Op werkdagen voor 23:00 besteld, morgen in huis Gratis verzending vanaf €20
Wendbare strategie op een A4 - 'Inzicht in wat organisaties wendbaar maakt'
17 september 2020 | Sandra de Wit

Wendbare strategie op één A4 van Sjors van Leeuwen bespreekt wat er nu precies bedoeld wordt met wendbaarheid en hoe je wendbaarheid creëert in een organisatie. Hij beschrijft dit aan de hand van een Wendbaarheidscanvas. Het boek is een hulpmiddel, een denkmodel en een ‘praatplaat' om het begrip wendbaarheid handen en voeten te geven.

Er zijn veel boeken geschreven over wendbaarheid, maar die beschrijven vaak maar één thema: Agile werken, teamwork, leiderschap agility, technologie, enzovoorts. Ook wordt de definitie van wendbaarheid nooit zo uitgebreid besproken, terwijl er binnen organisaties juist vaak sprake is van verwarring; want wat verstaan we nu precies onder het begrip wendbaarheid, hoe wendbaar moet je nu eigenlijk zijn en wat betekent dat dan voor de organisatie? Er was bij mijn weten nog geen boek dat een totaaloverzicht biedt en vragen behandelt als:

- Hoe maak je je organisatie wendbaar op alle niveaus?

- Wat zijn de succesfactoren?

- Wat zijn de  valkuilen ?

Een praktisch boek, dat ik direct in een opdracht kon gebruiken.

Deel van een groter geheel

Wendbaar werken krijgt in veel organisaties topprioriteit. Dat is niet zo verwonderlijk, want alleen zo kun je continu verbeteren en vernieuwen. Methoden als Agile, Lean en Scrum zijn momenteel erg populair. Maar deze methodieken zijn slechts een paar onderdelen van een groter geheel. Als je écht wendbaar wilt worden, dan komt daar volgens van Leeuwen meer bij kijken dan de toepassing van een methodiek. Wendbaar werken vraagt om een heel andere mindset dan veel organisaties gewend zijn. Het heeft gevolgen voor de hele organisatie en het vraagt volharding en visie. Vaak duurt het jaren en de wendbare organisatie is nooit af.

Doeltreffende wendbare strategie

In Wendbare strategie op één A4 beschrijft van Leeuwen hoe je binnen afzienbare tijd naar een doeltreffende wendbare strategie voor je organisatie kunt bewegen. Dat begint volgens hem altijd aan de top. Want wendbaar ondernemen draait om visie, leiderschap, strategie, uitvoering en ondernemerschap. Via het Wendbaarheidscanvas passeren alle cruciale elementen op compacte wijze de revue. Daarmee biedt dit boek voor mij een overzichtelijke beschrijving van inzichten die nodig zijn om met een wendbare strategie te gaan werken.

Bouwstenen en wendbaarheidsknoppen

Van Leeuwen ontwikkelde een canvas dat niet alleen een gestructureerd overzicht biedt met de meest belangrijke elementen van wendbaarheid, maar ook een fijne discussieplaat is voor organisaties. Het geeft ook goed inzicht in de samenhang  tussen alle onderdelen. Je kunt namelijk wel Agile werken in teams of zelforganisatie invoeren, maar als je je strategieproces niet versnelt, je managementstijl niet aanpast, het businessmodel niet flexibiliseert of niks aan je ondersteunende ICT doet, dan schiet het weinig op. Een integrale aanpak over alle bouwstenen heeft daarom wel de voorkeur, maar is niet altijd nodig. Het is wel zo dat aan hoe meer ‘knoppen’ je op een goede manier weet te draaien, des te wendbaarder de organisatie wordt.

Van Leeuwen schreef het boek, omdat juist die helikopterview binnen de organisaties vaak ontbreekt. Hij beschrijft 11 bouwstenen met 43 ‘wendbaarheidsknoppen’ om aan te draaien. Een aantal van die bouwstenen zijn:

Kompas - Waar gaan we heen en wie gaat mee? Visie, ambitie, waarden en een goed verhaal.

Scope - Hoe groot is de transformatie-opdracht? Wat betekent wendbaarheid voor onze organisatie. De breedte, diepte en toegevoegde waarde van meer wendbaarheid op organisatie, portfolio en/of operationeel niveau.

Leiderschap - Goed voorbeeld doet volgen. Van functies naar rollen, sturen op strategische doelen, prioriteiten stellen.

Externe gerichtheid - Wat gebeurt er om ons heen? Snelheid van signaleren (reactietijd), de snelheid van reageren en beslissen (actietijd) en de vertaling van signalen (ontwikkelingen en trends) naar bruikbare inzichten en initiatieven?

Innovatie - Gericht verbeteren en vernieuwen. De keuze voor open en klantgedreven innovatie, het omgaan met verbetering (exploitatie) én vernieuwing (exploratie) en de keuze voor first mover of fast follower.

Werkorganisatie - Bevlogen teamwork vormt de basis. Om snel te kunnen handelen beleg je taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden zo laag mogelijk in de organisatie, en delegeer je deze naar resultaatgerichte en zelforganiserende eenheden die op een Agile manier werken.

Aan hoe meer ‘knoppen’ je op een goede manier weet te draaien, des te wendbaarder de organisatie wordt.

Handig

Van Leeuwen sluit ieder hoofdstuk af met een korte samenvatting waarin hij de essentie van het hoofdstuk weergeeft. Daarnaast staan er aan het eind van elk hoofdstuk zogenaamde Canvasvragen. Dit zijn vragen die de lezer, in staat stellen het Wendbaarheidscanvas in te vullen. Eén tip voor de auteur: een of twee als voorbeeld ingevulde canvassen zou de gebruiker nog meer op weg helpen. Interessant zijn ook de praktijkcases aan het eind van elk hoofdstuk die een mooi beeld geven van het onderwerp in het hoofdstuk.

Als handig extraatje heeft de schrijver aan het eind van het boek een hele trits leestips opgenomen, aan de hand waarvan je extra verdieping kunt zoeken. Een ander handig cadeautje is dat je na registratie de digitale versie van het boek ontvangt én het format van een Wendbaarheidsscan kunt downloaden om te gebruiken tijdens teamsessies.

Wendbaar maatwerk

Van Leeuwen heeft ter afsluiting nog wel advies: “Het aloude spreekwoord ‘bezint eer ge begint’ is hier zeker op zijn plaats. Snel scoren is er niet bij en een ‘one size fits all’-aanpak bestaat niet. Leiders moeten dus op zoek gaan naar een aanpak die voor hun organisatie het beste is en ook daarin moeten ze zich wendbaar opstellen. Kies geen blauwdrukoplossing maar ‘practice what you preach’.

Conclusie

Al met al geeft het boek een mooi inzicht in die onderdelen die een organisatie wendbaar maken. Wendbare strategie op een A4 leest lekker weg. Het is praktisch geschreven, compact (per onderwerp enkele pagina’s), in korte tijd te lezen en direct toe te passen, ook binnen de Rijksoverheid.

Sandra de Wit is rijksconsultant bij UBR| Rijksconsultants, met speciale aandacht voor ‘Opgavegericht werken’ binnen de Rijksoverheid. Deze recensie verscheen eerder op: www.ubrijk.nl


Wendbare strategie op één A4 - Inclusief Wendbaarheidscanvas
11 februari 2019 | Henny Portman

Ondertussen zijn al vele boeken over canvassen verschenen. In het boek Wendbare strategie op één A4 beschrijft Sjors van Leeuwen het wendbaarheidscanvas.

Het wendbaarheidscanvas is een hulpmiddel, denkmodel en ‘praatplaat’ om het begrip wendbaarheid handen en voeten te geven. De auteur geeft aan dat er geen voorgeschreven volgorde tussen de 11 bouwstenen van het canvas is. Via de bouwstenen externe gerichtheid, rolling strategy, innovatie, merk en klant vindt de afstemming met de continu veranderende omgeving plaats.

De bouwstenen kompas, scope en leiderschap zorgen voor een heldere koers en slagvaardigheid. De bouwstenen businessmodel, werkorganisatie en technologie vormen de ‘motor’ van de organisatie, die snel en flexibel aangepast moet kunnen worden. Per bouwsteen krijgen we een uitgebreide toelichting, verschillende binnen de bouwsteen passende technieken en voorbeelden uit de praktijk. Ieder bouwsteenhoofdstuk sluit af met een samenvatting en een set canvasvragen die je helpen om de discussie te voeren. Binnen deze 11 bouwstenen krijg je in totaal 43 wendbaarheidsknoppen op basis waarvan je meer of minder wendbaar kan zijn.

De 11 bouwstenen:

- Kompas: Waar gaan we heen en wie gaat mee. Visie, ambitie, waarden en een goed verhaal

- Scope: Hoe groot is de transformatie-opdracht. Wat betekent wendbaarheid voor onze organisatie. De breedte, diepte en toegevoegde waarde van meer wendbaarheid op organisatie, portfolio en/of operationeel niveau

- Leiderschap: Goed voorbeeld doet volgen. Van functies naar rollen, sturen op strategische doelen, prioriteiten stellen

- Externe gerichtheid: Wat gebeurt er om ons heen. Snelheid van signaleren (reactietijd), de snelheid van reageren en beslissen (actietijd) en de vertaling van signalen (ontwikkelingen en trends) naar bruikbare inzichten en initiatieven?

- Rolling strategy: Flexibel inspelen op veranderingen. Je kijkt vijf tot tien à twintig jaar vooruit (visie en ambities) en redeneert terug naar nu (huidige situatie), vervolgens bepaal je wat je op de korte en langere termijn wilt bereiken

- Innovatie: gericht verbeteren en vernieuwen. De keuze voor open en klantgedreven innovatie, het omgaan met verbetering (exploitatie) én vernieuwing (exploratie) en de keuze voor first mover of fast follower

- Businessmodel: Van strategie naar praktijk. Het aanpassingsvermogen van het businessmodel kun je versterken met netwerkstructuren, modulaire processen en continu verbeteren, maar je moet daarbij wel in control blijven

- Werkorganisatie: Bevlogen teamwork vormt de basis. Om snel te kunnen handelen worden taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden zo laag mogelijk in de organisatie belegd, en gedelegeerd naar resultaatgerichte en zelforganiserende eenheden die op een agile manier werken

- Technologie: Design for agility. Een flexibele enterprise-architectuur met verschillende soorten businessapplicaties (backoffice-, frontoffice- en innovatieprocessen) en een plug-and-play infrastructuur op basis van standaardisatie, modularisatie en integratie

- Merk & Klant: Win hart (emotie), hoofd (ratio) en routine (onbewuste). Hoe kan men verbeteren in love to buy, easy to remember en easy to buy)

Wendbare strategie op één A4 maakt op een overzichtelijke wijze helder wat wendbaarheid inhoudt voor een organisatie en hoe je als organisatie meer wendbaar kan worden. De titel suggereert dat we op één A4 een wendbare strategie kunnen vastleggen en hanteert hiervoor het wendbaarheidscanvas. Het boek maakt dat wat mij betreft niet waar. Om het canvas te kunnen gebruiken had wat mij betreft de positionering van verschillende onderdelen op het canvas meer met elkaar in lijn gebracht of geclusterd kunnen worden. Ook had ik graag een paar ingevulde canvassen willen zien. Nu is het beschreven canvas niet meer dan opsomming van de 11 aandachtsgebieden en blijft onduidelijk wat er nu in het canvas ingevuld moet worden. Sterker nog, bij een aantal bouwstenen wordt weer verwezen naar werkwijzen waarbij een canvas, wederom omschreven als een hulpmiddel op één A4, voor die specifieke bouwsteen moet worden ingevuld (b.v. Waarde Propositie Canvas, Business Model Canvas). Henny Portman is eigenaar van Portman PM[O] Consultancy en biedt begeleiding bij het invoeren en verbeteren van project-, programma- en portfoliomanagement inclusief het opzetten en verder ontwikkelen van PMO's. Hij is auteur en blogger en publiceert regelmatig artikelen.


Wendbare strategie op één A4 - 'Prettig voor de drukbezette manager'
17 december 2018 | Nico Jong

De wereld om ons heen verandert continu, ingrijpend en steeds sneller. Daarom is wendbaarheid een van de belangrijkste thema’s voor de manager van nu. Onze bestaande organisatievormen maken het gemakkelijk om hier invulling aan te geven.

Er zijn veel initiatieven die allemaal slechts een klein deel van de puzzel vormen. Reden voor Sjors van Leeuwen om een wendbaarheidscanvas te ontwerpen. Dit bevat de belangrijkste bouwstenen van een wendbare organisatie op één A4 samengevat. Hij presenteert in zijn boek elf bouwstenen en in totaal drieënveertig wendbaarheidsknoppen die kunnen helpen meer samenhang te creëren tussen de veranderacties.

Een organisatie is strategisch wendbaar als ze in staat is haar strategische koers snel en effectief te verleggen door te anticiperen of te reageren op kansen en bedreigingen in haar eigen omgeving. Wendbaarheid gaat over het gemak waarmee we aanpassingen weten door te voeren. Als we snelheid en wendbaarheid kunnen combineren, hebben we de beste uitgangspositie. Strategische wendbaarheid bestaat uit twee elementen. Snelheid en flexibiliteit (agility) van de organisatie om offensief kansen die zich aandienen te benutten enerzijds. En veerkracht en robuustheid (resiliency) anderzijds om de gevolgen van grote, onvoorziene veranderingen op te vangen zonder dat de prestaties daaronder lijden. Er is geen blauwdruk voor strategische wendbaarheid in de praktijk, juist omdat het om onze organisatie in haar eigen omgeving gaat. Door de omwenteling naar meer wendbaarheid gaan organisaties steeds meer lijken op natuurlijke ecosystemen.

Het gaat bij strategische wendbaarheid om een heel andere manier van kijken, denken en doen dan we gewend zijn, die veel kan opleveren. We kunnen veranderingen er eerder door aan zien komen en er sneller op anticiperen en reageren, waardoor de overlevingskansen toenemen. Wendbare organisaties kunnen beter omgaan met de strategische paradoxen waar we mee te maken hebben. Processen moeten snel aangepast worden en tegelijkertijd efficiënt zijn. Verbetering en innovatie zijn beide nodig, maar vragen verschillende aanpakken. Snellere reacties zijn nodig, maar daardoor lopen organisaties meer risico. Meer wendbaarheid en veerkracht leidt tot een hoger concurrerend vermogen, meer klantgerichtheid, meer efficiency en meer winst.

De elf bouwstenen die Van Leeuwen presenteert, komen voort uit zijn eigen praktijkervaring en uit de literatuur die hij heeft gelezen. Ze worden in tien bondige hoofdstukken uitgewerkt. Sterk aan alle canvassen die de laatste jaren zijn verschenen, is het overzicht dat zij bieden. Een nadeel van de meeste canvassen is dat ze zonder grafisch kunst- en vliegwerk in de gebruikelijke kantoorsoftware niet in te vullen zijn omdat er nauwelijks iets in past. Sjors van Leeuwen snijdt in Wendbare strategie op één A4 een indrukwekkende hoeveelheid onderwerpen aan en beschrijft die kort en bondig. Prettig voor de drukbezette manager die zijn organisatie flexibel en veerkrachtig wil maken.

Nico Jong is senior adviseur bij het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.


Wendbare strategie op één A4 - 'Leest lekker weg en nooit saai'
11 december 2018 | Jan Hoogstra

Verandering blijft een van de weinige constanten in ons tijdsgewricht. Veel boeken zijn al geschreven over agile, verandermanagement en wendbaar zijn. Een wendbaarheidscanvas is nieuw.

Wendbare strategie op één A4 van Sjors van Leeuwen gaat over wendbaarheid en hoe deze te creëren in een organisatie. Hij beschrijft dat aan de hand van een wendbaarheidscanvas. Van Leeuwen heeft al diverse boeken geschreven over marketing, CRM en agility. Zijn nieuwste boek gaat in op agility van organisaties en hoe dat te creëren. Het boek Wendbare strategie op één A4 gaat in 10 hoofdstukken in op belangrijke onderwerpen die de wendbaarheid van een organisatie bepalen.

Een hype tegenwoordig is het businessmodelcanvas met 9 bouwstenen waarvan de onderste twee bouwstenen de kosten en opbrengsten betreffen. Het zwaartepunt van het model betreft de toegevoegde waarde van een onderneming, waardoor de onderneming zich kan onderscheiden van de concurrenten en daarnaast wat een onderneming de klant kan bieden. Feitelijk staat de klant centraal in dit model. Dit model is bedoeld om op één pagina inzicht te krijgen in een organisatie. Het bestaat uit 11 bouwstenen/onderwerpen met 43 knoppen om aan te draaien. Het is bedoeld om meer samenhang te creëren tussen de veranderacties in een organisatie.

De schrijver heeft dit principe als uitgangspunt genomen bij het definiëren van het wendbaarheidscanvas. Zijn canvas bevat 11 onderwerpen, Van Kompas tot technologie. Belangrijke punten daarin zijn het merk en de klant. Dit heeft vermoed ik ook weer raakvlakken met achtergrond van de schrijver, marketing.

De 10 hoofdstukken gaan allen in op één onderwerp van het wendbaarheidscanvas, waarbij merk en klant samengevoegd in een hoofdstuk worden behandeld. Het eerste hoofdstuk begint met het onderwerp waar elke organisatie mee zou moeten starten: kompas en een kijk op de toekomst. Wat is de ambitie van een organisatie, wat is jouw verhaal hierin?

Vervolgens worden scope, leiderschap, externe gerichtheid, rolling strategy, innovatie, business model, werkorganisatie en technologie besproken. Het hoofdstuk over technologie, werkorganisatie en innovatie bevatten naar mijn mening niet veel nieuwe inzichten. Deze onderwerpen, met name technologie, zijn wel wezenlijk voor de toekomst. Volgens mij gaan organisaties straks het verschil maken in technologie. Door dat wendbaar te maken, kun je veel sneller inspelen op nieuwe ontwikkelingen. Veel organisaties worden daarin beperkt door de zogenaamde ‘legacy’ systemen. In een paar gevallen zien we al dat grote organisaties daarom nieuwe afsplitsingen opzetten die met nieuwe technologie veel marktgerichter kunnen opereren. Voorbeeld daarvan is de verzekeringswereld, maar ook de banken (KNAB, Bunq).

In het hoofdstuk ‘Externe gerichtheid’ gaat het om je richten op de buitenwereld, het signaleren van ontwikkelingen en trends. Zo ben je als organisatie marktleider, zo ben je buitenspel gezet als je niet tijdig verandert. Denk aan V&D en Blokker. Snelheid is geboden, zowel qua signaleren, reageren en beslissen als de vertaling naar acties.

Rolling strategy gaat over het flexibel inspelen op veranderingen. Dat betekent dat een 5-jarige strategie eigenlijk geen zin meer heeft. In een snelveranderende markt moet je de strategie misschien per 3 maanden bijstellen. Daarbij moet je vooruitkijken (waar wil ik staan) en terugredeneren (welke stappen moet ik dan doen). Aan de hand van strategische speerpunten worden vervolgens acties uitgezet. Veel aandacht is er voor de ELOA-aanpak (Experimenteren, Leren, Optimaliseren en Accelereren).

Hoe boek sluit af met een hoofdstuk waarin twee belangrijke (de belangrijkste?) onderwerpen aan bod komen: merk en klant. Het gaat hier om:

- Love to buy

- Easy to remember

- Easy to buy

Oftewel, het gaat om het creëren van de vraag en zorgen dat het product/dienst beschikbaar is. 

Elk hoofdstuk wordt afgesloten met een samenvatting waarin in 10 regels de essentie wordt weergegeven van het hoofdstuk. Daarnaast staan aan het eind van elk hoofdstuk zogenaamde Canvasvragen. Dat zijn vragen waarmee de lezer, na beantwoording, in staat wordt gesteld het wendbaarheidscanvas in te vullen. Interessant zijn de praktijkcases aan het eind van elk hoofdstuk, ze geven een mooi beeld van het onderwerp in het hoofdstuk.

Het boek bevat, met uitzondering van het wendbaarheidscanvas, geen nieuwe of baanbrekende ideeën. Het geeft een mooie clustering van de onderdelen die een organisatie wendbaar maken. Deze onderwerpen worden op hoofdlijnen beschreven, voor de verdieping zal een lezer gespecialiseerde boeken moeten raadplegen. De schrijver heeft aan het eind van het boek leestips opgenomen, aan de hand waarvan de verdieping gezocht kan worden. Wendbare strategie op een A4 leest lekker weg. Het is compact (per onderwerp enkele pagina’s), waardoor het nooit saai wordt. Wel hoop ik dat de schrijver in een volgend boek ingaat op de samenhang van de onderwerpen, hoe ze elkaar raken, maar zeker ook hoe ze zodanig ingezet kunnen worden dat ze elkaar versterken om de organisatie wendbaar te maken!

Jan Hoogstra is zelfstandige, IT-consultant. Hij voert opdrachten uit op het gebied van beoordeling en advisering over IT-gerelateerde onderwerpen in de zorgbranche. Zo is hij programmamanager, projectmanager en adviseur op het gebied van bijvoorbeeld IT-strategie en pakketselecties.


Populaire producten

    Personen

      Trefwoorden