Op werkdagen voor 23:00 besteld, morgen in huis Gratis verzending vanaf €20
2 september 2015 | Peter de Roode

Over het onderwerp ‘rollenspellen’ is relatief weinig geschreven en dat terwijl er toch veel vaardigheidstrainingen worden verzorgd waarin het rollenspel een prominente plaats inneemt. De Galan vult deze lacune prima op door dit zeer overzichtelijke en bovenal praktische boek. Een must-have voor elke trainer die op regelmatige basis rollenspellen aanbiedt.

Het probleem met rollenspellen is dat elke trainer zijn eigen didactiek er op na houdt. En hoewel een bepaalde mate van vrijheid en autonomie niet verkeerd is, is het goed om heldere richtlijnen te hebben om tot optimale resultaten te komen met behulp van rollenspellen. Zelf leerde ik de theorie uit de standaardwerken van Kessels & Smit en probeerde mijn vaardigheden te verbeteren tijdens plenaire train-de-trainer-sessies met andere trainers. Maar die kwamen niet vaak voor dus bleef je vaak lang werken met je eigen opgedane inzichten en eigen wijsheden. Ook al wist je dat er altijd wel weer lastige momenten voorbij kwamen in de training, zoals die deelnemers die stelden dat rollenspellen voor hen niet hoefden omdat ze het niet realistisch vonden of het eeuwige tijdsprobleem zodat je nauwelijks de tijd had om rollenspellen als trainer te laten herkansen.

Wie dit boek goed doorleest, kan als trainer reflecteren op zijn eigen praktijk. Je weet direct wat je goed doet en waarin je tekort schiet. De Galan is duidelijk in haar uitleg: ze heeft een visie die ze uitwerkt in concrete punten en die lardeert ze met voorbeelden en vat op het eind de boel samen.

Het boek begint direct al met een aardige eye-opener, namelijk een kritische kanttekening van de auteur bij de stelling dat inzicht tot vaardigheden zou leiden. De spijker op zijn kop zou ik zeggen. Weten is immers geen doen. De Galan begrijp dat beter dan wie dan ook en het is niet voor niets dat haar opbouw is gebaseerd op de stappen: weten - snappen - kunnen. Theorie is nodig maar het is niet voldoende. En nog belangrijker: je hoeft er als trainer ook niet mee te beginnen. De auteur onderscheidt namelijk twee soorten rollenspellen die beide ingezet kunnen worden: ontdekkend en intrainend.

Het ontdekkende rollenspel heeft als doel de deelnemer te motiveren en hem zijn eigen startvraag te laten opstellen. Van theorie is nog geen sprake. Het volgende rollenspel wordt intrainend genoemd omdat er met een checklist gewerkt wordt en stapsgewijs de vaardigheden worden geoefend. Alleen als dit onderscheid is m.i. van grote waarde voor de didactiek van rollenspellen. De rollenspellen worden daarmee uit de sfeer gehaald van een verkapte assessment, omdat de deelnemers veel meer het gevoel hebben dat ze aan het oefenen of uitproberen zijn. De Galan is geen voorstander om woorden als ‘rollenspel’, ‘oefenen’ en ‘speler’ te gebruiken. En wie daar goed over nadenkt kan haar daarin alleen maar gelijk geven.

Een goed rollenspel staat en valt bij de nabespreking. Het is dan ook niet verwonderlijk dat daaraan door De Galan veel aandacht wordt gegeven. De lezer krijgt veel nuttige tips mee hoe je als trainer (maar ook als deelnemer!) tot goede feedback kunt komen. Belangrijk is dat je een attitude hebt om veel te schrijven, liefst in twee kolommen: een voor de oefenaar en een voor de tegenspeler. Goede feedback moet volgens de auteur gaan over concreet gedrag en het effect daarvan. Naast een overzicht met feedbackmissers geeft De Galan op het eind van het boek nog veel praktische tips waar iedereen zijn voordeel mee kan doen. Twee tips die mij daarbij aanspreken zijn: de trainer stuurt de acteur aan (en niet vice versa) en zorg dat er voldoende tijd is voor herkansen. Een uitstekend boek dat de kwaliteit van rollenspeltrainingen enorm kan verhogen.

13 mei 2015 | Amber Zwartbol

‘Zo werken rollenspellen echt!’ is de opvolger van het succesvolle in 2011 verschenen ‘Werken met de successpiraal’. Nieuw in ‘Zo werken rollenspellen echt!’ is dat er niet één maar twee soorten rollenspellen worden besproken. Daarnaast beschrijft de auteur nog meer praktijkcases en geeft ze tips over de wijze waarop rollenspellen begeleid kunnen worden.

Zoals van De Galan verwacht mag worden is het weer een heerlijk boek geworden. Het is geschreven vanuit de praktijk, waardoor je als trainer direct aan de slag kunt met de oefeningen. De illustraties zijn dit keer gemaakt door Jarón Barends (en niet door de eerdere tekenaar Maaike Blom zoals abusievelijk in het boek wordt vermeld). Hij weet net als Blom met een paar ogenschijnlijk simpele tekeningen het verhaal van De Galan op een krachtige manier te ondersteunen.

Nooit meer weerstand!
Rollenspellen zijn voor veel trainers een favoriet instrument bij vaardigheidstrainingen. Als trainer weet je waarschijnlijk wat er gebeurt in de groep wanneer je de deelnemers vertelt dat ze gaan oefenen met rollenspellen. Weerstand. Veel deelnemers ‘houden niet van spelen’, vinden het niet echt of zullen het eng vinden. Tref je als trainer een keer een groep die juist heel graag met rollenspellen wil oefenen, dan is het nog maar de vraag of de feedback die ze van elkaar krijgen bijdraagt aan het ontwikkelen van de gewenste vaardigheid.

Successpiraal
De Galan ontwikkelde de successpiraal: een methode die zorgt dat de deelnemers echt leren nieuwe vaardigheden eigen te maken. In drie stappen ervaren de deelnemers dat rollenspellen ontzettend leuk kunnen zijn en leerzaam. De eerste stap is het door de deelnemer laten ervaren wat wel lukt en wat nog niet. Aan de hand van de tips die de deelnemer krijgt volgt stap twee, de herkansing. Tijdens deze stap probeert de deelnemer zelfstandig of met behulp van de trainer de gekregen tip uit. De trainer zet het rollenspel stop wanneer de deelnemer de tip heeft kunnen toepassen. Dan volgt de derde stap van de successpiraal, namelijk de spotlight zetten op het succes. De deelnemer wordt gevraagd wat hij tijdens de oefening nu anders heeft gedaan en wat het effect hiervan is geweest.

Waarom het werkt
Het lerende effect van deze methode is het door de deelnemer laten reflecteren op het eigen handelen en het steeds weer oefenen van de aan te leren vaardigheid. Ook de medecursisten leren op deze manier: ze worden uitgenodigd actief mee te denken met degene die aan het oefenen is, er wordt meegeleefd en genoten als het succes is bereikt! Daarnaast besteedt De Galan ook aandacht aan de wijze waarop je als trainer feedback geeft tijdens de rollenspellen en hoe je als trainer de andere deelnemers uitnodigt om op een zorgvuldige wijze feedback te geven. De theorie over de successpiraal wordt door de auteur afgewisseld met diverse praktijksituaties, korte checklists en oefeningen.

Soorten rollenspellen
De Galan beschrijft twee soorten toepassingsmogelijkheden voor de successpiraal. Ze maakt daarbij onderscheid tussen een ontdekkend rollenspel en een intrainend rollenspel.

Bij een ontdekkend rollenspel hebben de deelnemers voorafgaand aan het oefenen nog geen theorie meegekregen van de trainer. Wel is duidelijk wat het doel van de oefening is. Samen met de andere deelnemers en de trainer zal degene die het rollenspel speelt steeds weer ander gedrag uitproberen, met als doel het bereiken van het gewenste gedrag.
Een intrainend rollenspel loopt van de fasen weten & snappen naar kunnen. De deelnemers krijgen tijdens de training duidelijke uitleg over het aan te leren gewenste nieuwe gedrag (weten) en het belang daarvan (snappen). Het daadwerkelijk kunnen inzetten van de nieuwe vaardigheid wordt in de zogenoemde kernoefening geoefend (kunnen).

Wat De Galan goed doet in ‘Zo werken rollenspellen echt!’ is beide soorten rollenspellen volledig uitwerken. Elk in een eigen hoofdstuk. De lezer krijgt tips wanneer welk soort rollenspel effectief is en op welke manier de rollenspellen klassikaal kunnen worden gespeeld en wanneer in subgroepen. Elke te nemen stap wordt volledig en duidelijk beschreven. Als trainer kun je bijna met het boek op schoot aan de slag met het begeleiden van de rollenspellen!

Verleiden tot een rollenspel
In het laatste hoofdstuk worden tweeëntwintig lastige en zeer herkenbare praktijksituaties beschreven waar je als trainer tegenaan kunt lopen wanneer je met rollenspellen werkt. Elke situatie wordt volgens een vast concept besproken: Wat is het probleem? Wat is de oorzaak? Wat is de oplossing? Wat als dit niet werkt? Wat De Galan hier goed doet is de theorie uit de voorgaande hoofdstukken terug laten komen in de vorm van praktijkvoorbeelden.

Een (h)eerljk boek!
Het gebruiken van de successpiraal kan voor de deelnemers het verschil betekenen tussen een succeservaring of faalervaring tijdens het leerproces. De Galan weet dit goed te onderbouwen in haar nieuwste boek en met krachtige voorbeelden te ondersteunen.

De beloofde verdieping op het eerder verschenen Werken me de successpiraal heeft De Galan meer dan waargemaakt. Als trainer heeft De Galan de successpiraal de afgelopen jaren verder uitgebouwd. Het model lijkt een meer volwassen uitstraling te hebben gekregen. Voor de lezers is dit terug te zien in de verder uitgewerkte theorie en de gebruikte voorbeelden. Ook de keuze om de methode toe te passen in twee verschillende soorten rollenspellen is een waardevolle aanvulling!

‘Zo werken rollenspellen echt!’ is dan ook een waardige opvolger van ‘Werken met de successpiraal’ en een ‘must-have’ voor iedere trainer, opleider en zelfs opleidingsontwikkelaar.

Hoe je rollenspellen tot een succes maakt
9 december 2011 | Bert Peene

De droom van iedere trainer, een nachtmerrie voor deelnemers: het rollenspel! Zo’n rollenspel is een onmisbaar onderdeel van iedere training, maar desondanks de meest omstreden interventie die je kunt bedenken. Volgens Karin de Galan komt dat vooral omdat cursisten te vaak met faalervaringen naar huis gaan. Ze weten nu weliswaar hoe het moet, maar tot een succesvolle toepassing van die kennis is het tijdens de training niet gekomen. Jammer, vindt De Galan, want het kan gemakkelijk anders. Hoe? Door de successpiraal te gebruiken. Ze schreef er een prettig leesbaar en vooral hoopgevend boekje over: Werken met de successpiraal.

Hoewel de naam misschien anders doet geloven, is de successpiraal geen model. Het is een werkwijze die verrassend eenvoudig is en helemaal niet nieuw. Trainers willen vaak te veel, oordeelt De Galan. Als een cursist bijvoorbeeld aangeeft dat hij effectiever wil worden als voorzitter van het werkoverleg, wordt er een complete vergadering nagespeeld. Na afloop krijgt de cursist annex voorzitter dan feedback op alles wat hij heeft gedaan. Die feedback begint meestal positief - ‘Wat deed Wim goed?’ - maar daarna gaat het van Jetje en krijgt Wim alles te horen wat hij fout heeft gedaan. Eerst de pluimen, dan de ‘tips’, en daarmee kan hij dan naar huis. Want als deelnemers snappen wat ze fout hebben gedaan en weten hoe het anders moet, kunnen ze het ook anders doen.

En dat is volgens Karin de Galan een enorme misvatting. ‘Weten & Snappen’ zijn wel belangrijk, maar lang niet genoeg om de stap te kunnen zetten naar ‘Kunnen’. Je moet mensen ook met het geleerde laten oefenen. Maar wel mondjesmaat dus. Niet een hele vergadering in één keer laten naspelen. Laat de cursist kiezen aan welke valkuil hij wil werken, begin vervolgens met oefenen, en grijp in zodra de valkuil zichtbaar wordt. Praat erover en oefen dan opnieuw, net zo lang tot de cursist laat zien dat hij het kan. Doen, feedback, herkansen en oogsten: dat zijn de stappen van de successpiraal.

Werken met de successpiraal is een zelfverzekerd, optimistisch boek. Als je de successpiraal gebruikt, kunnen rollenspellen eigenlijk niet meer misgaan, zo stelt De Galan onomwonden. Ik heb de neiging haar op haar woord te geloven. Want ze mag dan wat sceptisch zijn over het nut van aanwijzingen en tips, haar eigen boek staat er vol mee. Hoe ontwerp je een heldere checklist? Hoe geef je effectief feedback? Hoe werk je met je hart bij de deelnemer en vermijd het r-woord? Met andere woorden: zeg nooit dat je een rollenspel gaat spelen! Bijzonder aardig is het hoofdstuk over hoe je onwillige cursisten toch tot deelname aan een rollenspel verleidt. Bijzonder nuttig is het hoofdstuk ‘Maar wat te doen als het niet vanzelf gaat?’ Daarin schetst De Galan zeventien lastige situaties, inclusief beschrijving van wat er aan de hand kan zijn, en hoe je dat probleem kunt oplossen.

‘Werken met de successpiraal’ is, net als alle andere boeken van De Galan, een absolute aanrader voor iedereen die van communicatietrainingen zijn beroep heeft gemaakt. Toch wil ik nog wel een paar kanttekeningen plaatsen. De successpiraal werkt met name bij zogenaamde ‘open inschrijvingen’: trainingen waar mensen zich zelf voor hebben aangemeld omdat zij beter willen worden in bepaalde vaardigheden. De wil om te leren is dan nadrukkelijk aanwezig. Voor in-company trainingen, waarbij het management besloten heeft dat ‘we met z’n allen een training gaan volgen’ omdat bijvoorbeeld de onderlinge samenwerking beter moet, ligt dat anders. Dan tuimelen willen en moeten soms onnavolgbaar door elkaar en kan het handig zijn als je wat meer weet over ‘planned behaviour’ (zie het werk van Ajzen of, wat dichter bij huis, van Erwin Metselaar. Of dat je op de hoogte bent van inzichten uit de neurowetenschappen (zie het boek Waarom feedback niet werkt van Charles Jacobs). Misschien een idee voor een volgend boek.

Populaire producten

    Personen

      Trefwoorden