Op werkdagen voor 23:00 besteld, morgen in huis Gratis verzending vanaf €20
24 mei 2013 | Esmée Detmers

Corporate stories worden voor pr-doeleinden door of voor de top gemaakt, organisatieverhalen worden daarentegen gevormd uit ervaringen en visie van binnenuit. Mits kundig gehanteerd, kunnen ze richting geven, binden, enthousiasmeren en onthullen, dat betogen Suzanne Tesselaar en Annet Scheringa in hun 'Storytelling handboek - Organisatieverhalen voor managers, trainers en onderzoekers'.

Storytelling als instrument bewerkstelligt resultaten waar geen enkel ander middel aan kan tippen: het zet mensen in beweging, biedt perspectief en verheldert in een keer aanschouwelijk waar een lezingencyclus met gehaaide gadgets faalt. Aan de hand van eigen ervaringen met verandermanagement, training en onderzoek laten de auteurs, zien hoe dat moet. Organisatieverhalen worden gevormd uit authentieke, in de organisatie of trainingsgroep levende elementen. Soms zijn ze al kant en klaar, in andere gevallen - bijvoorbeeld om een doelstelling van een veranderingsproces helder te krijgen - worden ze in samenwerking met de betrokkenen samengesteld. Negen praktijkcases belichten ieder een andere invalshoek en zijn overzichtelijk ingedeeld in de drie categorieën uitvoerders waarnaar de subtitel verwijst.

Een prachtig exemplaar is het 'springboard'-verhaal van Steven Denning, die voor de taak stond om de Wereldbank te veranderen in een kennisdelende organisatie. Het korte, waargebeurde verhaal van één malariabestrijder in donker Afrika verwarmde het hart en scherpte het verstand van medewerkers die tot dan toe niet vooruit te branden waren. Een goed duikplankverhaal tilt de betrokkenen naar een ander begripsniveau, waardoor ze niet meer vragen waarom een verander- of leerproces nodig is, maar hoe het gerealiseerd kan worden. Het maakt concreet wat abstract is en het daagt tegelijkertijd uit.

Veel marketing- en communicatieprofessionals zullen overigens bij het lezen een aha-erlebnis hebben en merken dat ze veel van deze technieken al toepassen. Dat is sowieso al een opsteker, nu krijgen ze bovendien de tools om hun intuïtieve aanpak bewust en systematisch uit te bouwen.

Het 'Storytelling handboek' is openhartig en toegankelijk geschreven. De auteurs schromen niet te schrijven over hun eigen vallen en opstaan en daardoor levert dit boek een eigen verhaal dat enthousiasmeert en dat de lezer naar een ander begripsniveau tilt.


16 februari 2009 | Loes Dekker

In het Arabische sprookje van 1001 nacht redt een vrouw zich het vege lijf door het vertellen van verhalen. In de Decamerone, een Italiaanse vertelling uit de veertiende eeuw, verbeidt een groepje jonge mensen dat is gevlucht voor de pest de tijd door elkaar verhalen te vertellen. Bedenk daarbij dat deze twee vertellingen zelf al honderden jaren overleven en het is duidelijk: de kracht van verhalen is enorm. Twee organisatieadviseurs, Suzanne Tesselaar en Annet Scheringa, hebben ervaren dat ook organisaties met deze kracht hun voordeel kunnen doen. Zij schreven onder de titel 'Storytelling handboek' een boek voor het gebruik van organisatieverhalen voor managers, trainers en onderzoekers. Een vernieuwend en prikkelend boek.

Volgens Suzanne Tesselaar en Annet Scheringa is een verhaal een weergave van gebeurtenissen die met elkaar in verband worden gebracht. De kenmerken zijn: een verhaal staat op zichzelf, heeft een begin en een eind, is authentiek en persoonlijk, en het roept emoties op en/of wordt met emoties verteld. Een organisatieverhaal ontleent de gebeurtenissen die met elkaar in verband worden gebracht aan persoonlijke en authentieke ervaringen van mensen in organisaties.

Organizational storytelling (de auteurs betreuren het, maar er is geen goede Nederlandse vertaling voorhanden) duidt op de dynamiek van organisatieverhalen. Een organisatieverhaal is volgens de auteurs een goed middel bij veranderingsprocessen. Met een verhaal komen mensen in beweging en wordt inzicht geboden in verhoudingen, hiërarchieën en verborgen emoties. Het maakt concreet wat abstract is en onthult wat verborgen is. Een verhaal is daarmee het cement tussen de stenen van de organisatieverandering: het bindt mensen en bevordert betrokkenheid. Kortom: een verfrissend element in de soms moeilijke weg van verandering.

Verhalen kunnen meerdere vormen aannemen en in alle stadia van het veranderingsproces gebruikt worden. In de opstartfase van het veranderingsproject kan een verhaal de toon zetten, vertrouwen wekken en openheid creëren. Tijdens het traject kunnen verhalen worden gebruikt voor visiebepaling, analyse, reflectie en betekenisgeving, bij gesprekken, trainingen en coaching en voor communicatie-uitingen en presentaties. Voor deze laatste twee kunnen zogenaamde springplankverhalen hun werk doen (alleen het woord is al leuk!). Hiermee kunnen de teamleden het belang van het projectresultaat voor belangrijke groepen binnen de organisatie verduidelijken en ze meenemen in hun ontwikkeling Een voordeel is dat hierdoor het projectteam geen geïsoleerde groep binnen de organisatie wordt. In de afrondingsfase kunnen verhalen het effect van de verandering verankeren en de organisatie aan de verandering verbinden.

Het boek is met name geschreven voor managers, trainers en onderzoekers, drie beroepsgroepen die nauw bij veranderprocessen betrokken zijn. Storytelling is interessant voor managers omdat het ze de mogelijkheid biedt op een andere manier naar hun medewerkers te luisteren. Zij of hij weet zo individuele verhalen te verbinden tot een organisatieverhaal, dat haar of hem helpt signalen te analyseren en gerichte veranderingen in gang te zetten, te sturen en te monitoren.

Voor trainers is storytelling interessant omdat het ze helpt om tijdens trainingen het leerproces in gang te zetten of te ondersteunen. Daartoe kunnen zij verhalen vangen door te luisteren naar de deelnemers van de trainingen en door deze samen met de deelnemers te voorzien van een happy end de richting van het proces bepalen en ondersteunen. Daarnaast is de trainer zelf een goede verhalenverteller.

Onderzoekers kunnen storytelling gebruiken in kwalitatief onderzoek, waarmee de 'zachte' kant van de organisatie zichtbaar gemaakt wordt. Middels een interpretatiemethode – er worden er in het boek verschillende genoemd – kan de onderzoeker betekenis geven aan haar of zijn data waarna de resultaten, bij voorkeur als verhaal, kunnen worden teruggekoppeld naar de opdrachtgevers.

Storytelling is niet iets wat je even aan een veranderingsproces toevoegt omdat het zo leuk is. Het is een strategie ten aanzien van het hele proces en een interventie-instrument voor verschillende momenten van het proces waarvoor bewust gekozen moet worden. Het enthousiasme van de auteurs en de cases waarmee zij hun theorie inzichtelijk maken, laten echter zien dat storytelling in iedere organisatie en voor ieder veranderingsproces een belangrijke bijdrage kan leveren.

Werken met verhalen vraagt echter wel om een narratief vermogen van de verteller, van de toehoorders en van de organisatie. Een klein probleem, want in tegenstelling tot vele anderen culturen is de Nederlandse cultuur geen vertelcultuur – het narratief klimaat is tamelijk kil. Nederlanders houden van concreet en zakelijk. Vergelijk – bijvoorbeeld – de Nederlandse literatuur maar eens met de Zuid-Amerikaanse. Waar Nederlandse schrijvers graag willen informeren en zoveel mogelijk betekenis in zo min mogelijk woorden stoppen, kunnen schrijvers als Garcia Marquez oeverloos uitweiden en de lezers meevoeren naar voor hen onontgonnen gebieden. De vraag die opkomt is dus of Nederland wel rijp is voor storytelling? Het antwoord is ja en ja. Ja, want er zijn genoeg creatieve denkers die zich de kunst van storytelling eigen kunnen maken. Er is volgens de auteurs alleen wat lef voor nodig. En ja, want organisaties worden ook bevolkt door medewerkers die zijn opgevoed in een meer narratieve cultuur. Zij hebben hier een voorsprong, die ze ten faveure van allen in kunnen zetten. Omdat een verhaal volgens het boek epidemische vormen kan aannemen, draagt storytelling ook nog bij aan de interculturalisatie van organisaties!

Mij heeft het boek overtuigd van de rijkdom en kracht van verhalen en ben nieuwsgierig of storytelling ook op andere gebieden, zoals in het werk met jongeren, gebruikt kan worden. Als hulpverlener bezit ik het vermogen om te luisteren, nu nog oefenen in het vertellen.


Suzanne Tesselaar, Annet Scheringa
Storytelling handboek

Populaire producten

    Personen

      Trefwoorden