Op werkdagen voor 23:00 besteld, morgen in huis Gratis verzending vanaf €20
Over strategisch denken - 'Een boek voor liefhebbers'
8 november 2018 | Sjors van Leeuwen

In Over strategisch denken lezen we hoe militaire- en politieke beslissingen tot stand komen. Historicus John Lewis Gaddis doet dat aan de hand van een reis door de geschiedenis waarbij de érvaringen en lessen van een groot aantal politieke grootheden en strategisch denkers de revue passeren.

John Lewis Gaddis is historicus en doceert over militaire- en politieke strategieën aan Yale. In zijn boek Over strategisch denken (oorspronkelijke titel On grand stratey) duikt Gaddis de geschiedenis in. Op zoek naar theorieën, beslissingen en lessen van denkers en doeners als Herodotus, Sun Tzu, Machiavelli, Von Clausewitz, Augustus, Napoleon, Lincoln en Roosevelt.

De auteur definieert ‘grand strategy’ als ‘het op één lijn brengen van in potentie onbegrensde aspiraties met noodzakelijke begrensde capaciteiten, dwars door tijd, ruimte en schaal.’ Anders gezegd: goede strategen zijn als geen ander in staat om voortdurend hun doelen in overeenstemming te brengen met hun middelen. Er zijn in de geschiedenis heel wat veldslagen, oorlogen en koninkrijken verloren gegaan doordat doelen en middelen niet goed op elkaar waren afgestemd. ‘Hoogmoed komt voor de val’ is een regelmatig voorkomend verschijnsel. Het gebruik van het woord ‘grand’ heeft alles te maken met wat er op het spel staat, zo schrijft de auteur.

De auteur deelt zijn hoofrolspelers in twee categorieën in, namelijk ‘vossen’ en ‘egels’. Vossen baseren zich bij hun voorspellingen (wat een belangrijk aspect is van strategisch denken) op een intuïtief ‘aaneenrijgen’ van diverse bronnen van ‘informatie’, niet op gevolgtrekkingen voorkomend uit een ‘totaalbeeld’. Waarbij een vos niet wegloopt voor een gezonde portie zelfkritiek. Egels daarentegen gaan uit van één centrale visie, één groot verhaal. Ze mijden zelfkritiek en wuiven kritiek van anderen weg en zijn halsstarrig. Vaak ‘gevangen in hun eigen vooroordelen’. Vossen zijn ook beter toegerust om te overleven in een snel veranderende omgeving. Egels gedijen vooral in een statische omgeving waarin het loont om vast te houden aan beproefde formules. Een egel kent het grote doel, de vos kent vele zaken en is praktisch en pragmatisch. En wat blijkt uit onderzoek aldus de auteur, vossen zijn vele betere voorspellers, en daardoor vaak veel betere strategen dan egels. Overbodig om te zeggen dat de beste strategen zoals Abraham Lincoln zowel vos als egel zijn, net zoals het uitkomt. Als 16e president van de Verenigde Staten had Lincoln beide benaderingen nodig om de afschaffing van de slavernij er door te krijgen zonder dat het land uiteen zou vallen. Een van de boeiendste hoofdstukken in het boek.

De geschiedenisreis begint 480 voor Christus als de Perzische koning der koningen Xerxes de Hellespont wilt oversteken om Griekenland te veroveren en eindigt 310 pagina’s later in 1962 bij de Amerikaanse minister van justitie Robert F. Kennedy in een vraaggesprek over de Mexicaanse oorlog. Tussendoor passeren een groot aantal bekende en minder bekende perioden, oorlogen, militairen, geschiedschrijvers, filosofen, strategisch denkers, koningen en presidenten de revue. Met uitgebreide analyses en beschrijvingen van historische gebeurtenissen laat de auteur zien waarom strategieën slagen of falen en welke lessen we daaruit kunnen trekken. Waarbij de auteur regelmatig door de tijd heen en weer springt om te kijken in hoeverre gebeurtenissen en keuzes aansluiten op de denkbeelden die heren als Marx, Tolstoj, Sun Tzu, Von Clausewitz en Machiavelli eeuwen eerder, of veel later, geventileerd hebben. Gaten in de geschiedschrijving vult de auteur op door regelmatig vanuit ‘aannames’ te schrijven, in de trant van ‘wat Tolstoj hiermee – volgens mij – bedoelt’.

De auteur benoemt enkele belangrijke lessen. Zo moet een strateeg flexibel zijn en om kunnen gaan met ogenschijnlijke tegenstrijdigheden. Strategen zien oorlog ook als middel en niet als doel. Toen Napoleon het oorlog voeren als doel ging zien, en besloot om Rusland binnen te vallen, was dat het begin van het bekende einde bij Waterloo. Goede strategen opereren bedachtzaam en nemen geen disproportionele risico’s. Zie daar het verschil tussen Filips II van Spanje en koningin Elizabeth van Engeland. Filips streed als ‘egel’ voor God en was bereid daar alles voor te doen. Elizabeth was als ‘vos’ bedachtzamer en hield het belang van Engeland voor ogen. Filips strijd was disproportioneel en Spanje eindigde in verval. Engeland kende eeuwen van voorspoed en werd een wereldmacht. Ook uit het ontstaan van de Verenigde Staten valt een les te leren. Daar waar de Spanjaarden kozen voor eenvormigheid en centrale sturing kozen de succesvollere Engelsen voor een goede lokale verbinding met de verschillende gemeenschappen. En misschien wel de belangrijkste les van de auteur: als je wat te kiezen hebt, kies dan een ‘vos’ als leider.

De auteur schrijft boeiend hoewel het soms lastig is om zijn relaas te volgen en om de aandacht niet te verliezen bij de soms zeer uitgebreide en gedetailleerde beschrijvingen. Wellicht speelt hier de ‘vloek van kennis’ een rol, want het boek telt ruim vijftig bladzijdes aan bronvermeldingen. Het voordeel is dat je enigszins een beeld krijgt van hoe het er in die verschillende periodes aan toe ging. Over strategisch denken omvat ruim 2000 jaar aan oorlogen en militaire en politieke theorieën en strategieën. Kortom, een boek voor liefhebbers.

Sjors van Leeuwen is werkzaam als zelfstandig adviseur op het gebied van klantgericht ondernemen (CRM), strategie en marketing. Hij is auteur van verschillende boeken zoals CRM in de praktijk, Klant in de driver’s seat, Zorgmarketing in de praktijk, Power to the people, Hoe agile is jouw strategie? en Wendbare strategie op een A4. Sjors van Leeuwen is verder initiatiefnemer van Zorgmarketingplatform, hét kennisplatform voor marketing in de zorg.


Over strategisch denken - 'Aanrader voor wie over strategie wil leren'
19 oktober 2018 | Paul Schollaardt

Historicus John Lewis Gaddis weet in Over strategisch denken belangrijke lessen uit de geschiedenis leesbaar weer te geven. Hij baseert zich in dit wetenschappelijke boek op talloze bronnen en de colleges die hij over grand strategy geeft aan Yale University.

John Lewis Gaddis haalt lessen aan uit de praktijk van Franklin D. Roosevelt en Napoleon en van theoretici als Machiavelli en Tolstoj. Ook Carl von Clausewitz, die ‘vom Kriege’ schreef vanuit zijn ervaringen als generaal, krijgt een belangrijke plaats. Door deze verschillende invalshoeken is het een echt boek Over strategisch denken geworden en geen handboek strategie. Ook gaat het niet over bedrijfsstrategieën, al is het ook voor de boardroom een (zeer) leerzaam boek. Het is geen boek voor beginners, daarvoor wordt teveel bekend verondersteld en is de uitleg regelmatig summier. Niettemin is het boek zeer leesbaar en aan te raden aan wie wil leren over strategie.

Meteen in het eerste hoofdstuk is de aanpak van John Lewis Gaddis duidelijk. Door historische gebeurtenissen uiteen te zetten laat hij zien waarom strategieën slagen of falen. Hij begint daarbij 480 jaar voor Christus, bij de oversteek van de Hellespont. De lessen die getrokken kunnen worden geeft hij weer in de taal van de strategisch denkers. Zo legt hij uit dat een goede strateeg zowel een egel als een vos is. Een egel kent het grote doel, de vos kent vele zaken en is praktisch en pragmatisch. Juist die combinatie, het in evenwicht blijven brengen van aspiraties en capaciteiten, blijkt een belangrijke voorwaarde voor een goede strategie. De schrijver verbindt zijn definitie van strategie hier zelfs aan: het op één lijn brengen van in potentie onbegrensde aspiraties en noodzakelijkerwijs beperkte capaciteiten.

Vervolgens neemt Gaddis je mee in de geschiedenis, van de Peloponnesische Oorlog via het Romeinse rijk naar de moderne geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog. De lessen die geleerd kunnen worden zijn divers maar kennen wel een aantal hoofdlijnen. De belangrijkste is wel dat de strateeg flexibel moet zijn in zijn gedrag en ogenschijnlijke tegenstrijdigheden moet afwegen. Zonder te vervallen in vaste gedragspatronen. Van dat laatste is Napoleon een goed voorbeeld. Hij won zoveel dat enerzijds oorlog meer doel dan middel werd en anderzijds terugtrekken geen optie was. Hij strandde dan ook in de Russische kou in de opgezette val, overtuigd van zijn eigen superioriteit.

Ook het verschil tussen Filips II van Spanje en koningin Elizabeth van Engeland wordt goed uiteengezet. Filips streed voor God en was bereid daar alles voor te doen. Elizabeth was bedachtzamer en diende Engeland. Filips strijd was disproportioneel en Spanje eindigde in verval. Engeland kende eeuwen van voorspoed en werd een wereldmacht.

Het ontstaan van de Verenigde Staten wordt vanuit strategisch perspectief geduid. Daarbij blijkt de strategie van Engeland, dat het grootste deel van de huidige oostkust in handen had, van doorslaggevend belang. Engeland streefde in de nieuwe wereld niet naar eenvormigheid, maar naar een goede lokale binding. De Spanjaarden, die vanaf Georgia een groot deel van het huidige Midden en Zuid-Amerika bezetten, streefden wel naar centrale sturing. Juist het deel van de Engelsen verenigde zich terwijl in Midden- en Zuid-Amerika vele kleinere en minder welvarende staten ontstonden.

De schrijver vertelt boeiend en gedegen, dit laatste wordt zichtbaar in de ruim vijftig bladzijden aan noten. Wel wordt enige voorkennis verondersteld of onderzoek tijdens het lezen: soms is de tekst vermoeiend compact en wordt verondersteld dat een uitleg vele bladzijden terug in het boek nog helemaal in het geheugen zit.

Niettemin is Over strategisch denken van John Lewis Gaddis een zeer goed en leesbaar boek dat een aanrader is voor iedereen die over strategie wil leren.

ir Paul Schollaardt RC is bestuurder in het speciaal onderwijs. Eerder was hij zelfstandig interim-manager en vervulde hij onder andere functies als productieleider en CFO.


Masterclass Strategisch Denken
16 juli 2018 | Pierre Pieterse

John Lewis Gaddis presenteert in Over strategisch denken een helder model om ‘grand strategy’ te bedrijven: ‘Het op één lijn brengen van in potentie onbegrensde aspiraties met noodzakelijke begrensde capaciteiten.’ Gaddis is hoogleraar Militaire Geschiedenis aan Yale.

Strategisch denken is ook in hoge mate geworteld in de militaire geschiedenis met denkers als Sun Tzu en Von Clausewitz. Uiteraard komen zij in dit brede boek aan de orde. Gaddis leidt de lezers van de oude Grieken en Romeinen via de religieuze disputen tussen Elisabeth I en Philips II naar de conflicten die de Verenigde Staten vochten om eerst hun vrijheid (de ‘Founding Fathers’), daarna hun eenheid (Lincoln) en vervolgens hun wereldheerschappij (Roosevelt) te verkrijgen.

Onder al deze hoofdstukken zet Gaddis een tegenstrijdigheid: de parabel van de vos en de egel. ‘De vos weet vele zaken, maar de egel weet maar één grote zaak.’ Een parabel van, zo neemt men aan, van de klassieke Griekse dichter Archilochus van Paros. Erasmus hield zich al met deze beeldspraak bezig, maar de naoorlogse politiek denker, cultuurfilosoof en essayist Isaiah Berlin (1909 - 1997) werkte dit uit in zijn beroemde essay The Hedgehog and the Fox waarin hij de geschiedfilosofie van Tolstoi in zijn grote roman Oorlog en Vrede analyseerde. Gaddis zet zo Augustinus (egel, filosoof van de katholieke kerk) af tegen Macchiavelli (vos en 15de eeuwse staatfilosoof). En koningin Elisabeth I (vos) tegen aardsvijand Philips II (egel).

Dit is een fantastisch boek Over strategisch denken. Maar hoe kun je even voorbij deze voornamelijk militaire en politieke voorbeelden kijken naar management? Het is goed om je te realiseren dat er in de kern twee type mensen bestaan die in een bedrijfstop verenigd moeten worden. Het uitwerken van strategisch denken is geholpen door na te denken over aanvoerlijnen. Waarom ging het voor én Napoleon én Hitler mis in Rusland: de aspiraties (die in principe oneindig zijn) stonden niet op een lijn met de middelen (die a priori eindig zijn). In dit geval logistiek. Het doel schoof letterlijk op terwijl de middelen achter raakten. Zo is ook een strategie van groei en schaal is ernstig gebaat bij goed doordachte logistiek en kapitaal. Waarom vergisten machthebbers als Perikles en Philips II (egels) zich zo in hun grootse aanvalsplannen? Ze luisterden niet naar hun criticasters (vossen) die net wat andere invalshoeken presenteerden. Dus omarm die!

Tot slot een bestuurlijke aanbeveling van Garris: geloof in de leider die soms ondoorzichtig en op het oog wispelturig, maar goed geïnformeerd, zijn besluiten neemt. Garris spreekt zijn waardering uit voor leiders als Augustus, Elisabeth I, Lincoln en Roosevelt die hun ‘empires’ en landen uit moeilijke tijden naar relatieve rust en cohesie wisten te voeren. Misschien niet geheel toevallig: allemaal vossen.


Populaire producten

    Personen

      Trefwoorden