Op werkdagen voor 23:00 besteld, morgen in huis Gratis verzending vanaf €20
Emotionele integriteit - 'Geen eenvoudige kost, maar uitermate boeiend'
26 februari 2021 | Nico Jong

Emotionele integriteit is het laatste deel van de trilogie van filosoof Rob van Es. In Veranderdiagnose leerde hij ons bij veranderprocessen rekening te houden met de onderstroom in de organisatie. Professionele ethiek was een pleidooi om in de bovenstroom van organisaties zorgvuldige morele besluiten te nemen.

In zijn nieuwe boek Emotionele integriteit brengt Van Es onder- en bovenstroom bij elkaar. Dat kan omdat we integriteit de afgelopen decennia hebben gerationaliseerd. We zijn ons namelijk gaan verbergen achter gedragscodes en dat vreselijke begrip compliance. Het staat in de code, dus rationeel mag het dan. Maar bij morele beslissingen gaat het vaak over emoties, en die zijn irrationeel.

Het onderzoeken van morele emoties bij professionals stuit al snel op bezwaren op het gebied van vertrouwen en privacy. Daarom gebruikt Van Es door zijn hele boek 22 filmportretten met een moreel dilemma en wat professionals daarmee doen. Emoties zijn constructies die ontstaan uit de zorg voor jezelf en je naasten. We onderscheiden meestal vijf hoofdemoties: vreugde, verdriet, woede, angst en liefde. Morele emoties gaan over de verhouding waarin je staat tot jezelf en tot anderen. Je kunt ze beschrijven in de vorm van morele perspectieven: beginselen, gevolgen, deugden en proces.

Heb je aan je eigen principes en die van anderen voldaan? Heb je gedacht aan de gevolgen voor jezelf en de ander? Heb je er iets van geleerd en heb je goed voor de ander gezorgd?

Het eerste deel van het boek geeft antwoord op de vraag wat morele emoties zijn met behulp van inzichten uit de filosofie en de psychologie. Met begrippen als ethiek en emotionele integriteit; professionele ethiek; emoties, gevoelens, en verlangens; en morele noties en emoties ontwikkelt de auteur een analysekader voor de morele emoties van professionals. In deel twee beschrijft Van Es met behulp van dit kader welke morele emoties in acht speelfilms over professionals worden uitgebeeld. In deel drie combineert hij zijn analyses met inzichten uit de filmportretten. Dit leidt tot een overzicht van 52 morele emoties verdeeld over zes emotiefamilies. Deze woorden vervolgens beschreven en verbeeld en aan het eind samengebracht in een lexicon.

Emotionele integriteit is net als zijn voorgangers een prachtig vormgegeven boek. De auteur leidt ons door de verschillende emoties die mensen in hun professie kunnen hebben en laat zien hoe je daarmee om kunt gaan. Emoties tonen vinden veel leidinggevenden nog steeds een teken van zwakte. Als ze echter niet met hun eigen emoties kunnen omgaan, dan lukt hen dat ook niet met die van hun medewerkers. Het zijn juist emoties die veranderingen verder brengen in organisaties. Emoties verbinden mensen. Als mensen alleen rationeel zijn, worden ze uiteindelijk doof voor wat er gezegd wordt.

Emotionele integriteit biedt tot slot geen eenvoudige kost, maar is wel uitermate boeiend.

Nico Jong is senior adviseur bij het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.


Emotionele integriteit - 'Een prachtig boek'
24 februari 2021 | Niels van Gorp

Als ethiek-enthousiasteling (ik ben niet als ethicus geschoold) én met mijn verschuivende professionele oriëntatie richting het begeleiden en coachen van mensen is Emotionele integriteit van Rob van Es voor mij een uitkomst.

Rob van Es heeft een - overigens prachtig vormgegeven en luxe ogend- boek geschreven waarin hij de lezer (en kijker) op inspirerende wijze meeneemt in de verschillende componenten van Emotionele integriteit.

Ik was nog niet bekend met het eerdere werk van Van Es over professionale ethiek, maar dat bleek ook niet noodzakelijk: het boek is heel goed op zichzelf te lezen.

Van Es neemt je aan de hand en legt keurig uit in welke stappen hij komt tot definitie van emotionele integriteit en hoe hij verder in het boek daar vorm aan zal geven. Mijn analytische geest werd op haar wenken bediend. Van Es serveert vele mooie overzichten waarin het onderscheid wordt geschetst tussen ethiek en moraliteit, theorie en praktijk; tussen publieke, persoonlijke en professionele integriteit; tussen rationele en emotionele integriteit; tussen boven- en onderstroom en tussen morele emoties, gevoelens en verlangens.

Stapsgewijs komt van Es zo tot een kader om een uitspraak te kunnen doen over de aan- dan wel afwezigheid van emotionele integriteit. Deze demonstreert hij vervolgens aan de hand van een aantal uitgebreide filmportretten waarin telkens een professional (een arts, een advocaat, een musicus, een investeringsbankier, een docent etc.) de hoofdrol heeft. Je wordt als lezer in enkele pagina's het verhaal van de betreffende film ingezogen en zo ontstaat een rijk beeld van professionele kenmerken en waarden, een lexicon van morele emoties én een gevoel bij wat emotionele integriteit dan ís. De speelfilm blijkt een prima onderzoekssubject en een goede abstrahering voor de realiteit. De gekozen films bevatten ook stuk voor stuk voorstelbare dilemma's bij de hoofdpersonen.    

Alsof dat allemaal nog niet genoeg is krijgt de lezer naast de 8 uitgebreide filmportretten en 22 filmanalyses suggesties voor weer andere films en worden de morele emoties nader geduid aan de hand van een "excursie" langs de poëzie en de beeldende kunst. Als slotstuk worden nog 2 werkvormen aangeboden om in coaching/begeleiding te gebruiken of zelf nader onderzoek te doen naar je eigen morele emoties. Ik verwacht dat het wel enige oefening en voorbereiding behoeft voor deze instrumenten praktisch bruikbaar zijn in een begeleidingscontext voor mijzelf, maar ze geven hoe dan ook handvatten.

Emotionele Integriteit is een prachtig boek waarbij je de toewijding van de schrijver en zijn enthousiasme voor het onderwerp op iedere pagina kunt voelen. ik hoop dat het nog velen ter inspiratie mag zijn.

Niels van Gorp, Begeleider / Intervisor.


Emotionele integriteit - 'Een heel goede aanvulling'
18 november 2020 | Elly Stroo Cloeck

Wat een schitterend uitgevoerd boek is Emotionele Integriteit! Ruim 300 pagina's, zeker voor de helft gevuld met stills van films en foto's van schilderijen, die het betoog van auteur Rob van Es onderbouwen.

Waaróm gebruikt Van Es films en schilderijen als er genoeg voorbeelden van (gebrek aan) Emotionele integriteit en ethiek in het dagelijkse leven voorhanden zijn? Privacy, vertrouwen en respect, is het antwoord.

Het boek analyseert een enorme hoeveelheid films om hieruit de emoties, om precies te zijn de morele emoties, te destilleren en te analyseren. Deze emoties worden vervolgens gecategoriseerd in emotie-families. Emotionele Integriteit wil zeggen dat je kunt handelen in overeenstemming met je emoties, je morele waarden. Van Es stelt dat dit de ‘onderstroom van professionele ethiek' is, het onderwerp van zijn vorige boek.

De films gaan dan ook allemaal over professionals en hun worsteling tussen enerzijds rationele integriteit, de waarden en normen van hun beroep, en anderzijds emotionele integriteit, hun persoonlijke moraliteit.

Deel I van het boek schept een theoretisch kader, waarin een heel palet van termen wordt besproken: ethiek, waarden, deugden, moraliteit, morele intuïties, morele emoties, morele gevoelens, morele verlangens, morele ontwikkeling via identificaties, morele evaluaties. Met dit kader analyseert Van Es de films. Dit deel beoogt antwoord te geven op de eerste van 3 onderzoeksvragen: Hoe zijn morele emoties te verhelderen via inzichten uit de filosofie en de psychologie? Ik vond dit deel vrij abstract en een beetje overweldigend. Niet echt verhelderend, wellicht door een gebrek aan achtergrond bij mij in filosofie en psychologie. Maar de films lokken, dus door naar...

... Deel II, waarin Van Es het antwoord zoekt op de vraag: Welke morele emoties worden uitgebeeld in de films over professionals? De auteur beveelt aan eerst zelf de 8 belangrijkste films te zien en daarna de analyses te lezen. Dat heb ik niet gedaan, sterker nog, van alle films uit dit boek, zo'n kleine 100 schat ik, heb ik er niet één gezien.

Dat lijkt geen probleem, door de uitgebreide beschrijving en analyse van de belangrijkste 8 en de iets minder uitgebreide beschrijvingen van de iets minder belangrijke 14. Van de overige circa 80 gerelateerde films geeft het boek de kern met een paar regels weer. De beschrijvingen zijn zo uitgebreid en visueel (door de stills) dat ze uitnodigen die films alsnog te gaan zien. Een van de thema's is (professionele) distantie versus (persoonlijke) betrokkenheid, deze komt in een aantal films (plus in een boek plus in de behandelde Code of Ethics van rechters) dominant aan de orde. Heel herkenbaar, dit thema.
In de filmanalyses worden de waargenomen emoties in het analysekader van deel I geplaatst; hiermee gaat deel III verder. Dit is weer een vrij theoretisch ingestoken verhandeling waarin we de morele emoties etc. onderling vergelijken. Dit resulteert in verschillende inzichten. Ook hebben we nu 52 morele emoties aan die films ontleend, die toegewezen worden aan de 6 verschillende emotie-families van deel I (Apathie bijvoorbeeld gaat naar de familie Woede, daar heb ik lang over nagedacht).

Van Es onderzoekt die families verder met behulp van (beroemde) schilderijen, maar ook met gedichten, foto's en boeken. Dit deel geeft antwoord op de derde onderzoeksvraag: Wat kunnen we leren van de filmanalyses voor het begrijpen en hanteren van morele emoties en emotionele integriteit?
Deel III sluit af met een aantal patronen waarin de morele emoties voorkomen en welke relaties ze met elkaar hebben. Ook zijn de conclusies van het onderzoek weergegeven. Dat is mooi, want nu krijg je, na 290 pagina's, ook antwoord op de vraag waarom dit alles relevant is. Het lexicon met de 52 morele emoties kan je helpen bij het diagnosticeren van problemen in of tussen organisaties. De patronen die de morele emoties vertonen geven informatie over de interventies die je kunt plegen. Hierover wordt overigens in de rest van het boek niet veel meer gezegd.

Interessant is de conclusie die Van Es trekt over de films waarin sprake is van een verschil in waarden vanuit professioneel oogpunt en persoonlijk oogpunt. Daar wordt emotionele integriteit niet bereikt, en dit ‘eist zijn tol'. Er treedt fysieke of mentale weerstand op, het gaat ten koste van de concentratie op het werk. Je kunt dit natuurlijk zien als ‘bewijs' dat een dergelijke onbalans niet wenselijk is, maar de films zelf zijn natuurlijk niet objectief. De opzet van de film is juist om deze onbalans te tonen als een onwenselijk iets, dus is het niet zo vreemd dat de analyse tot deze conclusie komt. Er is dan ook niet gefalsifieerd.

Het boek eindigt met een uitstekende analyse van een film over Artificial Intelligence en de implicaties voor moraliteit. Ook zijn twee oefeningen opgenomen. De eerste is individueel, en gaat over de impact op jouw emotionele integriteit van een ontwikkeling op het werk. De tweede is een workshop filmanalyse voor een kleine groep. Zeer nuttig, mijn beroepsvereniging doet iets dergelijks al jaren met ‘fraudefilms' en eenzelfde opzet voor moraliteit is superleerzaam.

Dit boek is een heel goede aanvulling op alles wat over ethiek, over de bovenstroom van Code of Ethics, risicomanagement, organisatie-waarden, etc. geschreven wordt. Het maakt de wat abstracte onderstroom concreet door de voorbeelden uit film en de gestructureerde kaders. Het is goed leesbaar en de film-analyses zijn origineel (alhoewel deels eerder in columnvorm verschenen begrijp ik) en heel boeiend.

Emotionele integriteit is geen boek dat je snel uitleest, en het advies om eerst de films te gaan zien is het waard om opgevolgd te worden. Dat kan prima in de vorm van een workshop. De relevantie van de theorie en de analyses komt pas aan het eind van het boek (hoofdstuk 17) naar voren, dat had wel wat eerder gekund. Tenslotte wil je als lezer graag weten welke beloning op je wacht!

Is het nodig eerst de eerdere twee boeken van Rob van Es te lezen? Ik denk het niet (ik heb ze niet gelezen) maar dit boek motiveert mij wel om het ‘bovenstroom'-boek Professionele Ethiek op mijn Nog-Te-Lezen-lijst te zetten. Oók met films, schilderijen en boeken.... Perfect voor de organisatieadviseur annex cultuurliefhebber.

Elly Stroo Cloeck is project- en interim-manager op het gebied van Finance, Internal Audit en Risk Management via haar bedrijf ESCIA. Daarnaast schrijft ze recensies en samenvattingen van managementboeken.


Emotionele integriteit - 'Schitterend boek met een enorme diepgang'
7 oktober 2020 | Peter de Roode

Het nieuwe boek van Rob van Es prikkelt de nieuwsgierigheid door (alweer) een schitterende vormgeving. Na Veranderdiagnose en Professionele ethiek pakt hij opnieuw de draad op en verbindt hij (wederom) de onder- en de bovenstroom van organisaties en deze keer op basis van Emotionele integriteit. En dat doet hij met verve.

In de inleiding van Emotionele integriteit vraagt Van Es zich af of er zoiets bestaat als een onderstroom van professionele ethiek. Een vraag die hij direct aan zijn lezer beantwoordt met een intuïtief ‘ja', en  daarmee begint zijn zoektocht naar een antwoord. Die queeste is zeer origineel: hij kiest films uit om tot een antwoord te komen. Films over professionals wel te verstaan. Aanvankelijk vroeg ik me af: hoe praktisch is dat?, maar mijn twijfel verdween steeds meer naarmate ik verder kwam in het boek.

Dit boek heeft veel meer dan alleen een fraaie vormgeving, tegelijkertijd mogen we daar best wel even bij stil staan. Wat een fraaie lay-out: kleur, foto's, kaders en een grote hoeveelheid illustraties vergroten de aantrekkelijkheid van dit boek enorm. Maar Van Es heeft ook iets te melden.

Wie net als ik de eerdere boeken van de auteur gelezen heeft, zal het opvallen dat diverse thema's daaruit terugkeren in Emotionele integriteit, maar dat is nergens storend.

Van Es plaatst Emotionele integriteit tegenover rationele integriteit, oftewel de onderstroom en de bovenstroom. Integriteit heeft zowel een rationele als een emotionele kant. Het een is niet beter dan het andere, maar kennis hebben van de tegenhanger van het dominante en rationele managementdenken is wat verwacht mag worden van een professional. Wat vereist dat precies van hem? Van Es komt met een interessante observatie.

Hij analyseert acht films en hun hoofdrolspelers diepgaand. Een aantal films kende ik niet maar dat is geen probleem om de analyses te kunnen volgen. Toch vond ik het leuk dat ik een film erin terug zag die ik goed kende, ‘Twelve angry men' , zodat ik de film-analyses van Van Es nog beter kon duiden.
Midden in het boek raakte ik even het overzicht kwijt en vond ik acht film-analyses en ruim honderd bladzijden wat veel worden. Maar mijn motivatie kwam weer terug toen ik de figuur op p. 281 zag staan, waarin van Es uitlegt waarom het mensen niet lukt om tot professionele integriteit te komen. Hij concludeert dat professionals hun morele emoties in het persoonlijke domein verwaarlozen of onderschatten maar wel tijd en aandacht besteden aan het professionele en organisatiedomein. Dat lijkt me een belangrijke constatering.

Dit boek is namelijk uitgekomen tegen de achtergrond van het Corona-virus, het virus dat het thuiswerken tot norm maakte maar tegelijkertijd de eenzaamheid van de professional vergrootte. Van Es heeft het weliswaar over het Corona-virus in zijn boek maar bovenstaande conclusie (die niet per sé van toepassing was op Corona) brengt de theorie van de film en de dagelijkse praktijk bij elkaar: mensen vergeten zichzelf. Of beter: ze vergeten wie ze zelf zijn. Mensen denken aan de organisatie, ze denken aan hun vakgebied, maar niet aan zichzelf als mens. Ze zijn zich onvoldoende bewust van hun eigen waarden en normen met alle mogelijke kwalijke gevolgen.

Sterk vind ik ook de beschrijving van de morele emoties. Van Es geeft een lexicon met zes hoofdfamilies (liefde, vertrouwen, vreugde, woede, twijfel en verdriet) en brengt een onderverdeling aan van emoties die hier in ondergebracht kunnen worden. Waarom? Omdat het taal geeft waardoor mensen zich beter kunnen uitdrukken. Of in de woorden van Van Es: Wie precies weet welke emoties er spelen is ook het beste in staat om te bepalen wat er aan de hand is.

Al met al is Emotionele integriteit een schitterend boek met een enorme diepgang waarin je als lezer tijd zult moeten stoppen maar dan zul je ook de nodige ontdekkingen doen.

Drs. Peter de Roode is zelfstandig adviseur en trainer. Hij ondersteunt organisaties bij het invoeren van grootschalige veranderingen waarbij gedragsverandering centraal staat. Hij is auteur van de boeken Meegaan of dwarsliggenWerkvormen voor managers en Leidinggeven kun je zelf. Samen met meerdere auteurs schreef hij onder red. van Rob van Es het boek Praktijkboek Veranderdiagnose en samen met Peter van den Boomschreef hij Theatervoorstellingen in organisaties. Naast zijn schrijfactiviteiten is hij spreker en organiseert hij trainingen en seminars over actuele managementthema's.


Populaire producten

    Personen

      Trefwoorden