Op werkdagen voor 23:00 besteld, morgen in huis Gratis verzending vanaf €20
Wij wijzen u graag op het volgende
Door drukte zijn de levertijden van PostNL aangepast en kan uw pakket vertraging oplopen. Door de Brexit kan de levering van Engelse boeken vertraging oplopen.
Longread - Alles wordt anders - Gevolgen voor HR
6 oktober 2016 | Chris Stapper

Wat als de Elon Musks en Larry Pages vervangen kunnen worden door een computer? Met deze vraag loop ik al rond sinds ik een nos.co nieuwsbrief kreeg waarin een vraag werd gesteld over de interactie tussen technologie en arbeid.

Wat als computers, na veel blue collar banen en nu ook steeds meer white collar banen, ook de black turtleneck van Steve Jobs overnemen? Wanneer kunnen computers zich meten met onze creatieve leiders? Deze vraag kwam op een goed moment binnen, aangezien ik al bezig was met een boekbespreking van "Alles wordt anders", door Dik Bijl. In mijn enthousiasme heb ik deze blog iets breder getrokken. Hopelijk enerzijds een motivatie voor u om het boek te lezen, anderzijds om u te verdiepen in het onderwerp mens, arbeid en technologie.

Hoe ziet de toekomst van werk er uit? Dat is een van mijn favoriete vragen. Een deel van het antwoord schrijf ik vanuit een cowerkplek in Utrecht Overvecht. Zo'n werkplek waar je onder andere betaalt door je kennis te delen met aanwezigen en waar je enorm veel zelfstandigen en ondernemers treft. Maar ik dwaal af, terug naar het boek. In Alles wordt anders gooit Dik Bijl een bal op over 7 technologieën die de komende decennia een gigantische impact gaan hebben. Ze zullen de maatschappij op zijn kop zetten op verschillende gebieden. Aan ons, als mens én professional, de vraag hoe we ons hier op voorbereiden.

De 7 technologieën die besproken worden zijn:

1. Humanoïde robots

2. Zelfrijdende auto's

3. Kunstmatige Intelligentie (KI)

4. 3d printen

5. Synthetische biologie

6. Nanotechnologie

7. Genomische geneeskunde

In deze bespreking ga ik voornamelijk in op de eerste vier, omdat die de meest directe relatie met 'arbeid' hebben. Natuurlijk hebben synthetische biologie, nanotechnologie en genomische geneeskunde ook met arbeid te maken. Ze hebben alleen een minder directe impact op de hoeveelheid arbeid die nu door mensen uit wordt gevoerd, verder wil ik de lengte van dit blog enigszins beperken. Een korte beschrijving van de eerste vier:

Humanoïde robots

Humanoïde robots worden genoemd omdat de ontwikkeling van de industriële robot al zeer ver gevorderd is. Bijl noemt twee redenen waarom het belangrijk is dat de robot humanoïde is: (1) onze leefwereld is ingericht om wezens van ons formaat, een robot als schoonmaker of hulpverlener moet wel overal kunnen komen. En (2) een emotionele reden: humanoïde robots voelen sneller meer vertrouwd.

Zelfrijdende auto's

Over alleen dit onderwerp zou ik graag een heel blog schrijven. Zelfrijdende auto's gaan een enorme impact hebben. Volgens de auteur zullen we rond 2020 de eerste auto's op de weg kunnen verwachten: dat is al over vier jaar! De impact is potentieel enorm. Toen ik eerder dit jaar op een HR hackathon was deed een trendwatcher daar de voorspelling dat dit enorm veel vrachtwagenchauffeurs de baan zou kosten (alleen in de VS zijn dit al 6 miljoen vrachtwagenchauffeurs). Wat dan nog te denken van taxichauffeurs, logistieke banen, etc.
Een ander interessant punt is de auto-industrie: stel dat betaalbare Ubertaxi's altijd in de buurt zijn en je snel en goedkoop overal af kunnen zetten; wil je dan zelf nog een auto bezitten? Als dit omslaat zou het kunnen dat we met veel minder auto's toe kunnen. Terwijl ik aan dit blog schrijf heeft Elon Musk al bekend gemaakt dat zelfrijdende Tesla's een knop krijgen waarmee de eigenaar de auto taxi kan laten zijn tot hij hem weer nodig heeft. Zo worden de kosten van het bezit van een Tesla enorm gedrukt. Een slimme manier om het marktaandeel van Tesla te vergroten, maar nog steeds slecht nieuws voor taxichauffeurs.

Kunstmatige intelligentie (KI)

Hierboven noemde ik hoe computers op dit moment ook white collar banen overnemen - zie bijvoorbeeld deze robot advocaat die 160.000 parkeertickets aanvocht. Een ander interessant nieuwsitem is hoe een computer (AlphaGo) de wereldkampioen Go heeft verslagen. Het belangrijke verschil met hoe in '96 de computer Deep Blue de wereldkampioen schaken versloeg, is dat de mensen die AlphaGo hebben geprogrammeerd geen idee hebben hoe AlphaGo dit deed. AlphaGo deed aan machinelearning: hij simuleerde talloze schaakspellen en werd ieder spel iets beter. Waar Deep Blue strategieën kon worden geleerd, doet AlphaGo alles zelf. Wordt een computer als 'Steve Jobs' al realistischer in het licht van machinelearning?

3d printen

In Alles wordt anders worden enkele voordelen van 3d printen genoemd: alles wordt op maat gemaakt, zodat je geen overproductie hoeft te hebben. Ook kan er heel veel lokaal worden geproduceerd, wat de transportkosten enorm kan drukken. Een enorm voordeel van dit laatste is dat we ieder product helemaal naar wens kunnen laten maken - iets waar we als consument zeker oren naar hebben. De schaal en het aantal manieren waarop 3d printen gebruikt kan worden, wordt regelmatig onderschat. Zo wordt in Amsterdam gewerkt aan een 3d geprint huis en printen ze in China ook huizen. Ook wordt er hard gewerkt aan het printen van organen.

De maatschappelijke gevolgen

In een afsluitend hoofdstuk bespreekt de auteur de maatschappelijke gevolgen van de 7 technologieën samen. Hij trapt af door duidelijk aan te geven dat hij door een neutrale blik kijkt en daarbij bewust de doemscenario's (zoals op hol geslagen robots a la terminator en oneindig replicerende nanorobots) te vermijden. Die zijn sensationeel, leuk voor de media, maar helpen ons niet verder in de realiteit van alledag. Dit lijkt me een wijs besluit in het licht van zijn doel: de lezer helpen een realistischer en completer beeld te hebben van hoe de maatschappij er binnen afzienbare tijd uit zal gaan zien.

Wederom beperk ik me hier tot de meer direct-arbeidgerelateerde gevolgen. Een inschatting is volgens de auteur dat de komende twintig jaar veertig tot tachtig procent van alle bestaande banen zal verdwijnen. Hier was het bijzonder fijn geweest als er enkele bronnen genoemd zouden worden: gaat het om de type banen dat verdwijnt, of het aantal banen? Geldt dit ook buiten de meest geavanceerde landen? Ik had hier graag meer over gelezen!

De volgende vraag is wat er gebeurt als die banen verdwijnen. Bijl verwijst naar de industriële revolutie en hoe die uiteindelijk voor meer werk heeft gezorgd. Of dat nu ook zo is weten we nog niet, maar - en dit vind ik belangrijk - hij durft hier een keuze te maken en vult aan: op dit moment lijkt het er op van niet. Wat doen we dan als we onze baan verliezen? De auteur verwijst naar gepensioneerden en zegt dat zij hun natuurlijke en intrinsieke en extrinsieke motivaties blijven volgen en een actief leven leiden. Ook verwijst hij naar mensen die nu werkloos zijn: dit kan onder andere leiden tot depressiviteit. Een mogelijke oorzaak daarvan is de manier waarop we omgaan met werklozen; een gepensioneerde 'heeft het verdiend', een werkloze 'houdt zijn hand op' (dit is mijn parafrase, in het boek wordt hier uitgebreider op ingegaan - ook gaat het duidelijk om een bewuste generalisatie om weer te geven hoe groot de impact van werkloosheid op dit moment is en niet om het veroordelen van werklozen). Dit is naar mijn mening een van de belangrijkste vragen aangaande robotisering. In het beste geval is een groot deel van de werkloosheid tijdelijk, maar zijn er dus bijzonder veel werklozen. In het slechtste geval is de werkloosheid permanent. Hoe dan ook zullen de komende 20 jaar heel snel, heel veel mensen hun baan verliezen. Als maatschappij moeten we daar op voorbereid zijn.

Hier ligt naar mijn mening een sterke verantwoordelijkheid voor de overheid, CEO's en HR. We moeten er voor zorgen dat de overgang naar nieuwe functies zo vloeiend mogelijk loopt, dat er een manier is om langdurige werkloosheid te overbruggen en dat we als organisatie en maatschappij goed geïnformeerd zijn over waar we staan en wat komen gaat. Een forse uitdaging dus.

Wie zou dit boek moeten lezen?

Iedereen die nog geen goed beeld heeft van de potentiële impact van de nieuwe technologieën. Specifiek de mensen wiens banen mogelijk op het spel staan. Evenals alle HR professionals die werken in een organisatie die met deze technologieën te maken krijgen (dus zeer waarschijnlijk álle HR professionals).
Als maatschappij hebben we nog geen antwoord op wat we gaan doen als op korte termijn bijvoorbeeld 70% van alle vrachtwagenchauffeurs, taxichauffeurs, buschauffeurs, productiemedewerkers en logistieke medewerkers hun baan kwijtraakt. En dan noem ik maar een beperkt deel van de mogelijk getroffen beroepen en ga ik er nog niet van uit dat ze allemáál vervangen zouden kunnen worden.

Persoonlijk was ik erg enthousiast toen ik dit boek mocht bespreken. Hier en daar had ik graag bronvermelding gezien en ook had de auteur op bepaalde onderwerpen meer de diepte in mogen gaan. Tegelijk wijd ik in deze review makkelijk uit en kan ik niet alles kan bespreken dat ik belangrijk vond, juist omdat de informatiedichtheid erg hoog is. Waarschijnlijk ben ik vooral enthousiast over het onderwerp en geïnteresseerd in hoe we de vragen die het boek oproept gaan beantwoorden.
Hopelijk leidt deze boekbespreking er toe dat meer mensen Alles wordt anders lezen. Mocht je het boek niet gaan lezen, maar wel meer willen weten, lees dan iets over 3d printen, robotisering, kunstmatige intelligentie, ontwikkel een gevoel voor wat er de komende 20 jaar gaat veranderen. Er gaat veel veranderen en dit is hét moment om daar voor jezelf een visie op te vormen. Ter indicatie: ondergetekende heeft er inmiddels een boek over java bij gepakt.

In 2011 begon Chris Stapper als communitymanager bij Expand Werving & selectie en interim-management voor HR-professionals.

9 augustus 2016 | Sandra Barendrecht

Dat alles anders wordt is op zich geen nieuws. Waar eerder de stoommachine ‘ons’ leven veranderde, zal nu de robot veel werk uit handen gaan nemen. Daarom spreekt Bijl ook van nieuwe technologieën, waarvan hij er zeven uitlicht.

Industriële robots doen al langer dienst in productieomgevingen maar kunnen inmiddels ook de werkzaamheden van een chirurg overnemen. De humanoïde robots, met menselijke uiterlijkheden, kunnen bijvoorbeeld in de zorg- en dienstverlening prima de rol van verzorger of van gastvrouw vervullen. En wie weet kunnen we straks samenleven met een androïde robot als partner. Geheel naar eigen voorkeur leverbaar.

Zelfrijdende auto’s zijn de toekomst. Amper vervuilend, aanzienlijk minder dodelijk en geen files meer vanwege de doorstroom en ook op het gebied van brandstof, milieu en schadeherstel kostenbesparend.

Kunstmatige intelligentie, de technologie die zich bezighoudt met het maken van intelligente machines of systemen die net zo slim zijn als wat wij verstaan onder intelligente mensen.

3D-printen: inmiddels kunnen er hele grachtenpanden uit de printer rollen en een eetbare pizza of een kunstheup zijn op smaak en maat te printen.

Synthetische biologie (her)ontwerpt levende organismen (ook wel genetische modificatie genoemd) en gaat verder dan de biotechnologie omdat de mens inmiddels meer weet over DNA en de technologische middelen ook toenemen. Dit biedt verregaande mogelijkheden in vooral de medische wereld waardoor ook de ethische discussies oplaaien.

Ontwikkelingen in de nanotechnologie hebben o.a. tot gevolg gehad dat we nu op de kleinste smartphone en – watches veel meer geheugen en dus mogelijkheden hebben dan op de eerste computers zo groot als een paar klaslokalen.

Genomische geneeskunde, nog geen apart vakgebied in Nederland, wordt in dit boek gedefinieerd als ‘een opkomende medische discipline waarbij informatie over het genoom van een individu onderdeel is van het medische proces.’ Doel is ziektes te voorkomen en anders vroegtijdig op te sporen en te genezen.

Wie ooit met verwondering de avonturen van Captain Kirk en Spock in Star Trek gevolgd heeft, zal zich wel eens gerealiseerd hebben dat wat we ons toen niet konden voorstellen, nu dagelijkse praktijk is, draadloos wereldwijd communiceren bijvoorbeeld. Bijl haalt meerdere voorbeelden uit Star Trek aan waarmee hij laat zien wat er allemaal al uit die ‘fantasiewereld’ verwezenlijkt is. Hierdoor wordt het ook aannemelijker dat de bijna onvoorstelbare uitvindingen van deze tijd die Bijl beschrijft werkelijkheid (kunnen) worden. Aan bronvermelding doet hij niet en als hij spreekt van ‘veel experts zeggen…’ heb je eigenlijk geen idee wat en wie daarmee bedoeld worden. Een kwart van het boek is besteed aan de maatschappelijke gevolgen van technologische ontwikkelingen, en heeft een tikje simplistisch karakter. Bijl schetst een tweetal heel uiteenlopende scenario’s waarbij hij de utopische variant ‘Athene’ noemt en het doemscenario ‘Oude Pekela’ (een plek waar niemand wonen wil). In de utopische wereld deelt en ruilt iedereen alles met elkaar en vult men de dagen met wat men leuk vindt om te doen (want werk wordt door robots gedaan) en filosofeert men erop los. De kosten voor gezondheidszorg zijn laag, want ziektes worden succesvol bestreden en dat kan kennelijk zo goed als voor niets. Mocht dat het niet worden rest ons een vreselijk oord vol van zinloosheid, drankmisbruik, (virtuele) drugs en andere ellende, omdat we van gekkigheid niet weten wat we doen moeten nu we geen werk meer hebben. Bijl grossiert in algemeenheden die helaas regelmatig uitmonden in holle frases: ‘Als we niet zelf het heft in handen gaan nemen en onze eigen toekomst gaan vormgeven, dan wordt het voor ons gedaan en zijn we aan de elementen overgeleverd’. Jammer dat de ondertiteling soms mist in een verder boeiend en lezenswaardig boek.

Alles wordt anders
27 juli 2016 | Rein Hof

Alles gaat veranderen. Dat is de stelling van auteur Dik Bijl. In Alles wordt anders beschrijft hij zeven belangrijke technologische ontwikkelingen die op dit moment al gaande zijn en die in de komende tien á twintig jaar grote veranderingen veroorzaken.

Dik Bijl beschrijft in Alles wordt anders de volgende zeven ontwikkelingen: Robots, Zelfrijdende auto’s, Kunstmatige Intelligentie, 3-D printen, Synthetische biologie, Nanotechnologie, en Genetische geneeskunde. Alle zeven zijn het ontwikkelingen die zowel spectaculair als onafwendbaar zijn. Wat zijn dan de gevolgen?

Athene of Oude Pekela

Of al deze ontwikkelingen goed of slecht zijn voor mens en wereld is niet zo één twee drie te beantwoorden. Het antwoord is ook afhankelijk aan wie de vraag gesteld wordt. Optimisten hebben argumenten die Bijl vergelijkt met het oude Athene. Een overvloed aan middelen. Tijd en mogelijkheden om je met de betere dingen des levens bezig te houden, zoals kunst, literatuur, gezellig gezond en gelukkig samenzijn. Of wordt het Oude Pekela?! Volgens Bijl hét voorbeeld van uitzichtloosheid, met armoede, drank en drugsgebruik tot gevolg. Beide opties worden in diverse voorbeelden toegelicht.

Het boek bestaat uit twee delen met in totaal twaalf hoofdstukken. Het eerste hoofdstuk schetst een beeld van wat er aan de hand is. Een korte introductie van de zeven technologieën. En een korte doorkijk naar de mogelijke maatschappelijke gevolgen en ook waarom het tempo van de veranderingen zo hoog is. Deel één beschrijft uitvoeriger de zeven verschillende technologieën. Deel twee van het boek begint vanaf hoofdstuk negen en beschrijft de mogelijke maatschappelijke gevolgen van deze ontwikkelingen. In wat voor soort maatschappij komen we terecht? Wordt het voor- of tegenspoed? Athene of Oude Pekela? Beide visies komen aan bod. Het boek sluit intrigerend af met de epiloog Alles wordt nog veel meer anders. We staan nog maar aan het begin.

Pakkende onderwerpen

Uiteraard heb ik al wel eens gehoord van de zeven beschreven onderwerpen. Over het één heb ik iets meer gelezen dan over het ander, maar de termen kende ik al wel. Ik volg de ontwikkelingen rondom zelfrijdende auto’s en weet dat deze techniek al best ver gevorderd is. En dat de ontwikkeling van robots ook behoorlijk op gang is. Daarnaast zijn er al computers die – min of meer – zelflerend zijn. Wat erg mooi beschreven wordt is hoe de technologie nu eigenlijk werkt, en waar de ontwikkelaars tegenaan lopen. Welke zaken dus nog overwonnen moeten worden. Dat maakt het pas echt boeiend vind ik. Niet alleen de mogelijkheden belichten maar ook de moeilijkheden.

Een bijzonder interessante ontwikkeling vind ik die van de nanotechnologie. Toepassingen van super kleine deeltjes in apparaten maar ook kleding. En een nog mooiere toepassing vind ik de medische. Zo wordt er veel onderzoek gedaan naar het gebruik van nanotechnologie in de strijd tegen kanker. Hoe fantastisch zou het zijn dat er geen chemotherapie of zware operatie meer nodig is, maar dat super kleine deeltjes door het lichaam bewegen en vervolgens alleen de kankercellen vernietigen?

En de gevolgen?

Prachtig natuurlijk, al die ontwikkelingen. Maar wat betekent dit nu eigenlijk voor de toekomst? Hoe gaat de mensheid hier mee om? wordt het, zoals al geschreven, Athene, of toch Oude Pekela?

Bijl beschrijft beide opties. En natuurlijk is het fijn om te lezen dat de ontwikkelingen er voor zorgen dat we heel veel vrije tijd hebben. En heel gezond zijn en ook nog eens heel lang blijven leven. Maar dit alles heeft ook een keerzijde. Want betekent al die vrije tijd niet dat er heel veel mensen werkeloos geworden zijn? En dat gezond en lang leven niet automatisch betekent dat dit allemaal geweldig is? Immers is er dan veel minder zorg nodig, en dus ook minder mensen die in de zorgsector werken. Werkeloosheid dus. Om nog maar helemaal niet te spreken van veel fabriekswerkzaamheden die door de komst van robots niet meer door mensen worden uitgevoerd. Wat gaan al die werknemers dan doen? En het zijn niet alleen de fabrieksarbeiders die overbodig worden hoor. Want een computer als Watson, die in 2011 de twee beste Amerikaanse Jeopardy-spelers versloeg, zou toch ook een huisarts of advocaat kunnen vervangen? En daarbij nog zelflerend zijn ook!

Het is dus echt niet allemaal fantastisch en geweldig. Aan al deze ontwikkelingen kleven ook grote maatschappelijke gevolgen. Linksom of rechtsom, positief gedacht of doemdenkend. Er zullen keuzes gemaakt moeten worden. Bijl geeft in dit boek een mooi overzicht wat er allemaal staat te gebeuren. En beschrijft helder en met goede voorbeelden welke gevolgen dit allemaal kan hebben. Het is daarmee niet een verhaal wat je de oplossing aangeeft. Het stemt je wel tot nadenken en overdenken. En dat is volgens mij precies wat Dik Bijl voor ogen had toen hij Alles wordt anders schreef.

Rein Hof is beleidsmedewerker intake en service bij de Politie Enschede.

Populaire producten

    Personen

      Trefwoorden