Op werkdagen voor 23:00 besteld, morgen in huis Gratis verzending vanaf €20
4 september 2017 | Nico Jong

Onze gangbare manier van denken en werken is uitermate geschikt voor eenvoudige en ingewikkelde problemen in het industriële en het informatietijdperk. Het aantal interacties tussen mensen stijgt echter exponentieel en zorgt voor complexiteit en dynamiek waardoor we door alle details het overzicht verliezen. We hebben een andere manier van kijken nodig en een ander handelingsrepertoire. Jan Bommerez biedt hiervoor inzichten aan in zijn geheel geactualiseerde boek Door de bomen het bos zien.

Analytisch denken fragmenteert en verdeelt. Mechanistische en hiërarchische systemen en structuren zorgen ervoor dat steeds meer mensen zich passief en reactief gaan gedragen. Mensen denken dat zij onafhankelijk zijn en dat zij de natuur, organisaties, processen en andere mensen kunnen sturen en beheersen. Bekende interventies blijken echter steeds minder effectief. Zij zakken dieper en dieper in het moeras van complexiteit en problemen. De Baron von Münchhausen kon zichzelf nog aan zijn eigen haren uit het moeras trekken, maar wij moeten op zoek naar een andere oplossing. We zullen moeten leren dingen te zien die er altijd al waren, maar die buiten ons tradionele waarnemingsveld vallen.

Complexiteit is alleen gecompliceerd voor de overlevingshersenen en het automatische denken. Ons bewustzijn echter, is in staat om door complexiteit heen simpele principes te hanteren. Onze hersenen worden overrompeld door de steeds verder toenemende complexiteit. Ons bewustzijn kan daar prima mee omgaan. Bewustzijn betekent vooral aanwezig zijn – in het hier en nu – en waarnemen. We moeten van denkers meer waarnemers worden en ophouden onszelf en anderen te zien als objecten die extern gestuurd kunnen worden. Bewustzijn is een veel hoger geestvermogen dan denken. De afgelopen eeuw heeft denken ons ver gebracht. Het schiet echter tekort om met de alsmaar toenemende complexiteit om te gaan. We zullen een sprong moeten maken van denken naar bewustzijn als sleutelfactor voor transformatie.

De natuur is in wezen eenvoudig. Zij kent drie basisprincipes: eenheid, verbondenheid en verscheidenheid. Eenheid staat voor één ‘zijn’ waar we allemaal in deelnemen. De wereld van de dingen – van ‘hebben’ – bestaat uit verscheidenheid. Alle dingen hebben echter gemeen dat ze ook zijn. Verbondenheid, relatie is de brug tussen eenheid en verscheidenheid. We kunnen de wereld of andere mensen niet veranderen, maar wel onze relatie tot de wereld of de ander. Ons denken maakt ons wijs dat verscheidenheid niet hetzelfde kan zijn als eenheid. Dat zij tegenpolen zijn in plaats van tegendelen. Het vergt een groeiend bewustzijn om door de verscheidenheid heen eerst de verbondenheid van alles met alles te zien (systeemperspectief) en dan de eenheid die alles overstijgt en tegelijk in alles aanwezig is. Het instrument daarvoor is de dialoog.

Jan Bommerez houdt ons een spiegel voor met behulp van filosofie, kwantumfysica, chaostheorie, ecologie en complexiteitswetenschap. Hij probeert ons met zijn magnifieke boek te transformeren van versnipperde en polariserende denkers naar waarnemers op overzichtsniveau. Zo leren wij in plaats van aparte onderdelen weer het geheel van het natuurlijke systeem te zien. Wij gaan door de bomen het bos weer zien en realiseren ons opnieuw dat ook wij daar deel van uitmaken. Het boek van Bommerez gaat diep, is confronterend en biedt veel stof tot nadenken. Tegelijkertijd weet de auteur ingewikkelde kost op een toegankelijke en leesbare manier aan te bieden. Dat maakt het een van de mooiste boeken van deze eeuw. Belangrijker is echter dat het vooral helpt te begrijpen wat er om ons heen en met ons gebeurt.

2 september 2008 | Henk Hogeweg

Ik was gewaarschuwd. De bijsluiter van 'Door de bomen het bos zien' van Jan Bommerez, en ook een beetje van René Hoppenbrouwers, geeft duidelijk aan dat het lezen van dit boek bepaalde neveneffecten kan hebben. Zo kan het zijn, dat je plotseling meer ziet, of dat je er over wilt praten met mensen om je heen of op zoek gaat naar gelijkgestemden, die je nog begrijpen nu je vertrouwde omgeving dat niet meer lijkt te doen. Bommerez dient een dosis transformatie toe, die je losmaakt uit de geconstrueerde matrix van het slechts door economische groei geleide leven en zet je als mens weer terug in de realiteit.

Een interim-controller die 'Door de bomen het bos zien' las, concludeerde: 'het beste boek dat ik in jaren heb gelezen, een feest van herkenning'. Een andere interim-controller raakte er van in de war en weer iemand anders vond het 'een steekhoudend en goed verhaal, maar nog wel lastig toe te passen.' Dat lijken mij overigens prima reacties voor de auteurs.

Ik kan me voorstellen dat niet iedereen even enthousiast reageert, maar als de lezer 'Door de bomen het bos zien' niet na de eerste dertig bladzijden aan de kant gelegd heeft, dan heeft zeer waarschijnlijk al enige mate van herprogrammering van de hersenen plaatsgevonden. Of dat doorzet in volledige en blijvende herprogrammering, is nog niet te zeggen, maar Bommerez doet een uitstekende poging om dat aan het eind van zijn boek wel bereikt te hebben.

De natuurlijke realiteit is niet lineair te beschouwen en dus is er behoefte aan een non-lineaire kijk op het leven en daartoe ondersteunt de bril van de chaos- en complexiteitstheorie. Zo beschouwt Bommerez de wereld en neemt hij stelling tegen het lineaire managementenken zoals ons dat in het reguliere onderwijs wordt aangeleerd.

Mijns inziens een prima insteek, want de ellende die ego-managers (al dan niet met een gekocht MBA-diploma) hun omgeving aandoen, is weerzinwekkend en vooral onmenselijk. Er gaat daardoor veel inspiratie en motivatie verloren op de werkvloer. Mensen die naar het werk komen om er het beste van te maken, worden aan het werk gezet met geestdodende spreadsheetvullende activiteiten, die alleen nog maar moeten aantonen dat de zogenaamd geniale visie van de, ongetwijfeld zeer charismatische, CEO ook daadwerkelijk wordt waargemaakt. Hiertoe wordt de realiteit naar wens aangepast.

De medewerkers vervelen zich echter al snel dood. Hun werk is eenzijdig, niet uitdagend en na enkele weken hebben ze al in de gaten dat de realiteit van het bedrijf er heel anders uit ziet dan de spreadsheets doen geloven. Een 'bore-out' ligt op de loer. De medewerkers bespreken onderling steeds vaker de echte realiteit en denken samen na over manieren om dit typische managementgedrag om te buigen naar een realistische vorm van dienend leiderschap. Waarbij er echte aandacht is voor de werkvloer, de omgeving waarmee de organisatie contact heeft - met de werkelijkheid. Ik adviseer u om uw manager het boek van Bommerez kado te doen. Het zal even schrikken zijn voor ze, maar alle managers die de moeite hebben genomen om het boek uit te lezen én niet bezweken zijn aan de gevolgen daarvan, verdienen een kans om ook de nieuwe realistische toekomst van de organisatie mee in te vullen.

Gelardeerd door talloze, soms iets te vaak herhaalde, citaten van grote denkers als Albert Einstein, Niels Bohr, Mihaly Csizkzentmihalyi en Lao Tze, schrijft Bommerez een gloedvol betoog over hoe wij de dingen niet zien zoals ze zijn, maar zoals wíj zijn. En daardoor worden we verblind voor wat er werkelijk gaande is. Verblind met het idee dat we de natuur kunnen verslaan met ons rationele lineaire denken. De natuur laat ons echter dagelijks voelen hoe nietig wij mensen als zelfstandig levende soort feitelijk zijn.

Als wij doorgaan met het relatief eenvoudige mechanistisch organiseren van onze leefwereld, los van de wereld om ons hun, dan helpen we onze soort snel het graf in. Bommerez vraagt u een andere bril op te zetten en u bewust te worden van de echte werkelijkheid, die minder bol staat van interpretaties en aannames, maar open staat voor een zee aan mogelijkheden. Daar horen ook andere taal en andere werkvormen bij. Deze bewustwording doet u door het herkennen van en kijken naar natuurlijke patronen.

De auteur biedt geen hele nieuwe inzichten; de chaostheorie en het complexiteitsdenken zijn al in vele boeken beschreven en uitgewerkt. Toch slaagt de in Californië woonachtige Belg er in om zijn boodschap samenhangend en gedreven te presenteren. En dan blijkt het allemaal wellicht toch niet zo ingewikkeld als we vooraf gedacht hadden. Als u het eenmaal ziet, dan komen de oplossingen als vanzelf naar u toe.

De gemiddelde lineair opgeleide manager moet wel even doorbijten en zijn/haar (voor)oordeel even uitstellen tot het einde van het boek. Dat moet te doen zijn, lijkt mij. Leg het boek af en toe even aan de kant, denk erover na en praat erover met anderen. Het formatteren van uw hersenen heeft even tijd nodig om oude (voor)oordelen te verwijderen. Dat is geen probleem. U gaat het vanzelf zien, als u het door hebt. Veel succes gewenst.

Populaire producten

    Personen

      Trefwoorden