Op werkdagen voor 23:00 besteld, morgen in huis Gratis verzending vanaf €20
21 Lessen voor de 21e eeuw - 'Een fraai boek dat veel discussie oproept'
7 december 2018 | Peter de Roode

Voor deze 3e bestseller van de Israëlische auteur moet je even gaan zitten, maar dan krijg je wel een fascinerend beeld van de wereld en haar toekomst voorgeschoteld. Nee, het is geen managementboek.

Hij is weliswaar historicus maar betreedt met het grootste gemak andere vakdisciplines en weet met zijn enorme kennis en adembenemend betoog te houden waar voor- en tegenstanders het nog lang over zullen hebben. Grote thema’s als liberalisme, religie, nationalisme, immigratie en Artificial Intelligence (AI) worden met het grootste gemak met elkaar verbonden.

Je zou dit boek alleen al moeten aanschaffen voor de vele prachtige en originele quotes (‘Als soort prefereert de mens macht boven waarheid. We besteden veel meer tijd om de wereld te beheersen dan om die te doorgronden.’) die erin staan.

Harari stelt dat nationalisme, religie en cultuur de mensheid verdelen in kampen waardoor mensen vijandig tegenover elkaar komen te staan waardoor wereldwijde samenwerking heel moeilijk wordt. Na de val van het fascisme en het communisme, stelt hij, raakt nu het liberalisme in de knel. Mensen denken niet in cijfers maar in verhalen. Het liberale verhaal is een verheerlijking van de menselijke vrijheid. Maar na 2008 zijn steeds meer mensen teleurgesteld in het liberale verhaal. Volgens Harari is er geen alternatief voor het liberale verhaal. Zijn opvatting over de wereldpolitiek is interessant. Hij betoogt dat sprake is van globalisering maar dat elk land zelf weer groot en machtig wil zijn zoals de VS, de UK en Rusland. Het liberalisme heeft volgens de auteur geen antwoorden op de grote problemen zoals ontwrichting van het milieu en technologische ontwrichting. Harari vraagt zich af of het liberalisme zich opnieuw kan uitvinden.

Hij heeft het veel over religie. Als homo stoort het hem zichtbaar al die religieuze opvattingen over homo’s. Geloof vergelijkt hij met nepnieuws. Een gedurfde uitspraak die hij uitgebreid toelicht. De gelovigen zijn nog steeds in de meerderheid. Maar hoe relevant zijn religies? Dat lijkt een retorische vraag gelet op de volgende uitspraak: ‘De overwinning van de wetenschap is zo groot dat ons hele idee van religie erdoor is veranderd. Wetenschappers worden steeds beter, maar dat geldt niet voor priesters’.

Hij censureert zichzelf dus niet en geeft openlijk zijn mening. Bijvoorbeeld over het Jodendom. Dat doet hij in combinatie met het onderwerp ‘nationalisme’. Met nationalisme is niets mis, zo stelt hij. Het gaat pas mis als bepaalde landen zich superieur achten boven andere landen. Het probleem begint als vaderlandsliefde omslaat in chauvinistisch ultranationalisme. Harari verwerpt het nationalisme van de Britten. Ze vergeten bij de Brexit dat er ook iets is als ‘veiligheid’ (ipv iets als immigratie). Volken denken vaak dat ze het belangrijkste land ter wereld zijn en daar komt de link met het Jodendom. Ook de Joden denken dat ze het belangrijkste volk ter wereld zijn. Harari helpt ze uit de droom. Ja, het is waar dat zonder het Jodendom het Christendom er niet zou zijn geweest, maar zo stelt hij retorisch: Is daarom Freud’s moeder ook van belang?

De auteur is onder de indruk van de ontwikkelingen in de schaakwereld en noemt die wereld als een voorbeeld waar we naar zouden kunnen kijken als optie voor de lange termijn. Hij bespreekt de schaakcomputer Alpha Zero die niets van mensen heeft geleerd maar toch tot zeer goede schaakprestaties kwam. Onwetendheid werd omgezet in creatief meesterschap in vier uur. Dit programma van Google kwam met nieuwe algoritmen waar de menselijke invloed zeer beperkt was.

We luisterden aanvankelijk naar God, daarna naar onszelf en in de toekomst misschien naar algoritmen. Hetgeen op gespannen voet staat met individuele vrijheid. Wat voor leven is dat als algoritmen ons leven bepalen? Wie de data heeft, heeft de toekomst. Data zijn vandaag de dag belangrijker dan land in de 21e eeuw, aldus Harari. Mensen zijn veel op Facebook bezig met hun virtuele vrienden. Maar wat mensen misschien wel meer nodig hebben zijn de middelen om zich verbonden te voelen met hun eigen ervaringen. Een fraaie quote in dit verband: ‘Je kunt geen gelukkig leven leiden, als je het contact verliest met je eigen lichaam’.

Als een goede cabaretier weet hij een naadloze verbinding te maken tussen diverse grote onderwerpen. Wat heeft nationalisme te maken met het milieuvraagstuk?, zo stelt hij de lezer de vraag. Gelukkig krijgen we ook het antwoord: Er is geen nationalistisch antwoord op de mondiale opwarming van de aarde. We zullen dit vraagstuk over de landgrenzen heen moeten oplossen.
Ook op het gebied van ‘immigratie’ heeft de historicus het nodige te melden. Hij laat zien wat de vraagstukken zijn en welke discussies die kunnen oproepen. Aan de hand van een fraai gedachte experiment (Koudië en Warmland) illustreert hij de problemen en wordt het duidelijk dat de vraagstukken zeer complex zijn en niet vanuit één perspectief beantwoord kunnen worden. Als de immigratie in Europa mislukt heeft dat enorme consequenties voor de liberale waarden, zo concludeert Harari.

21 Lessen voor de 21e eeuw is een fraai boek dat veel discussie oproept.

Drs. Peter de Roode is zelfstandig adviseur en trainer. Hij ondersteunt organisaties bij het invoeren van grootschalige veranderingen waarbij gedragsverandering centraal staat. Hij is auteur van de boeken Meegaan of dwarsliggenWerkvormen voor managers en Leidinggeven kun je zelf. Samen met meerdere auteurs schreef hij onder red. van Rob van Es het boek Praktijkboek Veranderdiagnose en samen met Peter van den Boomschreef hij Theatervoorstellingen in organisaties. Naast zijn schrijfactiviteiten is hij spreker en organiseert hij trainingen en seminars over actuele managementthema's.


21 lessen voor de 21e eeuw - 'Biedt verrassende inzichten'
29 oktober 2018 | Sjors van Leeuwen

In het boek Sapiens beschreef Yuval Noah Harari het verleden. In Homo Deus wierp hij een blik op de toekomst. In 21e lessen voor de 21e eeuw laat hij zijn licht schijnen over de uitdagingen van deze tijd.

Yuval Noah Harari, hoogleraar geschiedenis aan de Universiteit van Jeruzalem, heeft het weer geflikt. Na zijn bestsellers Sapiens (over het verleden) en Homo Deus (over de toekomst) zet ook het derde boek over de 21 lessen voor de 21e eeuw (de uitdagingen van nu) de lezer aan het denken. Met verrassende inzichten, prikkelende stellingen en logisch klinkende redeneringen.

Hoe beschermen we onszelf tegen een nucleaire oorlog, ecologische rampen en technologische bedreigingen? Wat is de oorzaak van de opkomst van populisten als Donald Trump? Waarom verkeren liberale democratieën in een crisis en waarom worden we overspoeld door een stortvloed aan fakenews? Hoe moeten we terrorisme aanpakken en neemt de kans op een kernoorlog toe? Is het een goed idee dat maar een paar grote commerciële bedrijven de beschikking hebben over al onze data of moeten we dat reguleren? Kunnen het opkomend nationalisme en de vele religies een antwoord bieden of vragen de vele mondiale problemen een ander politiek systeem? En wat wordt de nieuwe wereldmacht, Amerika, Europa of China? Zo maar wat vragen en uitdagingen die auteur Yuval Noah Harari de revue laat passeren. Waarbij hij geen blad voor de mond neemt en met vlotte pen en veel kennis van zaken vertelt. 21e lessen voor de 21e eeuw bevat 5 delen over technologie, politiek, hoop en wanhoop, waarheid en veerkracht. Met in totaal 21 hoofdstukken die elk een actuele uitdaging beschrijven.

In het eerste deel passeren de belangrijkste technologische uitdagingen de revue. Het gaat dan met name om de impact van kunstmatige intelligentie, machine leren en big data. Volgens de auteur is de combinatie van biotech en infotech de grootste uitdaging van onze tijd. De dubbele revolutie in biotech en infotech verandert niet alleen de economie en samenleving, maar ook ons lichaam en onze geest. Hoe blijven we als mensheid in control en wat doen we met al die mensen waarvoor geen werk meer is als robots dat op grote schaal overnemen? Toch een universeel basisinkomen? Vrijheid en gelijkheid komen sterk onder druk te staan, en wie de data heeft, heeft het voor het zeggen. De auteur ziet een gevaarlijke ontwikkeling, namelijk dat de mensheid zich opsplitst in een kleine klasse van supermensen en een massale onderklasse van totaal overbodige homo sapiens. Nu al bezit de rijkste één procent de helft van alle rijkdommen ter wereld. En bezitten de rijkste honderd mensen meer dan de armste vier miljard. Deze verschillen tussen rijk en arm worden alleen maar groter als we niet oppassen, want het zullen vooral de rijken zijn die van al die nieuwe technologische mogelijkheden zullen profiteren. De elite zal zijn kans willen grijpen om de laatste resten van de verzorgingsstaat af te breken.

In deel 2 pakt de auteur een vijftal politieke uitdagingen bij de kop: broederschap, beschaving, nationalisme, religie en immigratie. Volgens de auteur krijgt de politiek in de eenentwintigste eeuw te maken met drie existentiële dreigingen: technologische ontwrichting, een nucleaire dreiging en de dreiging van een wereldwijde klimaatramp. Het is daarbij goed om je te beseffen dat de theorie van de 'botsende beschavingen' niet klopt, aldus de auteur. Biowetenschappers, met name genetici, hebben aangetoond dat er geen noemenswaardige biologische verschillen zijn tussen Europeanen, Afrikanen, Chinezen en Amerikaanse indianen. Ook zijn er volgens de auteur verrassend weinig verschillen tussen het sjiitische Iran, het soennitische Saoedi-Arabië en het joodse Israël. Het zijn allemaal bureaucratische natiestaten, zo voeren allemaal min of meer kapitalistisch beleid, vaccineren allemaal hun kinderen tegen polio en ze laten hun bommen allemaal maken door scheikundigen en natuurkundigen. Op cultureel gebied zitten de grootste verschillen volgens de auteur in hoe de politiek in die landen omgaat met zaken als nationalisme, religie en immigratie. De auteur beschrijft overtuigend waarom nationalisme geen antwoord is op mondiale problemen zoals een wereldwijde milieuramp, technologische ontwrichting en de toenemende kans op een kernoorlog. Helaas bieden religies ook geen oplossing want religieuze leiders verpakken hun menselijk gedreven besluiten in religieus getinte smoezen die er bij veel volgers ingaan als zoete koek. Waarbij de joodse auteur het joodse geloof zeker niet spaart. Ieder voor zich en God voor ons allen is een slechte strategie voor de komende eeuw is zijn conclusie.

Hoop en wanhoop is het onderwerp van deel 3. Met onderwerpen als terrorisme, oorlog, god en secularisme. Daarin schrijft de auteur onder andere dat elke religie, ideologie en geloofsovertuiging zijn schaduwkanten heeft. De seculiere wetenschap heeft volgens de auteur minstens één groot voordeel boven de meeste traditionele religies, namelijk dat ze niet bang is voor haar eigen schaduw en in principe bereid is om haar fouten en blinde vlekken te erkennen. De auteur heeft ook nog wel een belangrijke waarschuwing, namelijk onderschat nooit de menselijke stupiditeit, want waarom beginnen we oorlogen terwijl we weten dat niemand er beter van wordt?

Deel 4 gaat over de waarheid. Met als eerste les ‘je weet minder dan je denkt’. Hoe meer mensen weten, hoe meer we ook weten wat we niet weten. Verder gaat het in dit deel over rechtvaardigheid. Wat kunnen mensen nog weten, en waarvoor kunnen mensen nog verantwoordelijk worden gesteld, in een globaliserende wereld die drijft op kunstmatige intelligentie en waarbij de waarheid en fakenews steeds moeilijker van elkaar te onderscheiden zijn? De laatste les in dit deel gaat over sciencefiction en dat de toekomst er in het echt heel anders zal uitzien dan in de film.  

De auteur sluit het boek af met het vijfde deel over veerkracht. Met lessen over onderwijs, zingeving en meditatie. Verandering is de enige constante dus de belangrijkste vaardigheden worden volgens de auteur aanpassingsvermogen, het vermogen om nieuwe dingen te leren en het vermogen je niet uit het lood te laten slaan door onbekende situaties. Om mee te kunnen komen in de wereld van 2050 moet je niet alleen in staat zijn om nieuwe ideeën en producten te bedenken, je zult vooral jezelf meerdere keren opnieuw moeten uitvinden. En niet onbelangrijk? Wat wordt het nieuwe verbindende verhaal? Want het liberalisme is flink terrein aan het verliezen, zo schrijft de auteur. Sinds de wereldwijde crisis van 2008 zijn mensen overal ter wereld steeds meer teleurgesteld geraakt in het liberale verhaal. Het communisme had al afgedaan en nationalisme en religieuze tradities zijn volgens de auteur niet de oplossing, ze veroorzaken meer problemen dan ze oplossen. Zingeving en het geven van betekenis aan het leven wordt daarom voor elk individu belangrijker dan ooit. Meditatie kan daarbij helpen, de auteur heeft er in ieder geval zelf veel baat bij. 

21 lessen voor de 21e eeuw is een interessant boek. Het zet je aan het denken, biedt verrassende inzichten en leerzame doorkijkjes naar het heden, verleden en de toekomst. Een geglobaliseerde wereld legt meer druk dan ooit op ons persoonlijk handelen en onze moraal, zo schrijft de auteur in het voorwoord. Als we kijken naar de huidige ontwikkelingen en leiders in politiek, economie en religie dan stemt dat niet direct vrolijk.

Sjors van Leeuwen is werkzaam als zelfstandig adviseur op het gebied van klantgericht ondernemen (CRM), strategie en marketing. Hij is auteur van verschillende boeken zoals CRM in de praktijk, Klant in de driver’s seat, Zorgmarketing in de praktijk, Power to the people, Hoe agile is jouw strategie? en Wendbare strategie op een A4. Sjors van Leeuwen is verder initiatiefnemer van Zorgmarketingplatform, hét kennisplatform voor marketing in de zorg.


21 lessen vooor de 21ste eeuw - 'Een fantastisch boek'
17 oktober 2018 | Jan Hoogstra

De vorige boeken van Yuval Noah Harari gingen met name over het verleden, zoals de geschiedenis van de mensheid. Met zijn nieuwe boek 21 lessen voor de 21ste eeuw kijkt hij juist vooruit naar de toekomst. Maar hij zet ook ontwikkelingen van het heden, zoals terrorisme, in perspectief.

De boeken Sapiens en Homo Deus van de schrijver Yuval Noah Harari zijn inmiddels wereldwijde bestsellers. Harari wordt veel geroemd om zijn opvallende open en toegankelijke manier van schrijven waarmee je zijn redeneringen goed kunt volgen. Het boek 21 lessen voor de 21ste eeuw is hierop geen uitzondering!

Waar begin je met een recensie van een van de meest fascinerende boeken die je het afgelopen jaar gelezen hebt? Met een feitelijke beschrijving, dat het boek 390 pagina’s, opgedeeld is 5 vijf delen of meer algemeen: dat het boek zeer lekker leest, je aanzet tot denken en nieuwe inzichten verschaft? Het laatste is natuurlijk het meest belangrijk, en daar zou deze recensie dan ook over moeten gaan. Het boek stipt actuele thema’s aan, deze worden uitgediept en voorzien van andere invalshoeken. Die invalshoeken zijn het mooie aan het boek, de schrijver beschrijft ze zodanig dat ze erg logisch lijken waardoor je meegaat in zijn redenering en er geen speld tussen te krijgen is. Toch wijken ze af van de huidige denkbeelden, waardoor je toch aan het eind van het hoofdstuk het idee krijgt dat er iets gebeurd is in jezelf waardoor je anders tegen zaken aankijkt.

Een mooi voorbeeld hiervan is terrorisme, zoals beschreven in hoofdstuk 10 ‘Geen paniek!’. Hierin laat de schrijver zien hoeveel mensen nu eigenlijk overlijden als gevolg van terrorisme, hoe zich dat verhoudt ten opzichte van bijvoorbeeld vliegtuigongelukken en bepaalde ziektes. Dan concludeer je eigenlijk dat met name de angst zaaien het doel is van terroristen en dat er feitelijk helemaal niet zoveel mensen aan terrorisme overlijden. Dit terwijl heel Nederland in angst leeft omdat 9 mensen zijn opgepakt met plannen voor een aanslag. Precies het doel bereikt wat de terroristen willen…

Toch maar iets over de opbouw van het boek. Zoals gezegd bevat het boek 5 delen en 21 hoofdstukken, elk hoofdstuk bevat een les, gericht op de 21ste eeuw. Het voorwoord begint gelijk pakkend, de eerste zin is: ‘In een wereld die overspoeld wordt met irrelevante informatie is helderheid macht’. Met al het fakenieuws, informatieoverload via internet en andere social media is dit een actueel statement. Wat is de waarheid? De schrijver probeert in zijn lessen alles in perspectief te plaatsen en ons zijn versie van de waarheid mee te geven.:

Deel 1 van het boek gaat over technologische uitdagingen, met als onderwerpen onder andere Artificial Intelligence en Big Data. Volgens Harari is technologie, en met name biotech en infotech, de grootste uitdaging van onze tijd. Hoe gaan we om met de toepassingen van artificial intelligence en hoe zorgen we als mensheid dat we in control blijven? Zeker is dat AI ons leven totaal gaat veranderen.

Politieke uitdagingen zoals nationalisme, religie en immigratie is onderdeel van deel 2. Deze onderwerpen verdelen de mensheid, waardoor zij niet goed in staat is om te reageren op de ontwikkelingen van de technologie. Terwijl in essentie de verschillen helemaal niet zo groot zijn, en we door wat meer acceptatie veel beter samen kunnen werken. Het is namelijk belangrijk om de kloof tussen online en offline te dichten, om communities te smeden die alle aspecten afdichten en die onafhankelijk van religie, nationaliteit et cetera is. Ook nationalisme beperkt ons in het redden van de wereld tegen het prangende milieuvraagstuk. Ieder voor zich gaat ons onvoldoende snel helpen.

Deel 3 raakt een ander actueel thema: hoop en wanhoop. Dit gaat onder andere over terrorisme, nederigheid en secularisme. Belangrijk advies van Harari is om onze angsten onder controle te houden en iets meer nederigheid te betrachten als het om onze eigen opvattingen gaat. Oftewel wees rationeel in de angsten, terrorisme is een relatief beperkte bedreiging. Interessant is ook het hoofdstuk ‘onderschat nooit de menselijke stupiditeit’. Waarom beginnen we oorlogen terwijl we weten dat niemand er beter van wordt?

Wat is de waarheid? Tegenwoordig hebben we veel nieuws over nepnieuws. Denk alleen maar aan de situatie in Amerika, waar Trump alles wat negatief over hem is wegzet als nepnieuws. Daarnaast gaat Harari in op onwetendheid. Hoe meer mensen weten, hoe meer we ook weten wat we niet weten..

Het laatste deel sluit positief af, gaat over veerkracht. Uitgangspunt is een bekende, verandering is de enige constante. Dit deel gaat over zingeving en meditatie. Harari geeft het advies om veel te investeren in onderwijs, om mensen bekend te maken hoe ze de juiste informatie kunnen zoeken. Met deze informatie kunnen we onze eigen verhalen creëren over het leven. Deze hoofdstukken zijn doorspekt met veel praktijkvoorbeelden die perfect aanduiden wat de schrijver bedoeld.

21 lessen voor de 21e eeuw bevat wat mij betreft ook echt 21 inzichten en lessen voor de toekomst. De manier van schrijven van Harari zorgt ervoor dat je aandacht blijft bij de beschreven onderwerpen. Na elk hoofdstuk word je aan het denken gezet, voordat je weer gegrepen wordt door het volgende hoofdstuk. Dit zorgt er dan ook voor dat je lang kunt genieten van het boek… Per saldo een fantastisch boek, dat wederom een bestseller zal worden. Ik ben van plan om het boek er over 5 tot 10 jaar weer eens bij te pakken en dan te kijken in hoeverre de schrijver gelijk heeft met zijn lessen en inzichten! Een aanrader voor elke in de toekomst geïnteresseerde lezer, waarbij dit boek in geen enkele boekenkast zal misstaan.

Jan Hoogstra is zelfstandige, IT-consultant. Hij voert opdrachten uit op het gebied van beoordeling en advisering over IT-gerelateerde onderwerpen in de zorgbranche. Zo is hij programmamanager, projectmanager en adviseur op het gebied van bijvoorbeeld IT-strategie en pakketselecties.


21 lessen voor de 21e eeuw - 'Een scherpzinnig en provocerend boek'
12 oktober 2018 | Dave van Ooijen

Wat zijn de uitdagingen van deze tijd? Hoe beschermen we onszelf tegen ecologische rampen, een nucleaire oorlog en technologische bedreigingen? Hoe weren we ons tegen de epidemie van irrelevante informatie en fake news die ons overspoelt?

Waarom verkeren liberale democratieën in een crisis? Zit er een nieuwe wereldoorlog aan te komen? En is God terug van weggeweest? Wat moeten we denken van het opkomend nationalisme en hoe moeten we terrorisme aanpakken? Vragen de mondiale problemen die op ons afkomen om een ander politiek systeem? Is het een goed idee dat we onze data overdragen aan enkele grote commerciële spelers, of wordt het tijd om het eigendom van data te reguleren? En wat wordt de grote nieuwe wereldmacht, Amerika, Europa of China? In zijn nieuwste prikkelende boek, '21 lessen voor de 21e eeuw', geeft Yuval Noah Harari, hoogleraar geschiedenis aan de Universiteit van Jeruzalem, antwoord op de 21 meest urgente vragen van deze tijd. Eloquent en met een grote retorische kracht. Zoals hij dat ook deed in zijn vorige boeken: Sapiens (2011) en Homo Deus (2015).

Machine-learning

Al meteen in het eerste deel van het betoverend vlot geschreven boek, stelt Harari dat de revoluties in informatietechnologie en biotechnologie ons voor de grootste uitdagingen stellen die de mens ooit heeft meegemaakt. Volgens Harari zal de fusie tussen infotech en biotech mogelijk al heel snel miljarden mensen van de arbeidsmarkt drukken en daarmee vrijheid én gelijkheid ondermijnen. Big-data-algoritmen kunnen digitale dictaturen creëren waarin alle macht in handen van een kleine elite komt, terwijl de massa niet eens meer wordt uitgebuit, maar -erger nog- volkomen irrelevant wordt. Volgens Harari zal de dubbele revolutie in de infotech en biotech niet alleen hele economieën en samenlevingen veranderen, maar ook ons eigen lichaam en onze geest. De dreigende teloorgang van banen, die tot heel wat sociale en politieke onrust kan leiden, komt volgens Harari niet voort uit de opkomst van de infotech alleen, maar uit de samenloop van infotech en biotech. Volgens Harari is het van cruciaal belang te beseffen dat machine-learning, kunstmatige intelligentie en robotica bijna alle beroepen zal gaan veranderen. Het gaat volgens hem niet alleen meer om computers die steeds sneller en slimmer worden, maar om computers die de cognitieve vaardigheden van mensen kunnen overnemen. De ontwikkelingen zouden volgens Harari wel eens zodanige vormen kunnen gaan aannemen, dat de mensheid zich opsplitst in een kleine klasse van supermensen en een massale onderklasse van totaal overbodige homo sapiens.

Speciatie

Nu al bezit de rijkste één procent de helft van alle rijkdommen ter wereld. En bezitten de rijkste honderd mensen meer dan de armste vier miljard. Volgens Harari zou de opkomst van kunstmatige intelligentie funest kunnen uitpakken voor de economische waarde en politieke macht van de meeste mensen. Nieuwe ontwikkelingen in de biotechnologie zouden het mogelijk maken om economische ongelijkheid om te zetten in biologische ongelijkheid. Zeker als nieuwe behandelmogelijkheden om het leven te verlengen en fysieke en cognitieve vermogens te upgraden heel duur zullen blijven, zullen mogelijk alleen de rijkste mensen kunnen profiteren. En dreigt de mensheid te worden opgesplitst in verschillende biologische kasten of zelfs verschillende mensensoorten: speciatie. En zouden in het jaar 2100 de rijken wel eens talentvoller, creatiever en intelligenter kunnen zijn dan het overgrote deel van de bevolking op aarde. In landen als Frankrijk en Nieuw-Zeeland, verzorgingsstaten met een lange traditie van liberale opvattingen, zal de elite volgens Harari misschien voor de massa blijven zorgen. In de meer kapitalistische VS zou de elite volgens Harari wel eens haar kans kunnen grijpen om de laatste resten van de Amerikaanse verzorgingsstaat af te breken.

Botsende beschavingen

De combinatie van infotech en biotech zou daarmee wel eens een ernstige bedreiging voor moderne kernwaarden als vrijheid en gelijkheid kunnen worden. Een eventuele oplossing zal internationale samenwerking vereisen, aldus Harari, maar nationalisme, religie en cultuur verdelen de mensheid in kampen die vijandig tegenover elkaar staan. Dat maakt wereldwijde samenwerking heel moeilijk. Volgens Harari krijgt de politiek in de eenentwintigste eeuw te maken met drie existentiële dreigingen: technologische ontwrichting, een nucleaire dreiging en de dreiging van wereldwijde klimaatramp. En hoewel sommigen daaraan ook de theorie van de 'botsende beschavingen' aan toevoegen, is daar volgens Harari geen sprake van. Biowetenschappers, met name genetici, hebben ijzersterke wetenschappelijke bewijzen gevonden dat er geen noemenswaardige biologische verschillen zijn tussen Europeanen, Afrikanen, Chinezen en Amerikaanse indianen. Ondanks dat zijn er volgens Harari verrassend weinig verschillen tussen het sjiitische Iran, het soennitische Saoedi-Arabië en het joodse Israel. Het zijn allemaal bureaucratische natiestaten, zo voeren allemaal min of meer kapitalistisch beleid, vaccineren allemaal hun kinderen tegen polio en ze laten hun bommen allemaal maken door scheikundigen en natuurkundigen.

Culturalisten

Tegelijkertijd hebben antropologen, sociologen, historici en gedragseconomen evenwel bergen gegevens verzameld waaruit blijkt dat er significante verschillen bestaan tussen verschillende menselijke culturen. De grootste verschillen zitten in hoe de politiek in die landen omgaat met zaken als nationalisme, religie en immigratie. Waarbij de vraagstukken steeds meer in 'culturele' termen worden verpakt. Terwijl het traditionele racisme op zijn retour is, wemelt het volgens Harari inmiddels van de 'culturalisten'. Misdaden worden niet meer gepleegd door 'zwarte mensen' omdat ze inferieure genen hebben, maar steeds meer doordat ze afkomstig zijn uit disfunctionele subculturen. Veel culturalistische beweringen hebben volgens Harari evenwel drie veelvoorkomende zwakke plekken. Ten eerste verwarren culturalisten plaatselijke superioriteit vaak met objectieve superioriteit. Ten tweede kunnen culturalistische beweringen vaak niet goed onderbouwd worden omdat geen duidelijke maatstaven worden gehanteerd en ze daarnaast tijd- en plaatsafhankelijk zijn. Ten derde worden culturalistische beweringen vaak gebruikt om voorbarig te oordelen over individuen.

Veerkracht

Hoe moet je leven in een chaotische tijd als oude verhalen (religie, communisme, kapitalisme) zijn ingestort en er nog geen nieuw verhaal is om ze te vervangen? Hoe kunnen we onszelf en onze kinderen voorbereiden op een wereld met zulke ongehoorde radicale veranderingen en onzekerheden? Wat moet een kind leren, wat zal hem helpen overleven en floreren in een wereld van 2050 of de eenentwintigste eeuw? Wat voor vaardigheden zal hij nodig hebben om een baan te krijgen, te begrijpen wat er in de wereld gebeurt en zijn weg te vinden door het doolhof van het leven? Volgens Harari zal in de eenentwintigste eeuw verandering de enige constante zijn. Een groot deel van wat kinderen nu leren zal in 2050 waarschijnlijk ontzettend gedateerd zijn. In een wereld die overvoerd wordt door informatie, zal het veel belangrijker worden om over vermogen te beschikken om informatie te interpreteren, de kunst onder de knie te krijgen om het verschil te zien tussen belangrijke en onbelangrijke informatie en vooral ook de kunst om allerlei stukjes informatie samen te voegen tot een overkoepelend wereldbeeld. De belangrijkste vaardigheden worden aanpassingsvermogen, het vermogen om nieuwe dingen te leren en het vermogen je niet uit het lood te laten slaan door onbekende situaties. Om mee te kunnen in de wereld van 2050 moet je niet alleen in staat zijn om nieuwe ideeën en producten te bedenken, je zult vooral ook over veerkracht moeten beschikken om jezelf meermalen opnieuw uit te vinden.

Zingeving

Het liberalisme is aan het verliezen, zegt Harari op diverse plaatsen. Sinds de wereldwijde crisis van 2008 zijn mensen overal ter wereld steeds meer teleurgesteld geraakt in het liberale verhaal. Muren en firewalls raken weer volop in de mode. Er komt er steeds meer verzet tegen immigratie en handelsovereenkomsten. Ogenschijnlijk democratische regeringen ondermijnen de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht, muilkorven de pers en stellen oppositie gelijk aan landverraad. Kranten worden vijanden van het volk genoemd. Het is doodeng om ineens geen verhaal meer te hebben. Velen zijn zo gedesoriënteerd dat ze alleen nog maar in apocalyptische termen kunnen denken. Het liberale politieke systeem lijkt niet goed overweg te kunnen met de stroom aan revoluties in de informatie- en biotechnologie. Ook religie, hoewel het sinds enige tijd weer een opleving kent, heeft volgens Harari geen antwoorden op de vragen van deze tijd. Religieuze tradities brengen volgens Harari voornamelijk ellende in de wereld en zetten mensen aan tot valsheid en wreedheid. Zingeving en het geven van betekenis aan het leven wordt volgens Harari voor elk individu daarom belangrijker dan ooit. Zijn keuze om helder te kunnen denken en elke dag te kunnen focussen op wat belangrijk is, is door dagelijks twee uur lang te mediteren volgens de Indiase vipassana-techniek, naar verluidt ontdekt door Boeddha. Elke dag twee uur mediteren zal waarschijnlijk niet voor iedereen een oplossing zijn. De grootste kracht van de boeken van Harari is dat hij het aandurft grote levensvragen aan de orde te stellen, theorieën, religieuze mythes en ideologieën kritisch onder de loep te nemen en je anders naar de wereld laat kijken. Harari heeft met 21 lessen voor de 21e eeuw opnieuw een scherpzinnig en provocerend boek geschreven.

Dave van Ooijen studeerde tussen 1979 en 1985 sociologie en politicologie aan de Universiteit van Amsterdam. Hij studeerde twee keer 'cum laude' af; bij de vakgroep Toegepaste Sociologie en de vakgroep Internationale Betrekkingen. Van 1979 tot 2014 was hij werkzaam bij Vereniging Milieudefensie, de gemeente Amsterdam, Nicis Institute en Platform31. Vanaf maart  2014 is hij raadslid/fractievoorzitter voor de PvdA in de gemeente Castricum. Sinds 1 juli 2017 is hij strategisch adviseur bij de gemeente Den Haag op het gebied van sociale zaken en werkgelegenheid. Zijn blogs, artikelen en recensies verschijnen (op persoonlijke titel) onder meer op zijn website.


Populaire producten

    Personen

      Trefwoorden