Op werkdagen voor 23:00 besteld, morgen in huis Gratis verzending vanaf €20
Wij wijzen u graag op het volgende
Door drukte zijn de levertijden van PostNL aangepast en kan uw pakket vertraging oplopen. Door de Brexit kan de levering van Engelse boeken vertraging oplopen.
Wijzer in de Toekomst - 'Gewoon een heel goed boek'
13 mei 2020 | Peter van der Wel

In 2006 verscheen de eerste druk van Wijzer in de toekomst van Jan Nekkers. Gezien het feit dat er tot 2020 al 16 drukken van dit boek waren verschenen, voorzag dit ‘handboek voor het werken met toekomstscenario's' in een duidelijke behoefte.

We mogen daarom met recht spreken van een standaardwerk. En nu is er een ‘geheel herziene editie' verschenen. Als futuroloog en grootgebruiker van scenario's heeft het verschijnen ervan uiteraard mijn grote interesse. Na het lezen van deze versie kan ik alleen maar lovend zijn.

Sinds 2006 is er veel veranderd. Sindsdien is ‘de Toekomst' steeds belangrijker geworden in het denken van beleidsmakers, managers en bestuurders en ook in de samenleving is steeds meer aandacht voor ‘De Toekomst'. Op symposia is de futuroloog en de trendwatcher tegenwoordig zelfs meer gevraagd dan de marketeer of de leiderschapsdeskundige.

Ook het vak van scenario-ontwikkelaar heeft zich sinds het verschijnen van de 1e druk van dit boek verder ontwikkeld. Methoden en technieken zijn sindsdien verder verbeterd en uitgewerkt, zowel in de breedte als in de diepte. Wat is hiervan terug te vinden in deze nieuwe editie? Wat vind ik van deze herziene versie?

Nou eigenlijk kan ik er weinig op aanmerken of aan afdingen. Het is gewoon een heel goed boek. Jan Nekkers heeft opnieuw een boek afgeleverd dat nog veel jaren het standaardwerk zal zijn voor scenario-ontwikkeling.

Toch is hier één belangrijke kanttekening op zijn plaats. Wie nu denkt dat hij of zij met dit boek in de hand weet hoe je met scenario's moet werken, komt bedrogen uit. Scenariodenken is - zoals de auteur ook zelf schrijft - namelijk meer dan het toepassen van regels. Het is een ambacht dat je alleen door het (veel) te doen onder de knie kunt krijgen.

Het boek is dus eigenlijk geen handboek, maar het is wel een uiterst nuttige en duidelijke praktijkgids voor het (leren) werken met scenario's. Het boek beschrijft heel concreet en gedetailleerd, stap voor stap, de verschillende fasen in het proces van werken met scenario's. Bij die stappen staat ook steeds helder en duidelijk het hoe en waarom van deze stappen beschreven. Het boek beschrijft ook stap voor stap de eerste beginselen, zodat je ook als beginner die eerste stappen kunt zetten.

Het is daarmee geschikt als praktijkgids voor zowel beginners en als voor de meer ervaren professionals die willen werken met scenario's maar die daar niet iedere dag mee bezig zijn. Ik denk dan bijvoorbeeld aan interne en externe organisatieadviseurs die leiding willen geven aan een proces van strategievorming, organisatieverandering of het meer toekomstbestendig maken van een organisatie.

Zoals ook in dit boek heel helder beschreven zijn scenario's namelijk zelf maar een onderdeel van een veranderingsproces. Ze zijn een middel om een breedgedragen denkproces in gang te zetten gericht op het heroverwegen van strategische keuzes voor de onderneming of andersoortige organisatie.

In dit praktijkboek komen alle onderdelen van het scenariotraject aan bod. Vanaf stap 1: het voorbereiden van het scenarioproject tot en met stap 6: het toepassen van scenario's; hoe kom je van een scenario tot een breed gedragen visie en hoe deze dan nog te implementeren? Voor al deze stappen bevat dit boek vele nuttige instrumenten, handvatten en tips.

Ook de meer ervaren procesbegeleider zal er genoeg kleine en grote tips en adviezen in vinden. Dus eigenlijk is het boek geschikt voor iedereen voor wie scenarioprojecten niet zijn of haar dagelijks werk is, maar die wel direct of indirect betrokken is bij het begeleiden van zo'n traject.

Het boek is daarmee ook een kijkje in de keuken van misschien wel het meest in scenario's gespecialiseerde bureau in Nederland. Zo bezien mogen wij de auteur (oprichter en directeur van het bedrijf FutureConsult) wel dankbaar zijn, dat hij ons zo maar deelgenoot maakt van vele tricks of the trade. Eigenlijk verdenk ik hem ervan dat hij hiermee ook een leerboek heeft geschreven voor nieuwe medewerkers van FutureConsult die zich hiermee het vak eigen kunnen maken.

Peter van der Wel is futuroloog, auteur en een veelgevraagd spreker. Hij houdt zich al meer dan 30 jaar professioneel met de toekomst bezig.

Wijzer in de toekomst - 'Een praktisch en goed leesbaar ‘how to do’-boek'
30 maart 2020 | Sjors van Leeuwen

Wijzer in de toekomst gaat over een onderwerp dat voor veel organisaties nog een ver van hun bed show is. Namelijk, het werken met toekomstscenario's. Die helpen je om de veranderende wereld beter te begrijpen én om een toekomstgerichte strategie uit te stippelen.

De wereld verandert in rap tempo en organisaties moeten daarin mee. Hoe pak je dat aan? De ervaren strategie-adviseur Jan Nekkers beantwoordt deze vraag in zijn boek Wijzer in de toekomst. In de nieuwe, geheel herziene editie gaat Nekkers uitgebreid in op het werken met toekomstscenario's.

Omdat er zoveel interpretaties zijn van het woord ‘scenario' geeft de auteur in de inleiding als eerste zijn definitie van ‘toekomstscenario': een toekomstscenario schetst een mogelijk geachte toekomst en de ontwikkelingen die daartoe kunnen leiden, of ze verkennen een wenselijk geachte toekomst en de ontwikkelingen die nodig zijn om die te bereiken. We herkennen hierin twee soorten scenario's, een omgevingsscenario's en een doelscenario's. Omgevingsscenario's gaan over de toekomst die ons overkomt en worden ook wel contextscenario's genoemd. Doelscenario's gaan over de toekomst die we zelf maken en heten ook wel beleidsscenario's. De auteur laat het verschil tussen beide soorten scenario's zien aan de hand van ‘het tuinfeest' (omgevingsscenario) en ‘de dierentuin' (doelscenario).

Scenario's zijn dus plausibele verhalen die een samenhangend beeld schetsen van de manier waarop de toekomst er mogelijkerwijs uit zou kunnen zien of mogelijkerwijs uit zou moeten zien. Scenario's gaan over plausibiliteit (aannemelijk, geloofwaardig), niet over waarschijnlijkheid (vermoedelijk waar of juist), aldus de auteur. Naast de twee soorten scenario's beschrijft de auteur twee manieren om de toekomst te verkennen: via forecasting en via foresight. Bij forecasting probeer je zo goed mogelijk de toekomst te voorspellen op basis van gegevens uit het verleden en heden, die je extrapoleert naar de toekomst toe. Bij foresight probeer je zo goed mogelijk de toekomst te schetsen in woord en beeld op basis van wat je hoort en ziet. Forsesight is als methode van toekomstverkenning bij uitstek geschikt voor de VUCA-wereld waarin de meeste organisaties zich bevinden. Een wereld waarin het draait om Volatility (beweeglijkheid), Uncertainty (onzekerheid), Complexity (complexiteit) en Ambiquity (dubbelzinnigheid). Want we weten het inmiddels wel, in het verleden behaalde resultaten bieden geen garantie voor de toekomst.

Met scenario's leer je gestructureerd omgaan met verschillende vormen van zekerheid en onzekerheid, de knowns en unknowns. Bij knowns gaat het om zaken die we op basis van onderzoek of ervaring weten, denk aan de toenemende vergrijzing. Bij unknowns gaat om zaken die we nog niet (goed) weten, denk aan de snelheid van adoptie en de impact van elektrisch rijden of kunstmatige intelligentie. De auteur geeft daarbij wel een disclaimer mee: goede scenario's bieden geen garantie voor een goede strategie of beleid. Ze kunnen wel helpen de juiste strategische beslissingen voor de toekomst te nemen. Want scenario's hebben volgens de auteur vier functies, samengevat in vier c's. Scenario's hebben een cognitieve functie (bieden een andere blik op de werkelijkheid), communicatiefunctie (zorgen voor dialoog), creatieve functie (input voor nieuwe ideeën en innovatie) en een commitmentfunctie (voor overeenstemming en draagvlak).

Daarna beschrijft de auteur hoe een scenariotraject er uitziet aan de hand van de fasen divergeren, structureren en convergeren. Waarbij de duur van een scenariotraject kan variëren van één dag tot wel een half jaar. Daarbinnen doorloop je met een multidisciplinair scenarioteam zes concrete stappen die in evenzovele hoofdstukken worden toegelicht: (1) een scenariotraject voorbereiden, (2) verkennen, (3) het scenario framework maken, (4) scenariobouw, (5) scenario's gebruiken en (6) monitoring en scanning. Binnen al deze stappen passeren diverse voorbeelden, schema's, tabellen, adviezen en tips de revue. Over onderwerpen als opdrachtgeverschap, timing, weerstand, informatie verzamelen, deskresearch, stakeholder- en SWOT-analyse, Delphi-methode en workshops en toekomstateliers. Ook lees je over het bedenken, beschrijven, verbeelden en beoordelen van scenario's (op basis van een assenkruis met twee kernonzekerheden en vier kwadranten), het implementeren van scenario's door nieuwe businessmodellen en waardeproposities, het monitoren van doorgevoerde scenario's met een ‘early warning'-systeem en de inzet van een klankbordgroep met interne of externe begeleiding.

De auteur geeft tenslotte aan wanneer je als organisatie ‘futureproof' bent. De organisatie moet daarvoor vier capaciteiten in huis hebben: vooruitkijken (welke scenario's?), vroegsignalering (welke veranderingen?), monitoren (van de werkelijke, feitelijke ontwikkelingen t.a.v. gevolgde scenario's) en testen (van nieuwe businessmodellen en innovaties). Of zoals de auteur het samenvat: als een organisatie het vermogen heeft om veranderingen in de omgeving vroegtijdig waar te nemen, te interpreteren en tot actie over te gaan, kun je zo'n organisatie futureproof noemen. Het management beseft het belang van strategisch vooruitzien en maakt daar capaciteit voor vrij. Toekomstdenken is een integraal onderdeel van de cultuur en de organisatie. Dat roept bij mij de vraag op: hoe futureproof is jouw organisatie?

De auteur sluit zijn boek af met een paragraaf over de winst van toekomstdenken. Het levert niet alleen betere overlevingskansen op, maar ook hogere winstcijfers. Dat blijkt niet alleen uit talrijke artikelen, CEO-studies en voorbeeldcases die in de media verschijnen, maar ook uit langdurig wetenschappelijk onderzoek van strategieprofessor René Rohrbeck van Aarhus University. Zijn onderzoek laat zien dat bedrijven die aan ‘strategic foresight' doen op de langere termijn winstgevender zijn en een hogere beurswaarde hebben dan bedrijven die minder toekomstgericht bezig zijn. Johan Cruijff zou zeggen: ‘je ziet het pas als je het doorhebt.'

Wijzer in de toekomst is een praktisch en goed leesbaar ‘how to do'-boek voor het werken met toekomstscenario's. Een goede introductie en verplichte kost voor managementprofessionals die toekomstgericht bezig willen zijn. De aanpak is geschikt voor bedrijven en instellingen van groot tot klein. Het boek straalt eenvoud en degelijkheid uit, maar had qua vormgeving, voorbeelden en inspiratie wel iets aantrekkelijker en aansprekender gekund. Ook had een goede praktijkcase niet misstaan.

De auteur schrijft dat je geen visie, goeroe of profeet hoeft te zijn om goede scenario's te maken. Goed om te weten, want het is zoals Richard Branson, de beroemde CEO van de Virgin Group, ooit zei: ‘Als het op de toekomst aankomt zijn er drie soorten mensen: zij die het laten gebeuren, zij die zorgen dat het gebeurt en zij die zich afvragen wat er is gebeurd. Sommige bedrijven zijn vastberaden tot de tweede te groep te horen.' Het werken met toekomstscenario's kan je daarbij helpen.

Sjors van Leeuwen is werkzaam als zelfstandig adviseur op het gebied van klantgericht ondernemen (CRM), strategie en marketing. Hij is auteur van verschillende boeken zoals CRM in de praktijk, Klant in de driver's seat, Zorgmarketing in de praktijk, Power to the people, Hoe agile is jouw strategie?, Wendbare strategie op een A4, Online marketing in de zorg en Sterk merk in de zorg . Sjors van Leeuwen is verder initiatiefnemer van Zorgmarketingplatform, hét kennisplatform voor marketing in de zorg.

Populaire producten

    Personen

      Trefwoorden