Op werkdagen voor 23:00 besteld, morgen in huis Gratis verzending vanaf €20
Propaganda - 'Leert je hoe massacommunicatie werkt'
14 september 2020 | Eric van Arendonk RM

De oorspronkelijke versie van Propaganda stamt uit 1928, bijna 100 jaar geleden dus. Dat maakt me nieuwsgierig, het vorige boek wat ik gelezen heb met een dergelijke leeftijd was van Dale Carnegies Hoe je vrienden maakt en mensen beïnvloedt, uit 1936.

Ik heb goede herinneringen aan Hoe je vrienden maakt en mensen beïnvloedt en raadpleeg het nog regelmatig. Propaganda heeft dezelfde achtergrond. Edward Bernays was ook de grondlegger van zijn vakgebied en ook hij heeft dit min of meer tijdloos opgeschreven.

Bernays zet de basisprincipes van propaganda uiteen in zijn boek, en dat gaat vergezeld van mooie voorbeelden. Natuurlijk uit de tijd van toen. Hoe hij bijvoorbeeld de Amerikanen aan het roken heeft gebracht is een mooi staaltje van pure propaganda. Later, toen duidelijk werd dat roken toch wel schadelijk was, kon hij weer aan de slag om de Amerikanen van het roken af te krijgen.

Het boek is nu naar het Nederlands vertaald door Tonie Broekhuijsen, wiens inleiding een welkome aanvulling is. Tonie Broekhuijsen is ruim 35 jaar werkzaam in de media; als journalist, fotograaf, hoofdredacteur, bladenmaker en creative director.  Behalve het voorstellen van de auteur Edward Bernays, plaatst hij de propagandadiscipline in de hedendaagse context.

Edward Bernays was een volle neef van Sigmund Freud en heeft zijn kennis gebruikt om de massa te beïnvloeden. Belangrijke successen waarop de theorie is gebaseerd worden uiteengezet. Na de inleiding volgt de vertaling van het oorspronkelijke boek uit 1928. Je moet je soms verplaatsen in die tijd, want hier en daar spreekt Bernays van 'enkele jaren geleden' en je moet je realiseren dat het dan de jaren twintig uit de vorige eeuw betreft. Voorbeelden met onder andere stoommaatschappijen, wat was dat ook alweer, brengen je weer terug in die tijd.

De basis van propaganda is altijd de ontvanger van de boodschap en door wie hij het beste kan worden beïnvloed. Dat is vaak niet de uitzender maar de boodschapper. Bij de rokerscampagne waren dat artsen, en de boodschap was dat roken goed voor de lijn is omdat je er minder door zou gaan snoepen. Er valt dan ook een mooie parallel te trekken met het boek Invloed van Robert Cialdini. Vaak werden de pijlen gericht op diegene die de meeste invloed hadden op de doelgroep. Deze werden (en worden) sneller geloofd dan de echte afzender. We noemen dat nu influencers. Online-communicatie komt in het hele boek niet voor maar de theorie van propaganda is zonder meer te projecteren op dit medium.

Propaganda van Edward Bernays leert je hoe massacommunicatie werkt en hoe je nieuws creëert.

Eric van Arendonk RM is werkzaam bij Nature’s Pride als Manager marketing en Communicatie. Hij is tevens voorzitter van het College van Register Marketeers, auteur van Neuromarketing en docent Marketing bij SRM.

Propaganda - 'Een schriftelijke cursus in overtuigende communicatie'
16 december 2019 | Liesbeth Tettero

Op Black Friday 2019 las ik in een boek uit 1928 hoe ik aangezet werd tot het kopen van dingen die ik eigenlijk niet nodig had. De uitvinder van het vak public relations, Edward Bernays, zette de methoden pijnlijk nauwkeurig op papier.

Journalist en bladenmaker Tonie Broekhuijsen verbaasde zich erover dat dit verrassend actuele boek nooit in het Nederlands vertaald was en nam deze taak ter hand. Want, schrijft hij, ‘de technieken die de grootvader van de publicrelations-industrie heeft bedacht en verfijnd, bepalen meer dan ooit ons denken en doen.'

Een nieuw vakgebied
Broekhuijsen vertaalde Propaganda niet alleen, hij voorzag het boek ook van een uitgebreide inleiding. Hierin beschrijft hij de snel veranderende wereld aan het begin van de twintigste eeuw en de belangrijke rol die Edward Bernays daarin speelde. Bernays belandde tijdens de Eerste Wereldoorlog op de afdeling Propaganda van het Amerikaanse leger, waar hij de oorlog verkocht  aan de ‘gewone Amerikaan'. Na de oorlog koppelde Bernays, een neef van Sigmund Freud, de inzichten van zijn oom over onderbewuste drijfveren aan zijn nieuw opgedane communicatiekennis. Hij werd een veelgevraagd adviseur. Omdat het woord propaganda een nare bijsmaak had, noemde hij  zich ‘counsel on public relations'. Een nieuw vakgebied was geboren.

Freud als verkoper
Omdat na de Eerste Wereldoorlog de productiecapaciteit van fabrieken sterk was gegroeid, wilden fabrikanten dat mensen dingen moesten gaan kopen die ze niet echt nodig hadden. Bernays schetst hoe je producten maar ook ideeën verkoopt: niet door de kwaliteiten ervan aan te prijzen, maar door vooral de emoties van de consumenten aan te spreken: de onbewuste drijfveren. En dat doe je bijvoorbeeld door radioshows en tentoonstellingen te organiseren of geloofwaardige deskundigen als ambassadeur in te schakelen. Het is dat het internet nog niet bestond, Bernays was ongetwijfeld groot fan van social media geweest. De beleveniseconomie, influencers, framing, nudging, hij was er al volop mee bezig!

Houd de massa's gelukkig
Bernays schreef Propaganda ‘om de structuur te verklaren van het mechanisme dat het publieke gedachtengoed bepaalt'. Dat riekt naar manipulatie en foute praktijken, vandaar de eerder genoemde bijsmaak. Toch gebruikte hij het woord zelf volop, hij vond het een neutrale term. Wel  benadrukt hij regelmatig de ethische kant van propaganda: het ging hem om de waarheid. ‘De pr-activiteiten van een bedrijf mogen niet een schutkleur zijn waarachter de eigenlijke doelen worden verborgen.' Maar hij geeft toe dat propaganda net als ieder ander instrument misbruikt kan worden.

Propaganda voor een betere wereld
Propaganda is een schriftelijke cursus in overtuigende communicatie voor verschillende vakgebieden. Zo wijdt Bernays, getrouwd met feministe en activiste Doris Fleischman, een hoofdstuk aan wat hij ‘vrouwenactiviteiten' noemt. Waaronder hij de taak schaarde om ervoor te zorgen dat de wereld een betere plek is om te leven - toe maar! Ironisch om te lezen dat in 1928 vrouwen volgens Bernays wel propaganda móesten inzetten omdat ze nog niet voldoende vertegenwoordigd waren in de politiek. Zo heel veel zijn we dus nog niet opgeschoten... Ook nut en noodzaak van propaganda voor de politiek, onderwijs, wetenschap en kunsten komen aan bod, met veel inzichten die ook nog nu nog goed van pas komen.

‘Propaganda is het tot stand brengen van wederzijds begrip tussen een individu en een groep' is de definitie die Bernays in het afrondende hoofdstuk van het boek geeft. Een definitie die maar een klein beetje aangepast nog steeds in de leerboeken staat: ‘public relations is het stelselmatig bevorderen van wederzijds begrip tussen een organisatie en haar publieksgroepen.' Over hoe je dat doet, kun je dus prima Propaganda raadplegen!

Liesbeth Tettero is trainer en coach in het openbaar bestuur (www.publice.nl)

Populaire producten

    Personen

      Trefwoorden