Op werkdagen voor 23:00 besteld, morgen in huis Gratis verzending vanaf €20
25 oktober 2019 | Peter de Roode

Dit boek is het verslag van een driejarig onderzoek van de auteur onder zo’n vijftig organisaties naar het zogenaamde ‘cyane bewustzijn’. Laloux heeft een eigen kleurentheorie opgesteld waarbij de kleur cyaan van de hoogste orde is. Lezers die bekend zijn met de theorie van Spiral Dynamics zullen veel herkennen. Maar het is Laloux niet begonnen om een typering te geven van wat is, maar vooral wat we ermee zouden kunnen. Een inspirerend boek dat uitdaagt om een ander paradigma aan te nemen dan het gebruikelijke beheers- en controldenken.

Het boek opent door kort de verschillende kleuren (lees: waarden) te typeren. Zo worden achtereenvolgens de kleuren rood (impulsief), amber (conformistisch), oranje (prestatiegericht) en groen (pluralistisch) besproken.

Cyaan is de kleur die na groen komt en die Laloux ook wel aanduidt met ‘evolutionair’. De term cyaan heeft Laloux geleend van Ken Wilber, de filosoof onder andere bekend van het boek ‘Een beknopte geschiedenis van alles’.

Het cyane wereldbeeld wordt door Laloux als volgt weergegeven: mensen die luisteren naar hun innerlijke stem en gaan waar het leven hen roept, die zich losmaken van het ego en een gemeenschapsgevoel hebben.

Om de cyane waarden nader uit de doeken te doen, vertelt Laloux het Nederlandse verhaal van organisatie Buurtzorg dat geleid wordt door Jos de Blok. De lezer ziet waar dit bedrijf vandaan kwam, waar het naar toe ging, en wat het succes bleek te zijn. Buurtzorg is inmiddels hèt voorbeeld dat in veel boeken en op congressen en seminars wordt opgevoerd. Een organisatie waarbij niet de schaalvergroting voorop staat maar de client. Onder dit kleine zinnetje blijkt veel te hangen, zo legt Laloux uit. Dat is meer dan lippendienst in termen van: ‘bij ons staat de client centraal’. Veel vanzelfsprekendheden uit het managementparadigma vinden daar niet langer plaats zoals: tijd is geld, planning boven de client, financiën moeten op orde, etc. Het managementparadigma is verruild voor cyane waarden waarbij menselijke behoeften, verlangens en capaciteiten centraal staan.

In een dergelijke organisatie, zo stelt de auteur, is geen plaats meer voor een hiërarchische aansturing. De cyane organisatie kent daarom volgens Laloux drie doorbraken: zelfsturing, heelheid en een evolutief doel. Buurtzorg blijkt van alle organisaties het meest ver te zijn met betrekking tot deze doorbraken. We lezen dat wanneer Jos de Blok advies wil hebben over iets van de leden hij dat doet via een blog. De volgende dag reageert men daarop, en dezelfde avond neemt De Blok er een beslissing over. Een beslissing binnen 24 uur.  Geen vergaderingen dus omdat de tijd voor de client is bedoeld.

Deze drie doorbraken worden uitgebreid toegelicht in het boek. De illustraties in de vorm van kleurige tekeningen zijn ondersteunend bij het betoog van de auteur.

Natuurlijk vraag je je af hoe reëel dit alles is, heb je twijfels of de voorbeelden niet mooier zijn gemaakt om het commerciële succes van het boek te vergroten en of dit allemaal wel kan voor organisatie X of Y. Maar misschien zijn dat de verkeerde vragen, falsificeren is goed, maar het ultieme bewijs zoeken zal er nooit zijn. Organisaties die hiertoe over gaan, zullen dit doen omdat ze erin geloven, omdat het bij hun past, omdat ‘het klopt’.

Natuurlijk is het zeer moeilijk om in een bestaande organisatie iets dergelijks in te voeren. Maar de voorbeelden die Laloux beschrijft zijn niet van achter zijn bureau beschreven, ze komen uit de praktijk. Het gaat om de moed hebben ergens in te geloven en er naar te handelen en de moed hebben om ergens mee te stoppen. Het bleek dat geen van de organisaties die Laloux onderzocht een strategisch document hadden. Wat ze wel deden was dat ze ‘aanvoelden’. Ze hadden een antenne weten te ontwikkelen om aan te voelen wanneer er iets nodig was. Geen checklist of Smart geformuleerde doelen, nee zelf in the lead en eigenaarschap vertonen.

Ik vind het een inspirerend boek dat laat zien dat diverse bedrijven een enorme stap gemaakt hebben om het ècht anders te doen. Het boek roept om tot een revolutie, een paradigmawisseling, een disruptie. Maar zoals wetenschapper Kuhn ons al leerde, paradigma’s zijn niet te vergelijken, ze zijn ‘incommensurabel’: onvergelijkbaar. De mensen in de cyane organisaties zullen zich hier niet mee bezig houden, Laloux wellicht. Maar zijn missie staat op de kaart om op weg te gaan naar een cyane organisatie die vooral ingewikkelde dingen wil afleren en het simpeler wil doen.


Reinventing Organizations - Geïllustreerde verkorte versie
2 december 2016 | Nico Jong

Voor wie geen tijd heeft om 400 pagina’s te lezen, is er nu een geïllustreerde samenvatting van de managementbestseller Reinventing organizations. Frederic Laloux citeert uit een wereldwijd onderzoek van Gallup dat slechts 13% van de medewerkers betrokken is bij hun werk.

Zij zijn psychologisch toegewijd aan hun werk en zullen vermoedelijk een positieve bijdrage leveren. Wereldwijd is 63% echter niet aangehaakt. De motivatie ontbreekt hen en zij zullen waarschijnlijk geen bijdrage leveren aan de organisatiedoelen of resultaten. Volgens Gallup is 24% actief afgehaakt. Zij zijn niet gelukkig met en niet productief op hun werk en zijn geneigd negativiteit onder hun collega’s te verspreiden. Denk maar niet dat het in Nederland beter is. Volgens de Europese variant van het onderzoek is bij ons nog maar 9% aangehaakt. De oorzaak hiervoor ligt in het type organisaties waarin zij werken. Het is blijkbaar tijd voor verandering.

Volgens Laloux staan we op een kantelpunt van voorspellen & beheersen naar aanvoelen & inspelen. Dat komt door de hoge complexiteit waar we mee te maken hebben. Kenmerken van het nieuwe organisatiemodel dat daarbij hoort zijn zelfsturing, heelheid en een evolutief doel. Hij destilleerde ze uit eigen onderzoek onder twaalf organisaties die al anders functioneren. Zelfsturing vertrekt vanuit vertrouwen. Alle informatie is voor iedereen beschikbaar en we geloven in de kracht van collectieve intelligentie. Iedere medewerker is volledig verantwoordelijk voor de organisatie, ongeacht zijn taak of rol en we houden elkaar verantwoordelijk voor onze afspraken. De organisatie is gebaseerd op gelijkwaardige relaties, zonder behoefte aan hiërarchie of consensus. Heelheid betekent dat we allemaal van gelijke waarde zijn en dat ieder op zijn eigen manier aan de gemeenschap kan bijdragen. Opdelingen worden weggenomen en we zijn allemaal ten diepste verbonden. Elk probleem is een uitnodiging tot leren en groei. We nemen ons hele zelf mee naar het werk in plaats van alleen het ‘professionele’ deel. Een evolutief doel betekent dat we luisteren naar waar de organisatie heen wil, zonder er een koers aan op te leggen. We onderzoeken onze eigen roeping om te kijken of en hoe die resoneert met het doel van de organisatie. De toekomst voorspellen en beheersen is nutteloos, daarom moeten we leiden vanuit de toekomst. We houden op met proberen alles in de hand te houden en kiezen voor aanvoelen en inspelen. Organisaties die deze inzichten toepassen, maken deel uit van een evolutionair paradigma, waar de auteur de kleur cyaan aan toekent.

Cyane organisaties kennen een aantal principes van gestructureerde zelforganisatie. Er is sprake van flexibiliteit in rollen. De besluitvorming gaat voorbij de consensus. Het besluitvormingsmechanisme is ‘het adviesproces’: iedereen kan over alles een besluit nemen, maar eerst moet degene die het besluit gaat nemen advies inwinnen bij mensen die ervaring hebben met het onderwerp en bij degenen die er wezenlijk mee te maken hebben en met het besluit zullen moeten leven. De beslisser overweegt alle adviezen zorgvuldig en neemt een besluit. Er is ook sprake van gedistribueerd leiderschap en van radicale transparantie. De cyane organisatie beschikt over zelforganisatie vermogen en over collectieve intelligentie. Spanning is brandstof voor de organisatie.

De geïllustreerde versie leest lekker vlot weg en is voorzien van vele tekeningen. Het boek mist natuurlijk de diepgang en rijkdom van het hoofdwerk, maar het spoort wel weer aan om daarin zaken terug te zoeken.

Nico Jong is senior adviseur Communicatieonderzoek bij het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.


Reinventing Organizations - Geïllustreerde verkorte versie
23 november 2016 | Joost Naafs

In 2015 verscheen Reinventing organizations van Frederic Laloux. Van begin af aan een managementbestseller, met een vertaling in het Nederlands en inmiddels voorzien van –veelal lovende– recensies.

Maar het lezen van dit lijvige boek is niet voor iedereen zomaar weggelegd. De bijna 400 pagina’s dichtbeschreven bladzijden eisen van de lezer de nodige tijd en doorzettingsvermogen.

Met dit nieuwe boek, een geïllustreerde versie van de kernideeën van het oorspronkelijke boek, in het bestek van 161 pagina’s, hoeft niemand meer verstoken te blijven van het waardevolle gedachtegoed van Laloux. Stimulerende en inspirerende leesstof verluchtigd met veel plaatjes die voor de nodige visuele duidelijkheid moeten zorgen.

De kerngedachte van Laloux is deze. Aan de manier waarop we vandaag de dag organisaties runnen, mankeert iets. In deel 1 van het boek laat Laloux zien dat de vier nu bestaande organisatiemodellen in een bepaalde periode voldoen (met een bepaald wereldbeeld); hij duidt ze aan met een kleur. Te beginnen met het rode wereldbeeld met organisaties als wolvenroedels die vooral impulsief handelen, met een verticale gezagsstructuur (nog te herkennen bij criminele organisaties als de maffia en straatbendes). Gevolgd door traditionele, amberkleurige organisaties waar conformisme overheerst, met veel herhaalbare processen (denk aan het leger en de Katholieke Kerk). Daarna de op prestatie en innovatie gerichte oranje organisaties (v.b. beursgenoteerde bedrijven, banken) en ten slotte de groene organisaties met een accent op empowerment, een waardengedreven cultuur en stakeholderswaarde.

Maar we groeien nu toe naar en hebben behoefte aan een heel nieuw managementparadigma: cyaan-evolutionair, gekenmerkt door zelfsturing en een accent op heelheid van de mens, waarbij er (meer) ruimte is voor zelfontplooiing en zingeving; een organisatie waar we volledig onszelf durven zijn. 12 organisaties met in meerdere of mindere mate kenmerken van cyaan-evolutionair heeft Laloux bestudeerd en beschreven, waaronder de Nederlandse thuiszorgorganisatie Buurtzorg. Daarmee laat hij – in deel 2 – zien hoe die organisaties werken. Niet langer staat ‘voorspellen en beheersen’ centraal (met vergaderingen over missiestatements, strategische visies, planning, veranderprogramma’s etc.), maar veel meer innerlijk aanvoelen en inspelen op ontwikkelingen die zich aandienen.
Hoe we daar komen, is dan het onderwerp van deel 3. Aan twee voorwaarden moet in ieder geval worden voldaan: de hoogste leider moet de wereld door een cyane bril zien en ook de feitelijke eigenaren van de organisatie moeten het cyane gezichtspunt begrijpen en omarmen.

Het is natuurlijk niet allemaal nieuw wat Laloux beschrijft. Heel wat groepen en organisaties hebben deze (gewenste) overgang naar een nieuw type organisatie ook al aangeduid, zij het meestal in andere bewoordingen. Op veel plekken is er de roep naar nieuwe vormen van organiseren. Maar Laloux koppelt zijn duidelijk herkenbare passie in ieder geval aan empirisch onderzoek en weet het beeldend te verwoorden en te voorzien van diverse richtingaanwijzers, handvatten en suggesties hoe we bij het nieuwe type organisatie moeten uitkomen. De overdrijvingen moeten we maar op de koop toe nemen. Kennelijk om dingen duidelijk te maken of mogelijk om een bepaald urgentiebesef bij de lezer op te wekken of aan te wakkeren maakt de schrijver er nogal eens gebruik van. ‘Verpleegkundigen verlaten de ziekenhuizen in drommen omdat we van ziekenhuizen zielloze fabrieken hebben gemaakt.’ Zeker: er mankeert veel in huidige organisaties, maar deze typering van ziekenhuizen en de verpleegkundigen die allemaal weglopen kan toch echt niet het resultaat zijn van een goede analyse van wat in ziekenhuizen en de arbeidsmarkt in de gezondheidszorg daadwerkelijk speelt.

Het boek kent slechts een heel summiere inhoudsopgave. Dat is jammer omdat in de lopende tekst (terecht) van heel veel tussenkopjes gebruik is gemaakt. Dat leest goed, maar even naslaan waar iets staat over een bepaald onderwerp is er dan niet bij. Vooral ook omdat een register, trefwoordenlijst of iets dergelijks ontbreekt.

Ik moet bekennen dat, al bladerend door Reinventing  Organizations - Geïllustreerde versie en zonder nog de teksten te hebben gelezen, door de overvloed aan plaatjes de gedachte opkwam in een stripboek beland te zijn. Toch heeft deze geïllustreerde inleiding een groot voordeel:  een grote groep mensen kan in relatief korte tijd de essentie van het hoofdwerk tot zich nemen. En door de plaatjes en algehele vormgeving is een en ander waarschijnlijk ook sneller en beter te onthouden en te reproduceren. In zekere zin leert het  boek je ingewikkelde dingen simpel maar wel compleet en goed te verwoorden. Taal en vormgeving van het boek spelen in op wat bekend is hoe mensen dingen gemakkelijk kunnen opnemen. En daar is niets op tegen; integendeel.

Natuurlijk is het ‘maar’ de essentie en is er nog zoveel meer; maar so what? Niets staat in de weg om daarna het oorspronkelijke werk ter hand te nemen of door training te leren hoe, met welke principes, je een (meer) cyane organisatie creëert. De oorspronkelijke subtitel (in deze Nederlandse vertaling weggelaten) luidt niet voor niets: ‘an illustrated invitation to join the conversation on next-stage organizations’.

Joost Naafs was aanvankelijk werkzaam als docent-onderzoeker, adviseur en projectleider. Hij doceerde aan de Universiteit Twente (Bestuurskunde) en de Open Universiteit (Bedrijfs- en Bestuurswetenschappen en Marketing). Later werkte hij in diverse leidinggevende functies als hoofd, directeur of bestuurder op de terreinen rechtsbescherming, veiligheid en gezondheidszorg (zowel in het openbaar bestuur als bij ‘profit’ organisaties). Hij is auteur van verschillende boeken, waaronder 'Met zorg wonen' (Bohn Stafleu van Loghum, 2010).


Populaire producten

    Personen

      Trefwoorden