Op werkdagen voor 23:00 besteld, morgen in huis Gratis verzending vanaf €20
Verandercanvas - 'Een mooie manier om grip te krijgen op je verandering'
14 maart 2019 | Henny Portman

Ruim 10 jaar terug creëerde ik mijn eerste one-pager om een project te beschrijven en deze one-pager vormde de basis voor mijn boek De praktische PRINCE2. Canvassen bestonden toen nog niet maar mijn one-pager was het wel. Ondertussen hebben vele canvassen het licht gezien.

Dit boek voegt wederom een canvas toe. VeranderCanvas – Een praktisch boek voor iedereen die doordacht wil werken aan organisatieverandering is geschreven door Anne-Bregje Huijsmans, Lisa van Rossum, Sjoerd Segijn, Kim Grinwis en Wouter ten Have. Het VeranderCanvas staat centraal in dit boek en helpt je om, op een gestructureerde wijze, scherp te krijgen of een organisatieverandering wenselijk of noodzakelijk is, wat er gaat veranderen en hoe je dit het best kunt realiseren.

Het VeranderCanvas helpt je om in vier stappen om de verandering doordacht uit te voeren:

- Veranderidee: Waarom wil je veranderen en wat houdt de verandering in?

- Context: Wat zijn de externe ontwikkelingen (bv aan de hand van het DEPEST-model), wat speelt er  momenteel binnen de organisatie dat invloed kan hebben op de verandering en wat zijn de belangrijkste stakeholders waar rekening mee gehouden moet worden zodat voldoende draagvlak ontstaat?

- Diagnose: De mate waarin de organisatie in staat is om de verandering te realiseren. Hierbij wordt gebruik gemaakt van het Veranderkrachtmodel.

- Aan de slag: De aanpak om de organisatieverandering succesvol te realiseren.

Een digitale versie van het Verandercanvas vindt u op deze pagina.

Het Veranderkrachtmodel is de kern van het VeranderCanvas en bestaat uit vijf factoren die je in samenhang moet beoordelen, resulterend in een totaalbeeld van de diagnose, om daarmee de verandering succesvol te kunnen realiseren. Per factor maak je zichtbaar wat er (al) goed gaat en wat er (nog) niet goed gaat, zodat daar gericht aan gewerkt kan worden.

De factoren in het Veranderkrachtmodel zijn:

- Rationale: Het grote verhaal van de verandering (is het waarom goed onderbouwd en aansprekend? Is helder wat moet veranderen om het uiteindelijke doel te realiseren?)

- Effect: het kleine verhaal van de verandering (is duidelijk welke concrete resultaten worden opgeleverd? Wordt rekening gehouden met de consequenties voor betrokkenen en worden de resultaten in de gaten gehouden?)

- Focus: Kaders om gewenst gedrag en samenwerking te stimuleren (dragen de strategische keuzes en de huidige inrichting van de organisatie bij aan de realisatie van de verandering? Passen de organisatiewaarden bij de verandering?)

- Energie: Het vermogen om de verandering te realiseren (zijn leidinggevenden in staat de medewerkers te begeleiden? Is er draagvlak? Zijn er voldoende middelen?)

- Verbinding: De organisatieverandering inrichten en besturen (Is er een plan en is het afgestemd met andere ontwikkelingen? Wordt er tijdig en juist gecommuniceerd?).

Totaalbeeld Diagnose: Beschikken we over voldoende veranderkracht om de verandering te realiseren? De diagnose is gebaseerd op onderzoek naar alle vijf factoren en kan op basis van de verschillende factoren rationale, effect, focus, energie en verbinding respectievelijk (on)begrijpelijk, (on)doordacht, (on)gericht, (on)vermogen en (on)gestuurd zijn of een combinatie hiervan.

Behalve een uitleg van de verschillende stappen bieden de auteurs voorbeelden van werkvormen waarmee je bij de verschillende factoren aan de slag kan gaan en verschillende manieren waarop je het VeranderCanvas kan toepassen. Uiteraard komen een aantal ingevulde praktijkvoorbeelden van het VeranderCanvas aan bod zoals een fusie van twee onderzoeksafdelingen van twee ziekenhuizen, een overheidsinstantie en zelf organiserende teams in een hogeschool.

Het boek sluit af met een toelichting op Evidence-Based Change Management waarin besluitvorming gebaseerd wordt op expertise en ervaring van jezelf en anderen, de waarden en belangen van stakeholders, de data en kenmerken van de organisatie en wetenschappelijke onderzoeksresultaten.

Uiteraard is een ingevuld VeranderCanvas pas de eerste stap op weg naar verandering en zal een project of programma je verder kunnen helpen.

Conclusie: Verandercanvas biedt een mooie manier om grip te krijgen op je verandering en een handig hulpmiddel om de verandering te communiceren. Henny Portman is eigenaar van Portman PM[O] Consultancy en biedt begeleiding bij het invoeren en verbeteren van project-, programma- en portfoliomanagement inclusief het opzetten en verder ontwikkelen van PMO's. Hij is auteur en blogger en publiceert regelmatig artikelen.


Handige how to voor de veranderkundige knutselaar
28 januari 2019 | Bert Peene

‘Is de verandermanager een vakman of een hedendaagse alchemist die op goed geluk de juiste ingrediënten voor een succesvolle veranderaanpak probeert te vinden?’ Met die vraag trapte Erwin Metselaar (2016) enkele jaren geleden de derde druk af van zijn boek Van weerstand naar veranderbereidheid. En zoals zo vaak gold ook hier: de vraag stellen, is ‘m beantwoorden. Twee jaar later schetsen de auteurs van VeranderCanvas een vergelijkbaar beeld, inclusief een stevig wetenschappelijk fundament.

Volgens Metselaar was de verandermanager nog (lang) niet zo ver dat hij aan de buitenwereld kon laten zien waarom hij bepaalde keuzes maakte, wat het verwachte rendement van die keuzes was en hoe het beter kon of had gekund. Twee jaar later schetsen de auteurs van VeranderCanvas een vergelijkbaar beeld. Aan populaire ideeën en overtuigingen in (verander)management geen gebrek, maar de relatie met de specifieke context van de organisatie ontbreekt vaak, evenals een stevig wetenschappelijk fundament. Zo blijft de verandermanager een alchemist.

 VeranderCanvas is geschreven met de bedoeling de lezer te helpen op een doordachte manier aan organisatieverandering te werken. Dat gebeurt volgens de auteurs, werkzaam bij Ten Have Change Management, namelijk nog veel te weinig. Doordacht veranderen betekent duidelijkheid hebben over noodzaak of intentie en vooral weten waar de organisatie staat ten aanzien van de verandering. Doordacht veranderen begint daarom met een zorgvuldige diagnose. Pas daarna kun je bepalen aan welke onderwerpen je moet werken om de beoogde verandering succesvol te realiseren. De diagnose vormt dan ook de kern van het VeranderCanvas.

Voor het stellen van zo’n diagnose gebruiken de auteurs het Veranderkrachtmodel, dat als een rode draad door het boek loopt. Het Veranderkrachtmodel is niet nieuw; het wordt voor het eerst gepresenteerd in Veranderkracht: succesvol doelen realiseren dat Steven ten Have en Wouter ten Have samen met Anne-Bregje Huijsmans en Niels van der Eng schreven. Kortweg komt hun boodschap hierop neer dat een effectief veranderproces staat of valt met de veranderkracht van een organisatie. Daarin zijn een krachtige visie en een toereikende verandercapaciteit de belangrijkste pijlers. De veranderkracht van een organisatie wordt bepaald door de combinatie van Rationale, Effect, Focus, Energie en Verbinding. Zij helpen, samen met de Context, het veranderproces te begrijpen, te hanteren en te laten werken. Met deze factoren in samenhang kan het gat tussen plan en uitvoering, dat in de veranderpraktijk maar wat vaak ervaren wordt, overbrugd worden.

Ondanks de heldere voorbeelden en een aansprekende casus in het slothoofdstuk voorzag Veranderkracht blijkbaar toch niet (helemaal) in de behoefte van de doorsnee veranderverantwoordelijke; van een doordachte aanpak is volgens de auteurs immers nog steeds te weinig sprake. Daarom ontwikkelden zij het VeranderCanvas, een instrument dat gepresenteerd wordt op een poster of een verander(vloer)kleed waarop de vier bouwstenen zijn aangegeven: het veranderidee, de context, de diagnose en ‘aan de slag’. Eigenlijk is ‘stappen’ een beter woord, want bij TEN HAVE Change Management staan ze een gestructureerde werkwijze voor. De canvasstappen hoeven weliswaar niet per sé in deze volgorde te worden gezet, áls ze maar gezet worden. Dat stappenplan vormt, samen met een hoofdstuk over het werken met het Verandercanvas en een met praktijkvoorbeelden, de kern van het boek.

De auteurs hebben voor een veelbelovende ondertitel gekozen: ‘een praktisch boek voor iedereen die doordacht wil werken aan organisatieverandering’. Wie het boek gelezen heeft, zal beamen dat hiermee geen woord te veel is gezegd. Het is een absolute aanrader voor iedereen die in de enorme hoeveelheid boeken over veranderkunde, waarin te vaak ‘stappen die wél werken’ worden beloofd, de weg is kwijtgeraakt en op zoek is naar betrouwbare evidence based how to. Want je wilt tenslotte geen knollen voor citroenen kopen.

Toch lijkt me hier ook een waarschuwing op zijn plaats (al klinkt dat misschien wat paternalistisch). Het zou niet juist zijn het VeranderCanvas als een voorbeeld van planned change te beschouwen. Achter het model gaat duidelijk de overtuiging schuil dat verandering een continu proces van betekenisgeving en het ijken van de resultaten hiervan is. Maar ik kan me zomaar voorstellen dat de gestructureerde werkwijze iets anders suggereert, namelijk dat organisatieverandering planbaar is, gecontroleerd gemanaged en gerealiseerd. Maakbaar dus en dat is iets wat veel managers maar wat graag zien. Het managementperspectief gaat immers uit van een functionalistisch werkelijkheidsbeeld. In het managementperspectief is een organisatie stuurbaar en veranderbaar en is de manager in charge en daarom ook in control. Dat werkelijkheidsbeeld is echter al geruime tijd achterhaald. In een wereld waarin capacity voor organisaties letterlijk van overlevingsbelang is, is gepland veranderen ‘gecoördineerd knutselen’ geworden, om het eens in de woorden van Leike van Oss & Jaap van ’t Hek te zeggen. En daartoe leent het VeranderCanvas zich uitstekend, al zullen de auteurs misschien wat moeite hebben met het woord ‘knutselen’. Toch is dat waar het werken met het Verandercanvas in de praktijk op neerkomt. Want organisatieverandering is zeker geen lineair proces. Het is beginnen, op weg gaan, halverwege terugkeren, weer doorgaan enzovoorts; ‘knutselen’ dus. En eventueel nieuwe VeranderCanvassen creëren.

Zijn we daarmee niet toch weer verraderlijk dicht bij Metselaars alchemist gekomen? Zeker niet. Werken met het VeranderCanvas betekent namelijk werken met de best available evidence, verkregen door gebruik te maken van het EBCM-model. Dat zorgt ervoor dat je als veranderaar je interventies niet alleen baseert op je ervaringen en overtuigingen – het ‘professional judgement’ van jezelf of anderen – maar ook op de context van de organisatie, de waarden en belangen van stakeholders en wetenschappelijk onderzoek. Zo verkrijg je de best beschikbare inzichten. In combinatie met kritisch denken zorgen die ervoor dat je als veranderaar onderbouwde besluiten kunt nemen. En dat is iets wat alchemisten niet doen.


VeranderCanvas - 'Helpt teams bij het inzichtelijk maken van de veranderopgave'
15 november 2018 | Rudy Kor

In lijn met het ProgramCanvas, het ProjectCanvas en het Canvas Omgevingsmanagement hebben de medewerkers van Ten Have-Change Management VeranderCanvas geschreven.

Ze hebben een goed geschreven, praktisch en visueel aantrekkelijk (werk)boek gemaakt waarin de veranderkundige theorie tot het noodzakelijke minimum is beperkt. Het boek staat vol met suggesties en vragen die de veranderaar helpen bij het greep krijgen op de voorgenomen verandering. In het boek staan veel vragen en handige ‘scorelijstjes.’ Deze zijn ook toepasbaar als je het Canvas niet aan de muur gaat hangen om het gezamenlijk in te vullen (waarvoor het eigenlijk bedoeld is).

Met lezen ben ik deze keer achterin het boek begonnen. De auteurs hebben het boek vermoedelijk niet zo opgebouwd, maar zij gaan er nu eenmaal niet over. Vandaar dat ik begin met het laatste hoofdstuk (het allerlaatste hoofdstuk is een stevige literatuurlijst).

Hoofdstuk vijf lijkt min of meer op een (in dank aanvaarde) toegift. Het hoofdstuk is gebaseerd op Verandermanagement veranderd, een ander recent verschenen boek van het adviesbureau Ten Have. In het korte hoofdstuk worden zes populaire stellingen over verandermanagement en hun wetenschappelijke basis toegelicht. Zo kan bijvoorbeeld de stelling dat 70 procent van alle veranderingen mislukt, naar het rijk van de fabelen worden verwezen. Er is geen wetenschappelijk bewijs voor, net als de stelling dat participatie de sleutel is tot een succesvolle verandering. De auteurs konden wel bewijzen in de literatuur vinden voor de stelling dat doelen stellen en daarop tussentijdse feedback geven een krachtig instrument is voor leidinggevenden in verandering. En hetzelfde geldt voor de stelling dat een heldere visie essentieel is voor succesvolle verandering. Jammer dat ze hun Veranderkrachtenmodel (wat volgens de auteurs een wetenschappelijk fundament heeft) niet onderworpen hebben aan hun strenge wetenschappelijke toets, maar dat terzijde.

In hoofdstuk vier staan drie voorbeelden van ingevulde of anders gezegd, praktijkvoorbeelden van het VeranderCanvas: de eerste over het fuseren van twee onderzoeksafdelingen van twee ziekenhuizen, de tweede van een overheidsinstantie en de derde gaat over zelforganiserende teams in een hogeschool. Al lezend begreep ik de geest van het canvas. En deze lezer werd ook gerustgesteld door de auteurs. Ze zeggen namelijk dat iedereen op basis van de toelichting in het boek zijn eigen draai kan geven aan de invulling van het Canvas.

In hoofdstuk drie staan een aantal handige tips hoe de lezer het Canvas kan toepassen, met welke diepgang en op welk moment. Er staan een paar adviezen in over wie het kan begeleiden en wat zijn/haar rol kan zijn en welke diepgang nodig is.

In hoofdstuk twee worden in zo’n zestig bladzijden de vier stappen toegelicht die de veranderaar doorloopt voor het maken van de diagnose:

Stap 1 het veranderidee.

In stap 2 de context, het vaststellen van de specifieke omgeving waar de verandering zich afspeelt.

Stap 3 diagnose, bepalen wat er precies aan de hand is en waar de organisatie nu staat. Volgens de auteurs is de diagnose de kern van het VeranderCanvas. Daarvoor gebruiken ze het ‘Veranderkrachtenmodel’, een model dat uit vijf factoren bestaat die in samenhang moeten worden beoordeeld om de verandering succesvol te kunnen realiseren. Het model is opgebouwd uit twee assen. Op de ene as staan de rationale en het effect die samen de verandercapaciteit vormen. Op de andere as staat de verandervisie die bestaat uit focus en energie. Per element geven ze een beschrijving en een aantal hulpvragen die helpen bij het uitvoeren van de diagnose. Maar ze hebben de eenvoud van het Canvas geweld aangedaan door een model (het Veranderkrachtenmodel) binnen een model (het Canvas) te introduceren.

Stap 4 de aanpak, beschrijving voor de wijze waarop de veranderaars de verandering gaan realiseren. Dit is een kort hoofdstuk. De auteurs verwijzen naar twee andere canvassen die kunnen helpen bij het opstellen van een plan van aanpak voor de gekozen oplossing: het ProgrammaCanvas of het ProjectCanvas.

In hoofdstuk een, Organisatieverandering, wordt de lezer ingevoerd in de wondere wereld van veranderingen in organisaties.

Op de omslag beloven de auteurs dat ze met de ontwikkeling van het VeranderCanvas willen bijdragen aan de toegankelijkheid en toepasbaarheid van de kennis en inzichten uit het vak verandermanagement. En toepasbaar is het Canvas. Het is een mooi gemaakt boek met een aantal invalshoeken waarmee de veranderaar zo aan de slag kan om meer inzicht te krijgen waarom er veranderd zou moeten worden en om de huidige situatie degelijk te analyseren. Helaas wordt er weinig aandacht besteed hoe je van de diagnose naar implementatie komt. Maar met de verschillende korte en langere praktijkvoorbeelden komt het model goed tot leven. VeranderCanvas is een mooie aanvulling in de serie Canvas boeken van de uitgever. En het past goed in de serie publicaties van Ten Have over het veranderkundige ambacht.

Rudy Kor is zelfstandig organisatieadviseur en auteur van diverse managementboeken. Tot voor kort werkte hij (als partner) bij TwynstraGudde. Hij startte zijn werkzame leven bij Philips in Eindhoven. Als adviseur helpt hij (project)managers bij het effectiever inrichten van hun projecten. Als veel-lezer wordt hij gedreven door nieuwsgierigheid. Voor de lezer die benieuwd is wat anderen van een boek vinden, schrijft hij recensies voor managementboek.nl


Ten Have Change Management
VeranderCanvas

Populaire producten

    Personen

      Trefwoorden