Op werkdagen voor 23:00 besteld, morgen in huis Gratis verzending vanaf €20
26 mei 2010 | Peter Vermeulen

'Het drama Ahold' van Jeroen Smit leest als een thriller. Rijp om verfilmd te worden. De gekozen schrijfwijze van Smit zorgt ervoor dat u het boek maar moeilijk weg kunt leggen. Je wilt eenvoudigweg weten hoe het verder verloopt. Dat is op zijn minst bewonderenswaardig te noemen, aangezien menig lezer weet hoe deze 'who done it' afloopt. Voor diegene die nog niet op de hoogte was, heeft Jeroen Smit gezorgd voor deze definitieve versie. In de 'Finale' hoofdstuk veertien beschrijft Smit nauwkeurig wie in hoger beroep door de rechter welke straffen opgelegd heeft gekregen in 'Het drama Ahold'.

'Het drama Ahold' bestaat uit veertien hoofdstukken en is in romanstijl geschreven. Het beschrijft de historie van het familiebedrijf Albert Heijn, vanaf 1959 tot aan de uitspraak van de rechter in september 2009. Smit begint: 'Het drama Ahold' met de reddingsactie die de raad van bestuur nam in samenwerking met diverse banken. Het wordt Cees van der Hoeven al snel duidelijk dat de er serieuze problemen bij US Foodservice zijn. Via de telefoon verneemt hij bijvoorbeeld dat er vijftig tot tweehonderd miljoen dollar zoek is. Geld dat wel in de boeken staat in de vorm van nog te ontvangen kortingen, maar geld dat niet is binnengekomen. Indien het bedrag niet 'gevonden' wordt kan er geen goedgekeurde verklaring van de jaarcijfers gegeven worden. Ahold komt in gigantische problemen indien blijkt dat het dit bedrag inderdaad niet heeft ontvangen. Bestaande kredietfaciliteiten kunnen nu in gevaar komen. Tot overmaat van ramp ontstaan tegelijkertijd de problemen rondom de zogenoemde sideletters. Hierover werd destijds al veel in pers geschreven. Bij een aantal joint ventures zijn door een van de andere hoofdrolspelers in dit drama, de CFO Michiel Meurs, tegenstrijdige sideletters opgesteld. Hiervan is er slechts één aangereikt aan de controlerende accountant. De bankiers worden vervolgens bijeengeroepen om naar een financiële oplossing te zoeken, om zo het omvallen van het moloch Ahold nog te kunnen voorkomen. Vervolgens gaat Smit terug in de tijd en verschaft hij de lezer een duidelijk inzicht in de historie van Albert Heijn en Ahold en de verschillende toekomstbeelden van de familieleden Heijn voor het concern.

Jeroen Smit laat achtereenvolgens de hoofdrolspelers ten tonele verschijnen. Een van hen is uiteraard CEO Cees van der Hoeven. In 1985 begint hij zijn carrière bij Ahold als financieel directeur. Van der Hoeven steekt niet onder stoelen of banken dat hij de CEO van het concern Ahold wil worden. Dit bereikt hij uiteindelijk zo'n zeven jaar later. Jeroen Smit beschrijft achtereenvolgens de diverse overnames, joint ventures en extreme koersstijgingen. Uit het boek blijkt dat Cees van der Hoeven de nadruk legde op de winststijgingen en omzetstijgingen van Ahold. Deze constant toenemende druk leidt uiteindelijk tot de diverse rekentrucs en tot list en bedrog binnen de vriendenclub die de raad van bestuur tot dat moment was. Dit oneerlijke gedrag binnen de top van Ahold leidt uiteindelijk tot frauduleuze handelingen. 'Het drama Ahold' staat bol van zeer vermakelijke details. Smit beschrijft dat zelfs in de vaak geroemde Ahold-top ook omhooggevallen managers zitten die niet met hun verworven rijkdommen om konden gaan.

Helaas voor de topmanagers van Ahold was destijds het boek 'Succes' van Annemarie van Gaal nog niet beschikbaar. Uiteindelijk blijkt dat zelfs de machtige Ahold-top het fraudeleuze handelen in de boeken niet geheim kon houden, zoals blijkt uit de overlevering. De zeepbel spat vol geweld in ieders gezicht uiteen. Smit vervolgt zijn verhaal met de opvolging van Cees van der Hoeven door voormalig IKEA-topman Anders Moberg in 2003 en de onrust die ontstaat over zijn salaris en bonus, om te eindigen in de finale uitspraak van de rechter.

'Het drama Ahold' leest als een jongensboek, ondanks het feit dat het boek veelal een opsomming is van feiten. Dit maakt het op enkele momenten moeilijk leesbaar. In het woord vooraf verontschuldigt Smit zich zelfs enigszins voor het off the recordgehalte van het boek. Veel van de ruim zeventig betrokkenen die hij sprak wilden wel wat zeggen, maar er mochten geen opnamen van gemaakt worden. Hierdoor zijn de feiten niet of nauwelijks te controleren en zal het enigszins onduidelijk blijven of dit exact allemaal op deze wijze is gebeurd. 'Het drama Ahold' bevat echter alle ingrediënten van een boek dat iedere manager gelezen moet hebben. Het is bovendien niet alleen verplichte kost voor iedere manager, maar tevens een leerzaam boek voor de gemiddelde consument waarbij men zich af kan vragen hoe kruideniersmanagers zonder kennis van retail zulke bedragen kunnen verdienen op artikelen met zo'n kleine marge!

3 mei 2006 | Remko van der Honing

De fraude bij Ahold, de vervanging van topmanagers en de bijbehorende koersval van het aandeel heeft al veel aandacht gehad. Voegt een boek hierover nog waarde toe? Na het lezen van het boek 'Het drama Ahold' kan die vraag met een volmondig JA worden beantwoord. Jeroen Smit heeft gesproken met zeventig direct betrokkenen bij de gebeurtenissen binnen Ahold, onder wie bestuurders en commissarissen. Het boek, een reconstructie van de problemen bij Ahold, is prettig leesbaar en plaatst het gebeurde in de historie van Ahold en loopbaan van Van der Hoeven.

Het eerste hoofdstuk van 'Het drama Ahold' beschrijft de reddingsactie die de Raad van Bestuur in samenwerking met diverse banken heeft ondernomen. Op 12 februari 2003 wordt CEO Van der Hoeven duidelijk dat de problemen bij US Foodservice zeer serieus zijn. Hij verneemt telefonisch van de baas van US Foodservice dat accountants zoeken naar een bedrag van 80-200 miljoen dollar (later nog oplopend), dat is ingeboekt als inkoopkorting, maar niet geïncasseerd. Een goedkeurende verklaring van de jaarcijfers kan niet gegeven worden als het bedrag niet gevonden wordt. Als blijkt dat het bedrag inderdaad niet is ontvangen, heeft Ahold grote problemen: Ahold is in gebreke bij een krediet van twee miljard euro, bepaalde leningen worden opeisbaar en leveranciers zullen strengere voorwaarden stellen.

In dezelfde periode speelt het probleem rond de side letters, dat al veel in de publiciteit is geweest. Bij een aantal joint ventures is een tweetal tegenstrijdige side letters opgesteld, waarvan er slechts één aan de controlerend accountant werd gegeven.

Op 20 februari komen diverse topbankiers tezamen in Zaandam om te zoeken naar een financiële oplossing om daarmee het omvallen van Ahold te kunnen voorkomen. Het inzicht dat Smit hier geeft is zeer verhelderend. Volgens het boek probeert ABN AMRO een terugvalscenario in stellen, zonder de buitenlandse banken, en met medewerking van de Rabobank en ING. JP Morgan wil zich richten op het verkopen van onderdelen, en niet op het beschikbaar stellen van een nieuw krediet. De jaren ervoor hebben de banken gemiddeld 100 miljoen dollar verdiend aan fees, bij overnames, emissies en obligatieleningen. Uiteindelijk zijn zowel de banken van het eerste uur als de Rabobank en ING bank bij het nieuwe krediet betrokken. Na 72 uur rekenen, herwaarderen en zoeken naar overeenstemming verschaffen de banken het krediet waarmee Ahold overeind blijft. Dat is het goede nieuws dat Ahold kan bekendmaken, maar het nieuws over het aftreden van CEO Van der Hoeven en CFO Meurs overschaduwt dat nieuws.

Na dit hoofdstuk beschrijft Smit de historie van Albert Heijn en Ahold, startend in 1959. Deze hoofdstukken geven inzicht in het ontstaan van de organisatie en de verschillende zienswijzen van de familieleden Heijn over de toekomst. Deze hoofdstukken hadden korter gekund, met behoud van inzicht.

De vaart in het boek keert terug als de hoofdrolspelers in het verhaal verschijnen. Van der Hoeven start in 1985 als financieel directeur, maar laat bij zijn sollicitatiegesprekken geen onduidelijkheid bestaan over zijn ambitie om CEO te worden. Eind 1992 is het zover, president Everaert vertrekt naar Philips en Van der Hoeven wordt zijn opvolger. De Raad van Bestuur die dan ontstaat is een vriendenclub. Dat is ook de wijze waarop Van der Hoeven zaken wil doen, want vrienden bedriegen elkaar niet. Of toch wel?

Het verhaal gaat verder over overnames, een periode waarin Van der Hoeven zowel CEO als CFO is, het aangaan van joint ventures, het knappen van de internet-zeepbel, extreme koersstijgingen en de nadruk die Van der Hoeven legt op winst- en omzetstijgingen. Die druk, de toegepaste rekentrucs en helaas ook het niet volledig eerlijke gedrag van de top van Ahold leiden tot frauduleuze handelingen en het bekend worden ervan. Het boek eindigt met het aantreden van Moberg en de onrust die ontstaat over zijn beloning. Na het lezen van het boek kun je niet anders dan aansluiten bij de laatste zinnen uit de epiloog: "Bedrijven kunnen beter geleid worden door mensen met passie voor het vak en de klant. Want die willen voor alles de beste worden. En weten dat ze, als ze daar lang hard aan werken, misschien wel een keer de grootste zullen worden."

8 maart 2005 | Jaap Peters

Dit boek leest als een spannend jongensboek. Het is echt een jongensboek, meisjes spelen de rol zoals ze die al eeuwen gewend zijn: ze worden vervangen door jongere exemplaren, mannen gaan aan de tweede leg, ze zijn vooral charmant als gastvrouw en als ze al een eigen carrière ontwikkelen is dat in het moderne Nederland als TV Babe. De mannen zijn tussen het feesten door aan het oorlog voeren, ook al een eeuwenoud spel. Feitelijk is het boek de ideale synopsis voor een meer eigentijdse opvolger van de ooit populaire Tv-serie 'De Fabriek'. Een leuke soap, ware het niet dat ik zelf ook nog een tiental aandelen Ahold op het schap heb liggen onder het label 'winkeldochters'. De ironie is overigens dat 'Het drama Ahold' is gepubliceerd bij uitgeverij Balans. Het al dan niet consolideren van balansen van de Ahold dochters is waar alle ellende mee begon.

Het boek in twaalf hoofdstukken is in verhaalvorm geschreven en gaat in op de historie van Albert Heijn vanaf 1959, waarbij er nog echt sprake is van een familiebedrijf met alle onderlinge vetes tot aan de tumultueuze vergadering in 2003 waarin Anders Moberg zichzelf presenteert inclusief zijn salaris. Auteur Jeroen Smit waait bij zijn inkleuring breed uit van inhoudelijk terzake doende details over de kwaliteit van de pizza's die worden verorberd tijdens marathonbijeenkomsten om het concern te redden. Ook het allergrootste dilemma van de moderne zakenman komt een paar keer aan de orde: Moet ik mijn wintersportvakantie er aangeven in tijden van nood of gaat mijn vrouw maar alleen met de kinderen de skipistes af? Morrend keert men uiteindelijk terug naar Zaandam.

Het is een leerzaam boek waarin een gemiddelde Albert Heijn-klant zich regelmatig zal afvragen hoe het in Godsnaam mogelijk is dat volwassen kerels die geen verstand hebben van retail zoveel kunnen verdienen aan de dagelijkse boodschapjes. Hoe kunnen alleen al accountants en advocaten 100 miljoen verdienen aan het rechtzetten van de scheefgroei en wat gebeurt er met intelligente mensen die alleen nog maar denken in doelen, geld en zich opgejaagd weten door hun eerder gedane beloftes aan de aandeelhouders. Wat is het gevaar als je de hele top aandelen en opties geeft en er niet meer gestuurd wordt op de realiteit. Wat gebeurt er als je alleen nog stuurt op de afbeelding van de werkelijkheid - de beurskoers - en als je die als dagelijkse realiteit bent gaan beschouwen? En we hebben er allemaal aan mee geholpen. Iedereen (institutionele beleggers, kleine aandeelhouders, u en ik, klanten, banken, managers, de Raad van Bestuur en de Raad van Commissarissen) had er baat bij dat de mooie verhalen Cees van der Hoeven zouden kloppen en zouden blijven kloppen. Als iedereen het immers gelooft wordt het de self-fulfilling prophecy. We wilden allemaal snel rijk worden. De diepste wens van ieder mens is koper in goud veranderen. En het leek Cees te lukken: 74 Overnames vanaf 1995 voor 19 miljard dollar, 23 kwartalen lang tweecijferige groei van de winst per aandeel. Het was meer dan (goud-)koorts bij Ahold, het bedrijf was al behoorlijk ziek. Misschien kan het ook niet anders en lag het verloop van dit drama reeds besloten in de geschiedenis van het bedrijf. Als een moeder (Albert Heijn) een kind baart (Ahold), die zich vervolgens gaat gedragen als een moeder, dan is dat op zijn zachts gezegd niet helemaal gezond. Toch blijven de hoofdrolspelers Michiel Meurs, Henny de Ruiter en Cees van der Hoeven me op één of andere manier sympathiek, ondanks alles.

Jeroen Smit trekt een belangrijke conclusie op de laatste bladzijde: Juist omdat ze zo weinig met de kwaliteit van het product en het primaire proces hebben, streven managers vooral kwantitatief meetbare doelen na. Ze willen de grootste worden, mensen met passie voor hun vak willen voor alles de beste worden. Misschien word je dan wel een keer de grootste, na jarenlang volharden.

Ik vraag me tenslotte af of het niet mogelijk is dat de Nederlandse MBA-opleidingen voorafgaand aan de diploma-uitreiking verplicht hun studenten twee dagen de hei opsturen met Cees van der Hoeven als coach. Gewoon 'Open Space', het lijkt me de beste module van het programma die in één klap die opleiding echt de moeite waard maakt.

Populaire producten

    Personen

      Trefwoorden