Op werkdagen voor 23:00 besteld, morgen in huis Gratis verzending vanaf €20
20 november 2014 | Cees Coumou

Veel literatuur over risicomanagement gaat over methodes, de technieken van opsommen, waarderen, beoordelen en tenslotte het acteren door het treffen van maatregelen. Dat is nuttig want als je op een duidelijke manier over risico’s wilt kunnen praten en er een goede reactie op wilt bedenken, dan is het goed als wordt begrepen waar het over gaat.

Een nadeel is dat daarbij vaak de context van de risico’s, de bedrijfsprocessen waarover men zich druk maakt, minder aandacht krijgen. En dat kan ook niet anders, want iedere omgeving is anders. De literatuur gaat echter vaak over algemene inzichten, en bijzondere aspecten worden overgelaten aan een casusbeschrijving waarin recht gedaan kan worden aan de specifieke bijzonderheden. Bij een goed werkend risicomanagementproces komt meer kijken dan een goede analyse en inzicht in mogelijke manieren om de risico’s het hoofd te bieden. Velen hebben al gemerkt dat het succes niet alleen zit in het mechanisch toepassen van modellen, stappenplannen, formules en recepten. De tovenarij waaruit succes voortkomt zit vaak in onderling vertrouwen en de overtuiging samen de klus te kunnen klaren.

Het onderwerp van ‘Alert op risico’, is de vraag naar de manier waarop het omgaan met risico’s van werkprocessen een onderdeel van die processen kan worden gemaakt. De auteurs leggen de nadruk op zachte vaardigheden en dito regels als aanvulling op de traditionele harde maatregelen zoals plannen, procedures, leiding en controle. De harde kant heeft vaak als nadeel dat er een dwang van uitgaat en dat wordt niet prettig gevonden. De zachte kant doet eerder een beroep op het begrip van betrokkenen. Dat is een lastig onderwerp want het betekent vertrouwen in collega’s, medewerkers, partners en hun deskundigheden en vaardigheden. Om dat vertrouwen te kunnen ontwikkelen is tijd en aandacht nodig. Daarvoor is overleg nodig, luisteren naar anderen en begrip opbrengen voor afwijkende geluiden en dat vraagt geduld. Hebben wij dat?

Risk readiness is een moeilijk vertaalbaar begrip zoals de auteurs opmerken. Maar als je het boek gelezen hebt, dan weet je wel beter. Het gaat in dit boek om de vraag hoe je projecten en werkprocessen zodanig inricht, bestuurt en uitvoert dat de risico’s, die onherroepelijk voorbij komen, op een geschikte manier aangepakt/tegengewerkt/tegemoet getreden kunnen worden. Kortom, hoe komt een volwassen en doeltreffend gedrag tegenover risico’s tot stand?

Risk readiness kan vertaald worden met ‘er klaar voor zijn’. Als begrip niet zo sexy, maar het geeft wel aan waar het om gaat, zijn de houding, gedrag, normen en waarden bekend die binnen het werkproces worden verwacht? En is de mentaliteit van de deelnemers zodanig dat de samenwerking succesvol kan zijn? En natuurlijk, de ‘tone at the top’ die als steeds uiteindelijk het succes van het ondernemen sterk zal beïnvloeden.

Betrokkenheid van deelnemers leidt tot meer bewustzijn, meer oog voor afwijkingen, de zwakke signalen voor incidenten en teleurstellingen. Risk readiness betekent ook dat er binnen de werkprocessen aandacht is voor het melden, bespreken en oplossen van dergelijke afwijkingen.

De auteurs leggen de nadruk op professionaliteit van betrokkenen in projecten. Zij gaan dus uit van deskundigheid van betrokkenen en een behoorlijke mate van zelfstandigheid bij het handelen. De vraag is of er al veel organisaties zijn (liever gezegd bestuurders/leiders/managers) die dat aankunnen. Het leiding geven aan mensen die je als professional beschouwd is immers niet eenvoudig.

Het boek is een pleidooi en een handleiding voor een nieuwe manier van organiseren, het bij elkaar brengen van mensen die een gemeenschappelijk doel nastreven. De auteurs presenteren hun theorie vooral op basis van praktijkervaringen. Interviews, anekdotes en citaten tussen de lopende tekst worden gebruikt als verduidelijking en bewijsvoering dat het lukt om risk ready te worden. Voorbeelden van mensen en situaties waar evenwicht en zelfbewustzijn van afstraalt. Dat hierdoor een te fraai beeld van de werkelijkheid ontstaat is de auteurs te vergeven. Positieve voorbeelden werken nu eenmaal beter dan negatieve om nieuwe wegen te gaan proberen. Voor wie dat zou willen is er een goed beschreven instrumentarium dat de lezer helpt om de organisatie risk ready te maken. Of dat gaat lukken hangt sterk af van de personen die ermee aan de slag gaan, maar dat geldt voor veel zaken in het leven. Jammer is het dat de aansporing in het boek (pagina 127) om de nulmeting uit te voeren en zo de risk readiness te peilen in de praktijk niet uitvoerbaar is. De gegeven link brengt de lezer wel naar een site met achtergronden over auteurs en boek maar de beloofde nulmeting verschijnt niet in beeld.

Uit de positieve illustraties in het boek zou makkelijk kunnen worden afgeleid dat het niet zo moeilijk is om risk ready te worden. Die indruk mag niet te optimistisch stemmen over de mate waarin in de gangbare bedrijfspraktijk met softe vaardigheden en dito controls wordt omgegaan. In de praktijk lijkt nog geen sprake van een balans tussen hard en zacht, hetgeen volgens de auteurs het bewijs van readiness zou moeten zijn. Er ligt dus een uitdaging voor hen die door dit boek geïnspireerd raken om meer ruimte te bieden aan zachte zaken in de bedrijfsvoering. Maar het boek daagt niet alleen uit, het biedt ook de mogelijkheid aan de slag te gaan. Dat lijkt mij een uitdrukkelijke uitnodiging de handschoen op te pakken.

Herstel de balans tussen hard en soft controls
14 juli 2014 | Paul Groothengel

Risicomanagement krijgt binnen organisaties steeds meer gewicht. Maar helpt het? Nou nee, als je kijkt naar het snelgroeiende rijtje Vestia, Imtech, woningcorporaties, wegkijkende accountants, graaiende bestuurders, enzovoort. Wat te doen? Alleen maar inzetten op meer regels en scherper toezicht gaat zeker niet helpen, zeggen de adviseurs Thinka Bor-Reijinga en Gert van der Kolk in Alert op risico.

Risicomanagement is binnen organisaties steeds belangrijker geworden. Neem de banken. Zat de afdeling risicomanagement tien jaar geleden ergens achter in een hoofdkantoor de kredietaanvragen te beoordelen, nu heeft iedere bank een Chief Risk Officer in de Raad van Bestuur. Risicomanagement krijgt inmiddels genoeg aandacht, maar toch gaat het nog vaak mis.

Er zijn twee hoofdzaken waardoor dat komt, betogen Gert van der Kolk en Thinka Bor-Reijinga. Ten eerste zijn we als mens behept met een aantal eigenaardigheden, als het gaat om risico’s. We bagatelliseren risico’s, onderschatten ze of ontkennen ze glashard. We vertrouwen erop dat we heus wel goed omgaan met risico’s. Het gedrag van beleggers is wat dat betreft illustratief. Als je een keertje goed gokt, denk je dat je structureel de markt kunt verslaan; zit je met je pakketje Imtech-aandelen zwaar onder water, dan koop je bij om dat verlies weer goed te maken. Waarna het verlies alleen maar verder oploopt.

Een tweede hoofdpunt waarom risicomanagement faalt, en daar gaat ‘Alert op risico’ met name over, is de onbalans tussen de hard controls versus de soft controls. Organisaties zijn druk bezig met het opvoeren van de hard controls (regels, procedures, toezicht) en daar is op zich niets mis mee; maar ze vergeten de soft controls, denk aan niet-meetbare zaken als zelfreflectie, de bereidheid om informatie met elkaar te delen of feedback te accepteren. Bor en Van der Kolk pleiten voor een slimme mix van hard en soft controls.

Een van de beste onderdelen van dit boek is de interviewreeks met mensen die verantwoordelijk waren of zijn voor extreem risicovolle (vaak infrastructurele) projecten als Maasvlakte 2 of de Noord/Zuidlijn. Daarnaast biedt dit boek een aantal praktische handvatten (een nulmeting die aangeeft hoe risk ready je nu bent, vereiste competenties, een stappenplan om beter met risico’s om te gaan) waar de lezer direct mee aan de slag kan.

11 juni 2014 | Martin van Staveren

Risk readiness is de rode draad in het boek Alert op risico. Het is geschreven door de managementadviseurs en trainers Thinka Bor-Reijinga en Gert van der Kolk.

Het boek legt de nadruk op zogenoemde soft controls van houding en gedrag. Dit om risico’s van bijvoorbeeld projecten te beheersen en in aanvulling op de gebruikelijke hard controls van regels en procedures voor risicomanagement. Aanleiding voor het boek is het megaproject Maasvlakte 2, dat op tijd én met 150 miljoen euro minder kosten is opgeleverd. Inderdaad, nogal ongebruikelijk voor dergelijke miljardenprojecten. Welke rol hebben de soft controls hierbij gespeeld?

De kern van Alert op Risico, met als ondertitel Naar Risk Readiness in Mensen en Organisaties is uiterst actueel en zal dat nog wel even blijven. Talrijk zijn immers de voorbeelden van falend risicomanagement, dat als een soort schijnexercitie met veel regels en procedures vooral op papier wordt uitgevoerd. Het echte gesprek van mens tot mens wordt daarmee vermeden en (risico)houding en gedrag blijven onbesproken. In het nog vrij jonge vakgebied risicomanagement groeit het besef dat de volgende ontwikkelstap het omarmen van de factor mens betreft. Dit hebben de auteurs met het begrip risk readiness uitgewerkt.

Naast bestaande begrippen als risico tolerantie (de mate ware je risico’s accepteert) en risico-aversie (het tegenovergestelde) is risk readiness een nieuw en interessant uitgangspunt. Na lezing van het boek zou ik dit nieuwe begrip beschrijven als de mindset, of in goed Nederlands de mentaliteit, om met risico’s om te willen én kunnen gaan. De auteurs hanteren de volgende definitie: ‘Het vermogen van mensen en organisaties om onzekerheden en risico’s zodanig te hanteren dat zij deze kunnen voorkomen of op een veerkrachtige manier kunnen beheersen, en dat zij dit als gedeelde overtuiging hebben verinnerlijkt in risicobewustzijn en kunnen omzetten in risicobewust handelen.’

Bent u er nog? Deze zin is illustratief voor dit boek. Niet alleen is hij lang, ik moest hem ook driemaal lezen voordat ik hem begreep. Dit is met meer zinnen het geval. Dat is jammer, omdat het wel degelijk hout snijdt wat er staat. Ook roept het voor mij verwarring op met dat andere begrip: risicomanagement. Wat is nu het verschil tussen risk readiness en risicomanagement? Of is het hetzelfde met een andere naam, omdat de focus nadrukkelijk op de factor mens is gericht? Zo is het boek niet altijd even helder en af en toe in nogal abstracte taal geschreven.

Een ander opvallend punt is dat het boek veel instrumenten biedt om bewust met de menskant van risicomanagement om te gaan. Hierbij wordt gebruik gemaakt van kennis en ervaring vanuit het aanpalende verandermanagement. Dergelijke modellen, schema’s en checklists zijn voor velen ongetwijfeld behulpzaam. Ze maken risk readiness met de factor mens ook wel wat instrumenteel.

Graag had ik wat meer tipjes van de sluier opgelicht gezien. Hoe is die 150 miljoen euro bespaard in het Maasvlakte 2 project? Waren er minder risico’s? Welke werden met soft controls beheerst? Heeft het vooral te maken met de risicoverdeling? Hoe is een opdrachtnemer geselecteerd, die met de risk readiness aansloot bij het profiel van de opdrachtgever? Of hoe zijn beiden in de loop van het project naar elkaar toe gegroeid? Waar heeft het gekneld en hoe is dat opgelost? Enerzijds zou dit wellicht te specialistisch worden voor de beoogde brede doelgroep van lezers. Anderzijds zijn dit juist de vragen die leven bij projecten, of het nou kunstmatige eilanden voor de kust zijn, ICT-projecten, of de inkoop van zorg.

De prachtige vormgeving van dit boek compenseert echter veel. Alert op risico bevat kleurrijke cartoons, mooie foto’s, en interviews met ervaringsdeskundigen, ook uit andere sectoren dan de weg- en waterbouwkunde van de Maasvlakte 2. Dit boek pioniert daarnaast in een nog nauwelijks ontgonnen gebied van mensgericht risicomanagement waar nog veel is te vinden en winnen. Daarbij bouwt het terecht voort op reuzen als Ons Feilbare Denken van Nobelprijswinnaar Daniel Kahneman en Management van het Onverwachte van Karl Weick en Kathleen Sutcliffe. Het is een aanwinst voor het vakgebied dat deze kanjers toegankelijk worden gemaakt voor slim omgaan met onzekerheden in de dagelijkse praktijk. Dit leidt ongetwijfeld tot meer harde resultaten, mede mogelijk gemaakt door soft controls. Bent u nu risico-alert?

Populaire producten

    Personen

      Trefwoorden