaire aanpak. Het opknippen van producten, diensten, processen of taken in modules helpt om met grote verscheidenheid om te gaan en complexiteit beheersbaar te maken.

- Agile: een grote onzekerheid vraagt om een agile-aanpak. In situaties met grote onzekerheid (complexiteit, marktvraag, wetgeving, etc.) moet er in kortcyclische stappen worden gewerkt. Er zijn immers geen blauwdrukken te definiëren voor de juiste manier van werken.

- Decentraal: een snelle groei vraagt om een decentrale aanpak. Een decentraal model troeft centrale modellen af op snelheid van informatieverwerking. Er is sneller en gemakkelijker toegang tot kennis, kunde en capaciteit waardoor opschalen eenvoudiger is.

De aanloop naar deze conclusie loopt langs een kronkelig pad van twaalf hoofdstukken waarbij het soms lastig is om het betoog van de auteurs en de relaties tussen de verschillende onderwerpen te volgen. De structuur van het boek helpt daarbij niet echt. Door de lessen uit de informatietechnologie als referentiekader te gebruiken ligt een eenzijdige techniekblik op de loer. Ook lijkt de link naar de MAD-filosofie soms wat gemakkelijk gelegd te worden (‘Wikipedia is een van de bekendste voorbeelden van een platform gebaseerd op de principes agile en decentraal’) en zien we regelmatig een ‘jump to conclusion’. Zo liggen volgens de auteurs de drie uitgangspunten modulair, agile en decentraal aan de basis van ‘harde’ infrastructuren zoals internet, wegennet en energievoorziening. Waarbij de auteurs agile zien als een manier om producten en diensten stap voor stap te verbeteren. Ook kunnen we de grote vlucht die zelfsturing heeft genomen volgens de auteurs niet los zien van ‘de opkomst van internet, netwerken en de daarmee samenhangende dataficatie’. Hier valt wel wat op af te dingen. Denk aan Buurtzorg, de grote Nederlandse aanjager op het gebied van zelfsturing. Vooral succesvol door de visie en drive van oprichter Jos de Blok en niet zozeer door technologische ontwikkelingen. Opvallend is ook het deel over de controle op algoritmes. Hierbij verwijzen de auteurs naar de accountancy als denkmodel voor de inrichting van de controle op algoritmes. Ook opteren de auteurs voor een oplossing waarbij de controle op algoritmes decentraal wordt belegd bij partijen en gebruikers die baat hebben bij de juistheid van die algoritmes (‘de kosten vallen dus waar de baten zijn’). Ik heb de oplossing ook niet direct voorhanden, maar gezien de grote schandalen in de accountancywereld van de afgelopen jaren, de fraudegevoeligheid van dit traditionele systeem en de slechte ervaringen met zelfregulering door marktpartijen op tal van gebieden, van kartelvorming en zelfverrijking tot online reviewfraude, is het de vraag of dit de juiste denkrichtingen zijn voor betrouwbare controles op complexe, allesbepalende algoritmes.

De auteurs bespreken in Vertrouwen in de slimme samenleving een belangrijk onderwerp. Hoe krijgen wij vertrouwen in de samenleving door beheersing van de toenemende complexiteit en controle op alom aanwezige en levensbepalende algoritmen? De bouwstenen modulair, agile en decentraal die de auteurs aandragen kunnen bij de beantwoording van die vragen ongetwijfeld van dienst zijn, maar vormen slechts een klein deel van het antwoord. Of zoals Cathy O’Neil, wiskundige en auteur van Weapons of Math Destruction, in het voorwoord schrijft: ‘Op de een of andere manier moeten we zorgen dat we de nieuwe algoritmes kunnen vertrouwen. Deze principes zouden daar een goed begin van kunnen zijn’.

Sjors van Leeuwen is werkzaam als zelfstandig adviseur op het gebied van klantgericht ondernemen (CRM), strategie en marketing. Hij is auteur van verschillende boeken zoals CRM in de praktijk, Klant in de driver’s seat, Zorgmarketing in de praktijk, Power to the people en Hoe agile is jouw strategie? Sjors van Leeuwen is verder initiatiefnemer van Zorgmarketingplatform, hét kennisplatform voor marketing in de zorg.

Vertrouwen in de slimme samenleving - 'Een vlot en toegankelijk boek'
1 februari 2018 | Nico Jong

Algoritmes krijgen een steeds grotere invloed op ons dagelijks leven. De meeste gebruikers ervan weten echter totaal niet hoe ze werken. We vertrouwen ze vanwege hun wiskundige grondslag, maar algoritmes zijn veel meer dan wiskundige formules.

Zo worden ze gevoed met subjectief gekozen gegevens om een subjectief gekozen succesdoel te halen. Daardoor beschamen ze regelmatig het vertrouwen dat we hebben in de slimme samenleving.

Klous en Wielaard beschrijven in hun boek hoe we kunnen omgaan met de enorme complexiteit en dynamiek van onze slimme samenleving. De crisis in de financiële wereld lijkt voorbij, maar de extra wetgeving die zij daarvoor opgelegd kreeg, heeft de complexiteit alleen maar vergroot. Het Internet of Things vereenvoudigt ons gebruik van alle apparaten met een internetconnectie, maar de technische complexiteit achter de schermen is gigantisch en de ontwikkelingen gaan veel sneller dan wetgevers en verzekeraars. De cloud waar alles is opgeslagen, is door de onderlinge afhankelijkheid vatbaar voor grootschalige instabiliteit. Klassieke organisatievormen gaan op de schop. Adaptief vermogen, snelheid en wendbaarheid zijn de nieuwe eisen aan organisaties, willen ze overleven. De politiek reageert paniekerig op gebeurtenissen en versimpelt ze tot oneliners. De problemen achter deze gebeurtenissen zijn echter complex en die laten zich niet even snel oplossen. Complexiteit is onoplosbaar en hooguit reduceerbaar. Het gevolg is dat burgers de politiek steeds minder gaan vertrouwen.

Volgens de auteurs valt er met complexiteit gelukkig wel te leren leven. Dan moeten we haar niet meer bestrijden, maar juist omarmen. Going MAD noemen ze dat; alles moeten we modulair, agile en decentraal organiseren. Dan krijgen we sneller zicht op nieuwe ontwikkelingen, kunnen we daar sneller op inspelen en kunnen we de verantwoordelijkheid voor het systeem beter verdelen over de partijen die er echt invloed op hebben. Daarnaast is toezicht en controle op de algoritmes nodig. Er gebeurt al veel op dat gebied, maar op twee punten is aanscherping nodig. Het gaat om de controle op en de uitlegbaarheid van algoritmes en dan met name de geavanceerde variant die zelflerend is. Daarnaast dienen zich met de opkomst van algoritmes nieuwe ethische vraagstukken aan, die opgelost moeten worden.

De MAD-principes kunnen helpen om het toezicht op algoritmes te verbeteren. Met de modulaire aanpak is specialistische kennis samen te brengen om beter om te gaan met complexiteit. Toezichthouders kunnen zich met een agile aanpak snel aanpassen aan veranderende omstandigheden in de context. Met een decentrale aanpak is het mogelijk meer vertrouwen te wekken in algoritmes en om de schaalbaarheid te vergroten.

Vertrouwen in de slimme samenleving is een vlot en toegankelijk boek. De MAD-principes van Fred Brooks uit 1986 gebruiken de auteurs om te leren omgaan de vluchtige, onzekere, complexe en ambigue wereld waarin we leven.

Nico Jong is senior adviseur bij het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.

Vertrouwen in een slimme samenleving - 'Handvatten voor vertrouwen'
11 januari 2018 | Jan Hoogstra

Het vertrouwen in grote dataverwerkende partijen zoals Facebook, Google en anderen neemt af. Wat doen zij eigenlijk met onze data, wat is hun verdienmodel? Vertrouwen in een slimme samenleving, wat het betekent als we alles Modulair, Agile en Decentraal gaan inrichten reikt een methode aan om dit vertrouwen terug te winnen.

MAD betekent gek. Dat is deze wereld inmiddels ook al wel een beetje, met onze afhankelijkheid van de automatisering en grote partijen zoals Microsoft, Facebook en Google. Daarnaast staat MAD ook voor een methode om het vertrouwen in dataverwerkende partijen te herstellen. Het staat voor Modulair, Agile en Decentraal. Deze methode wordt door de schrijvers Sander Klous en Nart Wielaard uitgewerkt in hun boek Vertrouwen in de slimme samenleving, wat het betekent als we alles Modulair, Agile en Decentraal inrichten.

Sander en Nart ken ik vanuit mijn KPMG-tijd. Beide zijn deskundig op hun vakgebied, waarmee het altijd prettig samenwerken was. Ik was daarom ook erg benieuwd naar hun boek, als opvolger van Wij zijn Big Data. In het boek snijden ze een nieuw onderwerp aan, vertrouwen in de slimme samenleving. Oftewel kunnen we wel vertrouwen op grote leveranciers zoals Microsoft, Facebook en Google. Wat doen deze partijen met onze data en wat is hun verdienmodel? Werken de algoritmes, waarmee je aanbevelingen krijgt voor producten op basis van onze voorkeuren als gebruiker of juist waarmee de dataverwerkende partijen het meeste geld kunnen verdienen?
Het voorwoord van het boek is geschreven door Cathy O’Neil, een wiskundige en tevens auteur van het boek ‘Weapons of Math Destruction’. Daarin geeft ze aan dat de principes zoals de auteurs die beschrijven een goed begin kunnen zijn dat we de nieuwe algoritmes van de toekomst kunnen vertrouwen.

Het boek bestaat uit twee delen: Complexiteit en MAD: naar een slimme samenleving en De rol van vertrouwen in de slimme samenleving. In het eerste hoofdstuk wordt de huidige complexiteit, en de groei daarvan, beschreven aan de hand van vier vragen:
1.
Hoe houden we grip op de financiële industrie?
2.
Hoe beheersen we de complexiteit van het Internet of Things?
3.
Hoe zorgen we voor meer flexibiliteit in organisaties?
4.
Hoe gaan we om met versimpeling in de politiek?

Het tweede hoofdstuk beschrijft de uitgangspunten (modulair, agile en decentraal) en dat deze uitgangspunten leiden tot sneller inzicht in nieuwe ontwikkelingen, sneller in kunnen spelen op nieuwe ontwikkelingen en de verantwoordelijkheid voor (de werking) van het systeem beter te kunnen verdelen over de partijen die daar ook invloed op hebben.
-
Modulair: alles in kleinere onafhankelijke brokken knippen. Hierdoor blijft het beheersbaar
-
Agile: stapsgewijs veranderingen doorvoeren
-
Decentraal: verantwoordelijkheden zo laag mogelijk leggen c.q. over meerdere partijen verdelen

Hierbij wordt een mooie vergelijking gemaakt, we gaan over van verkeerslichten naar rotondes, waarbij het verkeer zelf verantwoordelijk wordt gemaakt, met enkele regels. De MAD-principes zijn vooral interessant voor organisaties die snel moeten kunnen inspelen op veranderde omstandigheden. Maar welke organisatie moet dat tegenwoordig niet meer?

Hoofdstuk 4 en 5 beschrijven de voorwaarden aan zelfsturing (onder andere gedeeld doel en het stellen van grenzen aan transparantie - men wil alleen de informatie die nodig is voor hun werkzaamheden) en het platform als ultieme open organisatie. Hoofdstuk 6 beschrijft ook de schaduwkanten van de platformorganisatie en die zijn er wel degelijk! Hierdoor zijn enkele organisaties zo groot geworden, de winner takes all. Denk hierbij aan Facebook als platform.

Een mogelijke oplossing die beschreven wordt is het scheiden van rollen, tussen een beheerder (van het platform) en leveranciers (van content). Daarmee kun je het vertrouwen in de platformen terugwinnen. Daarbij moet dan wel worden uitgegaan van de MAD-principes.
Deel 2 gaat in op de rol van vertrouwen in de slimme samenleving. Hierbij maken de schrijvers een mooi onderscheid in soorten vertrouwen: geïnformeerd vertrouwen en blind vertrouwen. De soort is afhankelijk van de kennis van de gebruiker, te veel informatie/transparantie kan juist het wantrouwen vergroten. Daarnaast wordt geconstateerd dat vertrouwen in instituties (zoals banken en accountants) plaatsmaakt voor vertrouwen op basis van relaties in netwerken.

In de hoofdstukken daarna wordt ingegaan op algoritmes en de rol daarvan in (het gebrek aan) vertrouwen. Een controle op de inhoud en het gebruik van algoritmes wordt noodzakelijk. Dat geldt voor controle op en uitlegbaarheid van het algoritme, alsmede de oplossing van nieuwe ethische vraagstukken. Met name voor de uitlegbaarheid wordt de referentie gemaakt naar het risicogebaseerd auditen in de accountantssector. De controlemethodiek van accountants is heel goed toepasbaar voor de controle op de algoritmes. De schrijvers steken en passant ook de accountancy sector nog een hart onder de riem, door te stellen dat je risico’s niet kunt voorkomen. En als er iets misgaat, betekent dat niet gelijk dat het toezicht gefaald heeft. Naast de accountancy geldt dat ook ten aanzien van de algoritmes van de toekomst. Risicogebaseerde controle kan plaatsvinden (en moet in mijn opties ook gaan plaatsvinden) maar zal nooit alle risico’s kunnen wegnemen.

Hoofdstuk 11 bevat feitelijk de kern van het boek. Daarin wordt het MAD-toezicht voor algoritmes uitgewerkt aan de hand van de drie principes. Aan de hand van praktijkvoorbeelden worden de principes uitgewerkt. In de laatste hoofstukken wordt een mooi voorbeeld uitgewerkt van hoe het kan werken, aan de hand van de informatievoorziening in de Amsterdam Arena, het Johan Cruijff stadion.

Samenvattend is Vertrouwen in de slimme samenleving een interessant boek, dat je aanzet tot nadenken. Ik ben bijvoorbeeld geen gebruiker van Facebook en zal dit ook niet zo snel meer gaan doen nu ik dit boek heb gelezen. Aan de andere kant zie ik wel hoeveel makkelijker mensen met hun privégegevens omgaan, terwijl de wetgeving steeds strenger wordt op dit gebied. De schrijvers reiken handvatten aan om dit vertrouwen in de slimme samenleving terug te winnen en geven een interessant praktijkvoorbeeld. Hoe dit moet gaan werken voor de huidige grote dat verwerkende partijen is nog voer voor vervolgdiscussie.

Jan Hoogstra is partner bij WeDoTrust, waar hij opdrachten uitvoert op het gebied van beoordeling en advisering over IT-gerelateerde onderwerpen in de zorgbranche. Zo is hij programmamanager, projectmanager en adviseur op het gebied van bijvoorbeeld IT-strategie en pakketselecties.

Populaire producten

    Personen

      Trefwoorden