Op werkdagen voor 23:00 besteld, morgen in huis Gratis verzending vanaf €20
25 april 2019 | Reijer Aernoudse

In Woorden wisselen schrijft Mark van Twist over hoe taal invloed heeft op de boodschap die wordt overgebracht en hoe dit gebruikt wordt bij besturen, organiseren en adviseren.

Van Twist laat zien dat woorden bepaalde ongelijke zaken aan elkaar gelijk stellen, en daarbij andere zaken buiten gesloten worden: iets waar je op kan zitten kan een stoel genoemd worden, maar een tafel is duidelijk(?) wat anders. Taal komt dus voort uit metaforen. Metaforen zijn ordenend en scheppen ruimte voor nieuwe perspectieven en een beter begrip van nieuwe situaties. Juist het voorbij gaan aan doorsnee taal creëert vernieuwing en verwondering.

Woorden krijgen uiteindelijk nog meer waarde in een verhaal. Verhalen sluiten aan bij onze eigen ervaringen, gaan over emotie en maken karakterontwikkeling en verschillende karakterperspectieven mogelijk. Van Twist legt rolverdelingen en verhaallijnen uit en laat zien dat narrativiseren waardevol is voor professionele praktijken

Vertellen gebeurt ook met cijfers. In complexe contexten wordt er vaak gegrepen naar calculeren. Van Twist legt uit dat vertellen voor tellen gaat: cijfers komen voort uit welk verhaal we willen vertellen. Bij tellen wordt eerst onderscheid gemaakt en daarna besloten wat wel en niet meegenomen wordt in de calculatie. Cijfers vertellen dus hun eigen impliciete verhalen.

Modellen kunnen ingewikkelde zaken verhelderen. Daarentegen kunnen modellen ook misleidend en manipulatief zijn. Van Twist roept op om modellen als een tijdelijk product te zien: geschikt voor een bepaalde situatie om daarna weg te werpen en als compost te gebruiken voor nieuwe modellen.

Taal is niet alleen zichtbaar in woorden, verhalen, cijfers of modellen. Zowel het lichaam als de omgeving van de professionele praktijk spreken. Ook stilte is communicatie. Taal wordt daarmee gelijk aan handelen.

In een afsluitend hoofdstuk brengt Van Twist de verschillende strategieën samen in het concept framing. Taal maakt de uitoefening van macht mogelijk. Hoewel framing voor velen een negatieve connotatie heeft, stelt Van Twist dat framing nuttig en noodzakelijk is bij besturen, organiseren en adviseren. Een alternatief voor framing is er niet, en het verschil maken in de professionele praktijken betekent macht uitoefenen. Aan de andere kant beïnvloedt taal ook de professionele praktijk. Het is dus zowel invloed uitoefenen als invloed ondergaan.

Hoewel Woorden wisselen niet altijd een gemakkelijk te lezen boek is, zet het aan om na te denken over taal, en de beïnvloeding met en door taal. Van Twist haalt veel eigen voorbeelden aan en verwijst veel naar literatuur. Het boek is dan ook geen handleiding maar eerder het delen van eigen inzichten en ervaringen. Hierdoor is het soms wat langdradig en Van Twist betreedt regelmatig zijsporen. Desondanks is het een interessant boek, zeker als je van een stevig uitgewerkt en onderbouwd verhaal houdt. Zowel voor junior adviseurs als voor adviseurs met meer ervaring een interessante start om zicht te krijgen op en te werken aan het gericht gebruik van taal door jezelf en door de ander.

Woorden wisselen - 'Interessant voor adviseurs, bestuurders en managers'
5 april 2019 | Paul Misdorp

Mark van Twist heeft met Woorden wisselen een interessant boek geschreven, dat minder gaat over de inhoud van besturen, organiseren en adviseren, als over de vorm ervan: de manier waarop ‘taal’ namelijk optreedt als beïnvloeder van ons handelen.

Taal kan vele vormen aannemen. Van Twist behandelt in Woorden wisselen uitgebreid vier stijlvormen, zoals hij dat noemt, en laat zien hoe deze in staat zijn tot een effectievere beïnvloeding van de wijze waarop wij sturen, de manier waarop wij organiseren en adviseren. Deze stijlvormen – metaforiseren, narrativiseren, calculeren en symboliseren – behandelt hij één voor één in een actieve vorm, om te laten zien dat taal levend is en in gestolde vorm minder zichtbaar maakt hoe beïnvloedingsprocessen verlopen.

Er lijken twee aanleidingen voor Van Twist te zijn om dit boek te schrijven. Het besef dat niet facts en figures bepalend zijn voor de richting van een beleidsevaluatie, maar omgekeerd dat het discours van de beleidsevaluatoren bepalend is voor de keuze van feiten en cijfers. De tweede aanleiding, minder expliciet genoemd, maar op de achtergrond wel aanwezig, betreft de organische ontwikkeling van taal zelf. Van Twist laat zien hoe taal normaliserende macht geeft aan gebruikers, maar ook hoe een einde kan komen aan een dominant discours, omdat het is uitgewerkt is, niet meer de zeggingskracht van weleer heeft. 

De kern van het boek bestaat uit een beschrijving van de boven genoemde vier stijlvormen of processen, die overtuigend kunnen zijn, mits ze treffend en relevant zijn. Het gebruik van metaforen versterkt de boodschap; narratieven (verhalen) geven context, betekenis en richting; calculi tellen, maar kunnen ook iets kernachtigs over complexe materie vertellen; modellen zijn in staat om door vereenvoudiging werelden te overbruggen. In de laatste twee hoofdstukken gaat Van Twist verder in op de symbooltaal, die mensen de mogelijkheid geeft zich met elkaar te verbinden en op het ‘framen van de werkelijkheid’. De lezer of luisteraar wordt door de manier waarop hij in het vertoog wordt meegenomen verleid om een bepaalde betekenis toe te kennen aan hetgeen gezegd of gesproken wordt.

Wat probeert Van Twist ons met de diepe duik in taal duidelijk te maken? Allereerst maakt hij ons ervan bewust – en daarmee staat hij in de filosofische traditie van het Franse differentiedenken waarin ‘taal’ zo belangrijk is – dat we dingen pas gaan zien door er een naam aan te geven. Toch denk ik niet dat dat de kern is van zijn betoog.  Hij wil professionals in bestuur, organisatie en advies kritisch maken en hen tegelijkertijd verleiden tot een ander, effectiever, taalgebruik. Kritisch (en integraal) lezen en luisteren kan ons behoeden voor schijnbaar vanzelfsprekende taaluitingen. Begrijpen we wel wat wordt bedoeld en kunnen we er doorheen prikken? Tegelijkertijd roept hij professionals op de juiste woorden voor zaken te zoeken. ‘Hertalen’ noemt hij dat. Vooral door beeldend te spreken en schrijven. Kort gezegd komt het erop neer nieuwe meer-zeggende woorden te gaan gebruiken voor besturen, organiseren en adviseren. Op zoek dus naar passende metaforen, verhalen, berekeningen en modellen.

Toch roept het boek wat mij betreft ook de vraag op of de abstracte gedachten niet meer relevantie zouden hebben als Van Twist meer praktijkvoorbeelden zou hebben gebruikt, aansluitend op zijn, ruime, eigen onderzoeks- en advieservaring?

Het boek van Mark van Twist kan worden getypeerd als een persoonlijk gekleurde metabeschouwing van gebezigde beleidstaal, geïnspireerd door een met name taalanalytische denkwijze. Een tamelijk onbekend genre. Interessant voor adviseurs, bestuurders en managers om er eens flink de tanden in te zetten!

Paul Misdorp is Directeur van VinNDT (Veranderen in Nieuw Denken Toepassen) en kennispartner van Zeelenberg, adviseurs voor Mens en Organisatie en van de Van Gemertgroep.

Woorden wisselen - 'Prachtige onderwerpen'
8 maart 2019 | Peter de Roode

Taalkunstenaar Mark van Twist heeft de ambitie mensen van ‘woorden te laten wisselen' op het terrein van besturen, organiseren en adviseren. Zijn boek Woorden wisselen is een boek waar je even voor moet gaan zitten. Een boek met een hoge informatiedichtheid per regel. Een boek dus over ‘taal' waarin prachtige onderwerpen voorbijkomen als metaforen, managementmodellen en framing.

Van Twist houdt een pleidooi om van ‘woorden te wisselen’. Andere woorden zouden een andere kijk, een ander perspectief kunnen bieden. Hij maakt duidelijk dat taal zowel kan in- en uitsluiten. Een mooie observatie van de auteur is die waarin hij schrijft: ‘De echte tragiek van veel professionals is volgens mij dat ze nog (te) zelden het gevoel hebben zonder woorden te zitten, bijna nooit meer sprakeloos zijn, en daardoor ook de stilte die valt in hun eigen praktijken niet meer horen.’

We zijn misschien veel aan het woord, maar begrijpen we elkaar dan ook voldoende? Dat is maar zeer de vraag. Van Twist verwijst naar Edu Feltmann die een provocatieve benadering heeft ontwikkeld door slechts woorden te gebruiken die voorbijgaan aan bekende uitdrukkingen als: reorganisatie, transparantie, verandervermogen, etc. Als we de taal van managers zouden vervangen met een andere taal, wat dan? Dat is het denkexperiment van Feltmann waar Van Twist naar verwijst. Zijn we niet vastgelopen in ons (management)jargon en denken we niet dat we aan één woord genoeg hebben om elkaar goed te verstaan? We raken steeds meer opgesloten in clichés.

Wil je clichés bestuderen? Lees jaarverslagen!, houdt Van Twist de lezer voor. Naast de woorden is ook de toon cliché: optimistisch en is ook de stijl cliché: strakke tekst met cijfers.

Van Twist houdt zijn lezer een interessante casus voor. Over een jongetje, Thijs genaamd, die niet goed in het schoolsysteem past en om die reden thuis zit. Hij analyseert deze casus niet zozeer op inhoud maar op ‘taal’. Zo laat hij zien dat thuiszitten tegenover leren staat en dat aanwezig zijn op school impliciet gesteld wordt aan leren. Maar klopt dat wel? De vraag stellen is haar beantwoorden.

We maken in organisaties veel gebruik van metaforen. Veel metaforen blijven ‘hangen’ zoals De verwaarloosde organisatie en De intensieve menshouderij. Door kort taalgebruik weten we een behoorlijke lading aan informatie over te dragen. Maar metaforen nemen je eerst bij de hand en daarna bij de neus, stelt Van Twist. De opgave blijft om de kracht en de keerzijde van de metaforen waar te nemen. Van Twist pleit er voor dat we op zoek gaan naar nieuwe metaforen. Het is volgens hem een voorwaarde voor leren en ontwikkelen. Ik kan hem daarin alleen maar gelijk geven. De prachtige metaforen die Gareth Morgan destijds opstelde in zijn boek Beelden van organisatie hoeven niet per definitie verouderd te zijn maar kunnen wel aangevuld worden met nieuwe.

Een zeer interessant hoofdstuk is dat waarin Van Twist in gaat op ‘(management)modellen’. Ze zijn magisch en tevens misleidend, aldus de auteur. Natuurlijk weten we dat als lezer, we weten sinds René Magritte ons leerde dat een afbeelding van een pijp geen pijp is (Ceci n’est pas une pipe). Maar toch: de verslaving aan modellen is groot. We moeten oppassen, zegt van Twist: zodra modellen dwingend worden, wordt het gevaarlijk. Zijn advies: durf je eigen model te bouwen, we mogen niet gevangen raken in voorgekookte modellen.

Zo raakt Van Twist in Woorden wisselen vele onderwerpen aan waar je als lezer wat langer bij stil kunt staan en je vervolgens kunt afvragen of je niet door middel van taal de nodige bewegingen kunt creëren dan wel blokkades kunt oplossen. Wel voor de fijnproevers.

Drs. Peter de Roode is zelfstandig adviseur en trainer. Hij ondersteunt organisaties bij het invoeren van grootschalige veranderingen waarbij gedragsverandering centraal staat. Hij is auteur van de boeken Meegaan of dwarsliggenWerkvormen voor managers en Leidinggeven kun je zelf. Samen met meerdere auteurs schreef hij onder red. van Rob van Es het boek Praktijkboek Veranderdiagnose en samen met Peter van den Boomschreef hij Theatervoorstellingen in organisaties. Naast zijn schrijfactiviteiten is hij spreker en organiseert hij trainingen en seminars over actuele managementthema's.

Woorden wisselen - 'Volop ingangen om voorbij de woorden te kijken'
14 januari 2019 | Sigrid van Iersel

Het is een illusie dat je als adviescommissie of bestuur alleen over de inhoud van een boodschap van gedachten kunt wisselen; uiteindelijk draait het allemaal om spraakmakende taal.

Hoe dat precies werkt lees je in het boek Woorden wisselen, waarin bestuurskundige Mark van Twist zijn persoonlijke leerervaringen met taal deelt.

Of het nu gaat om en gezamenlijk besluit, een nieuw advies of een koerswijziging, de deelnemers moeten allereerst een gemeenschappelijke taal vinden. Dat gaat vaak gepaard met veel energie en frustratie, weet Mark van Twist (hoogleraar bestuurskunde) uit eigen ervaring. Als lid van talrijke commissies in het openbaar bestuur maakte hij vaak mee dat alleen taal en tekst die resoneerde binnen de commissie in het eindrapport terug te vinden was. De rest was hoogstens terug te lezen in de bijlagen. Waarom loopt dat altijd zo?

Goudschaaltje

In het boek Woorden Wisselen verwerkt hij zijn persoonlijke leerervaringen in het openbaar bestuur, die hij op deze manier toegankelijk wil maken voor anderen. Geen boek met tips of instructies, wel interessante beschouwingen die je aan het denken zetten.

Beleidsmakers, managers en bestuurders doen voortdurend aan verbale vernieuwing, leren we in dit boek. Ze geven ergens nieuwe woorden aan en daarmee ook nieuwe betekenis. De woorden komen er dus niet zomaar bij, het is alles waar het uiteindelijk om draait in de wereld van bestuur en organisaties.

Je kunt dus ook niet ‘even’ iets in andere woorden zeggen. Woorden hebben invloed. Altijd. En ze worden daarom voortdurend op een goudschaaltje gewogen.

Onderliggende mechanismen

‘Woorden Wisselen’ is uitdrukkelijk geen handleiding om te beïnvloeden met taal, dus je vindt in dit boek geen slimme tips of adviezen om anderen met woorden in een bepaalde richting te sturen. Wel legt Van Twist in zijn boek de onderliggende mechanismen bloot rondom taal, woordgebruik en narratieven.

In zijn boek verkent Van Twist een aantal stijlvormen, namelijk het gebruik van metaforen, symbolen, modellen, berekeningen en frames. Een aanzienlijk deel van het boek is daarbij gewijd aan storytelling. Besturen is namelijk volgens de bestuurskundige onmogelijk zonder het vertellen van verhalen: ze helpen om van ‘denken naar doen’ te gaan, om gezag te legitimeren, om nieuwe culturen te bouwen en nog veel meer.

Ook tellen is volgens Van Twist een vorm van vertellen. Met cijfers zijn namelijk verschillende al dan niet misleidende verhalen te delen. Cijfers vloeien voort uit de (verborgen) verhalen die we verteld willen hebben. Als er iets geteld moet worden, moet je het in ieder geval eens worden over de categorie die je gaat tellen.

Of en hoe een verhaal landt, heeft eveneens sterk te maken met cijfers. Een voorbeeld daarvan is het plan om de World Expo in 2015 naar Rotterdam te halen: aan de hand van de cijfers noem je dat plan luchtfietserij of juist een buitenkans.

Intensieve woordenwisseling

Al met al biedt dit boek je volop ingangen om voorbij de woorden te kijken, die op het eerste gezicht gangbaar overkomen. Er is bijna altijd een woordenstrijd of ten minste een intensieve woordenwisseling aan vooraf gegaan. Het boek is vooral geschikt voor beslissers en beleidsmakers, die daarop willen reflecteren en doelbewuster met hun taal om willen gaan. Na het lezen van Woorden wisselen is taal nooit meer iets dat je achteloos toepast.

Sigrid van Iersel is verhalenmaker. Ze helpt organisaties en ondernemende professionals om mensen in beweging te brengen met een helder en inspirerend verhaal. Ze is een van de auteurs van Lenig denken.

Populaire producten

    Personen

      Trefwoorden