Op werkdagen voor 23:00 besteld, morgen in huis Gratis verzending vanaf €20
Da's gek - 'Na het lezen vind je niks meer gek'
18 september 2018 | Sylvie van der Haar

Voor Daniëlle Braun is niets gek. En ook niets vanzelfsprekend. Als antropoloog vertelt zij in haar nieuwste boek Da’s gek verhalen van over de hele wereld. Verhalen die je laten zien dat ‘gek’ een contextprobleem is. Want wie bepaalt eigenlijk wat gek is, en wat normaal?

Als je stemmen in je hoofd hoort, beland je hier bij de GGZ, in een traditionele stam in Afrika sta je in hoog aanzien en word je misschien wel sjamaan. ’s Avonds bij het eten een glas wijn drinken vinden we heel gewoon, als je dat ’s ochtends doet voor je naar je werk gaat, heb je een alcoholprobleem.

Met haar boek laat Braun ons zien dat we voortdurend oordelen en in hokjes denken. Door verhalen te vertellen laat ze je net even anders kijken, reflecteren op jouw eigen ‘normaal’ en dwingt ze je vanzelfsprekendheden los te laten.

Harry speelt hierin een belangrijke rol. Harry is een oude bekende uit De Corporate Tribe, het boek dat Daniëlle Braun samen met Jitske Kramer schreef. Harry staat voor alles wat anders is, voor nieuw, voor het tegengeluid, voor buiten de lijntjes kleuren. Harry is de paradijsvogel, de collega met gekke invallen, de dwarsligger. Maar ook degene tegen wie we vaak zeggen ‘doe effe normaal’. En dat is jammer. Want zonder Harry dachten we nog steeds dat de aarde plat was, waren we nooit naar de maan gevlogen en hadden we geen elektriciteit. Braun roept ons op Harry te koesteren, en echt naar hem te luisteren.

Echt luisteren, het komt vaker terug in het boek. Bijvoorbeeld als het gaat over bezielde organisaties. Via een indringend verhaal over slachthuizen (hoe houden mensen het in godsnaam vol daar te werken? Onder andere doordat het werk ‘ontzield’ is), komen we bij het belang van bezieling. Het raakt aan wat Laloux in Reinventing Organisations ‘heelheid’ noemt. De beste manier om écht te luisteren, is een vraag stellen, aldus Braun. ‘Wat heb je nodig?’ is een uiterst simpele, maar o zo krachtige vraag. Niet voor een ander denken maar vragen stellen, is het devies.

Het boek staat vol met mooie verhalen die je uitnodigen om anders naar je eigen vanzelfsprekendheden te kijken. Tussen al die pareltjes springt het verhaal over conflicthantering bij de Masai er wat mij betreft uit. Een verhaal over collectiviteit en liefde. Best ‘gekke’ begrippen als je denkt aan onenigheid in organisaties. Want dan moet je toch een stevig gesprek voeren, grenzen stellen en, in het uiterste geval, een dossier opbouwen?

Daar denken ze bij de Masai echt anders over. Als er een conflict is of als iemand zich misdraagt, wordt dat niet gezien als tekortkoming van dat individu, maar van de hele stam. Ze hebben dan namelijk niet genoeg voor diegene gezorgd, niet goed opgelet, waardoor die persoon van het rechte pad is afgeweken. En dus overladen ze hem met positieve aandacht en feedback. Ze bieden hulp aan, en iedereen voelt zich verantwoordelijk. Vanuit ons westerse, individualistische wereldbeeld bezien een hele gekke aanpak. Gepamper dat alleen maar averechts werkt, vinden wij. Als hier iemand uit de bocht vliegt, moet hij er zelf voor zorgen dat hij weer in het gareel komt. Eigen verantwoordelijkheid en zo. Een groter contrast met de Masai-aanpak is niet denkbaar. Maar, wie is hier nu eigenlijk gek?     

Da’s gek is een inspirerend boek, prachtig vormgegeven en vol mooie foto’s. De ‘doormijmervragen’ aan het eind van ieder verhaal nodigen uit tot reflectie. Na het lezen van dit boek vind je niks meer gek. Hooguit alleen maar ‘heel bijzonder’.

Sylvie van der Haar is trainer/coach en verzorgt workshops, met o.a. managementboeken als inspiratiebron. www.instantes.nl

Danielle Braun, de auteur van Da's gek en co-auteur van De Corporate Tribe en Building Tribes. is een van de sprekers op het seminar: Anders... dat plaatsvindt op 18 december 2018. Kunt u die datum niet? U kunt Danielle Braun ook boeken als spreker op uw eigen evenement.


Da's gek - 'Wijst op aannames en vooronderstellingen'
26 juni 2018 | Anke Tijtsma

Danielle Braun eindigt haar boek Da’s gek met een betoog over het belang van het ‘ondertussen’. Ik begin er deze recensie mee omdat antropologen (ik ben er zelf ook een) die tussentijd zo boeiend vinden.

De zogenaamde liminale fase is nuttig en waardevol maar ook verwarrend en onzeker. Maar juist in die fase kunnen we als mensen veranderen. In dat ondertussen vragen we ons af wat we gewoon vinden en wat daar goed of lastig aan is. Dan stellen we vragen en kunnen we nieuwe ontdekkingen doen, betoogt Braun. Als we tenminste die tussenfase lang genoeg laten duren en niet meteen een oplossing bedenken voor wat we denken dat moet worden aangepakt. Ik herken de neiging om weg te willen gaan van alles wat onduidelijk is. Zo’n situatie kan jij vast ook terughalen in je herinnering? Braun legt in de laatste pagina’s van haar boek prachtig uit met behulp van een verhaal over het Ndembu volk in Centraal-Afrika, dat we als mens juist grenzen overschrijden als we even niet meer weten hoe het moet of hoe het hoort. Dan wordt ons brein aangezet tot iets beter verzinnen omdat het ‘oude’ niet meer voldoet. Dan groeien we en komt er als vanzelf weer duidelijkheid. In de liminale fase kan iets wat eerst gek leek opeens vertrouwd worden.

In veel westerse organisaties vinden we de tussentijd waarin we veranderen heel lastig. Daarover las je misschien al in haar vorige boek De Corporate Tribe dat ze samen met Jitske Kramer schreef. De verhalen van tribes van ver zijn ook in dit boek weer om te smullen. Die zorgen dat het heerlijk wegleest. Wie Danielle Braun heeft horen spreken of het eerdere boek heeft gelezen zal veel verhalen herkennen. Daarom word ik blij van het feit dat Braun her en der in het boek de naam van een wetenschapper, een filosoof of een bekende antropoloog aanhaalt. Jammer dat Braun hun theorieën niet nog iets meer uitdiept. Haar beweringen blijven daarom naar mijn idee een beetje op de vlakte terwijl er genoeg verdieping mogelijk is op de gekozen onderwerpen. Maar dat is misschien een opgave die niet past bij het doel van dit boek.

Want wat Braun met dit boek wil doen is dat je gaat nadenken over hoe we ‘gek’ kunnen gaan omarmen. Ze wil gek maken wat vertrouwd is en vertrouwd maken wat gek/anders is. Wat voor mij de basishouding van antropologen kenmerkt is nieuwsgierigheid en de bereidheid om altijd weer een vraag te stellen. En om zo lang mogelijk geen oordeel te geven maar te blijven constateren wat er feitelijk te zien is of wat er zich afspeelt. Dat kan in een organisatie zijn maar ook gewoon in je dagelijkse omgang met vrienden en familie. Heb je de ambitie om zelf een klein beetje antropoloog te worden? Dan kan dit boek je daartoe inspireren. Aan het eind van ieder hoofdstuk staan vragen om over door te mijmeren. De gemiddelde lezer zal ze echter niet nodig hebben.

Dat verwonderen over de wereld om ons heen vind ook ik heerlijk. Danielle Braun neemt je in dit boek mee aan de hand van hele gewone onderwerpen zoals ruzies, dromen, omgang met stress, man/vrouwbeelden, aanraken. Alles wat je daar over denkt is door de context bepaald. En ook wat je daar voor gedragingen aan koppelt. Wat we gewoon vinden of waar we van schrikken omdat we het gek vinden, zegt alles over hoe onze ‘groep’ heeft bedacht dat we ergens mee omgaan. Als een collega flipt en wordt opgenomen op de psychiatrische afdeling lassen we even een pauze in (voor hem/haar) en laten we helemaal niets van ons horen. Als een collega een enkel verstuikt, vallen we over hem/haar heen met kaartjes, appjes en belletjes. Dat vinden we heel normaal. We gedragen ons zoals we met elkaar bedacht hebben dat het hoort. Maar is wat we gewoon en vertrouwd vinden niet ook heel gek? Kan het zo zijn dat die geflipte collega ons juist in die eerste dagen heel hard nodig heeft?

Wat ik boeiend vind aan de vele voorbeelden in Da's gek is dat ze me wijzen op eigen aannames en vooronderstellingen. Vertrouwd is gek en andersom. En waarom stellen we elkaar zo vaak geen nieuwsgierige, open vraag? Zijn we eigenlijk wel geïnteresseerd in waarom we doen wat we doen?

Anke Tijtsma is antropoloog en gespreksontwerper. Vanuit Buro AanZet werkt ze bij diverse organisaties met kunst(enaars) om via verbeeldingskracht bij te dragen aan vernieuwing en sociale innovatie in o.a. de zorgsector. Klik hier voor al haar recensies.


Da's gek - 'Zet aan tot reflectie'
18 juni 2018 | Liesbeth Tettero

In mijn ouderlijk huis hing een spiegelende poster met de tekst: ‘Ooit een normaal mens ontmoet? En, beviel het?’. Dat deze vraag een aantal decennia later nog steeds relevant is, blijkt wel uit het boek van antropoloog Danielle Braun, Da’s gek.

Een antropologische kijk op ‘normaal’.’ Want wat is dat eigenlijk, normaal? Braun neemt ons mee op reis om deze vraag uiteindelijk niet te beantwoorden. Wel zet ze de lezer met prikkelende vragen aan tot zelfreflectie.

Ben ik een kokosnoot?

Wat normaal is of gek gevonden wordt, hangt er maar net vanaf wat je gewend bent. Uitermate cultureel bepaald dus. Om antropologisch onderzoek te doen hoef je niet per se de hele wereld over te reizen, concludeerde Braun. Ook binnen bedrijven en andere organisaties om ons heen valt volop te ontdekken. En vergeet onze families en andere relaties niet.

Zelfreflectie staat centraal in het boek. Hoe vast zitten wij in onze eigen patronen? In sociale normen van onze directe omgeving? Aan de hand van verhalen over onder andere voodoo, gender, psychiatrie, virtuele liefde en omgaan met conflicten zet Braun ons aan het denken over onze eigen blik op onszelf en de wereld. Ik had me bijvoorbeeld nog nooit eerder afgevraagd of ik een kokosnoot of een perzik ben, maar dat blijkt een verrassend inzichtgevende vraag. Na ieder hoofdstuk stelt Braun dergelijke prikkelend vragen om, zoals zij het noemt, door te mijmeren. Hoe ga ik eigenlijk om met die lastige collega? Heb jij rituelen die eigenlijk disfunctioneel of zelfs slecht voor je zijn?

Leestip voor coaches

Da's gek dook op als leestip in nieuwsbrieven voor coaches. Prima suggestie, lijkt mij. Veel coachvragen gaan tenslotte over de vraag hoe mensen zich verhouden tot hun omgeving. Over normaal en afwijkend gedrag. Mag je anders zijn? Hoe ga ik om met conflicten? En: hoe om te gaan met Harry (bekend uit het werk van Brauns collega Jitske Kramer, Deep Democracy)? Die ene medewerker / oom / buurman die alles net even anders ziet? Is dat de dwarsheid zelve, of juist de broodnodige innovator? Coaches die met Voice Dialogue werken, zullen beslist veel herkennen in het hoofdstuk over Voodoo: hoe geef je ‘zendtijd’ aan een ander aspect van jezelf, een andere stem? En de doormijmer-vragen zijn coachvragen bij uitstek: het mijmeren nodigt uit tot een grondige reflectie.

Neem de tijd

Da’s gek leest vlot weg, maar het loont beslist de moeite om ruim de tijd te nemen voor de mijmer-vragen. Braun nodigt de lezer daarmee nadrukkelijk uit tot reflectie, de tijd nemen en oordelen uit te stellen. Het is geen probleem om in de ‘tussentijd’ te zijn, de momenten waarop je niet precies weet waar je aan toe bent. Juist in deze fase, de liminale tijd in antropologisch jargon, groeien we. Net als een kreeft die zich achter een rots moet verstoppen omdat zijn schelp te krap wordt, voor er een nieuwe kan groeien. Het is even oncomfortabel, maar je wordt er beter van!

Liesbeth Tettero is trainer en coach in het openbaar bestuur: www.publice.nl


Da's gek - 'Heerlijk confronterend'
30 april 2018 | Nico Jong

Antropologen verdiepen zich in andere gemeenschappen en stellen hun eigen aannames over wat normaal is ter discussie. Dit maakt van hen een ander mens, waardoor ze buitenstaanders worden in hun eigen gemeenschap.

Danielle Braun is corporate antropoloog en houdt zich binnen organisaties met cultuur bezig. In haar nieuwste boek biedt ze een antropologische kijk op wat gek of normaal is. Ze wil gek maken wat vertrouwd is en vertrouwd maken wat gek is. Door ons de wijsheid van de minderheid te laten zien. De kracht van anders zien. Durven luisteren naar gekke, creatieve andere stemmen. Een boek over blikverbreding en acceptatie dat anderen anders kijken en denken dan wij.

Mensen zijn groepswezens. Om de groep veilig te houden, spreken we onderling omgangsvormen af. Die afspraken vormen de cultuur waarbinnen we ons bewegen en die cultuur bepaalt wat we gek vinden en wat niet. Doorgeslagen doel-middelrationaliteit in organisaties zorgt voor ontzielde tribes waar procedures en KPI’s belangrijker zijn dan menselijk contact. We kunnen niet zonder anderen, willen we overleven. We moeten elkaar echt zien en aan elkaar vragen wat de ander nodig heeft. Antropologen gaan over menselijke interactie, dat wat er tússen mensen zit. We denken in hokjes om de werkelijkheid aan te kunnen en te ordenen. Mensen die niet in een hokje passen, noemen we vaak gek. Jammer, want juist deze mensen zorgen voor creativiteit en vernieuwing.

Danielle Braun neemt ons mee langs twintig verhalen. Spiegels die stimuleren onszelf met de ander te vergelijken, waardoor ons eigen normaal minder vanzelfsprekend wordt. Voorbeelden uit andere landen komen voorbij en uit organisaties, gevolgd door verhalen over relaties en uit de psychiatrie. Het laatste deel gaat over paradijsvogels, een metafoor voor alles wat anders is: personen, werkwijzen, ideeën, buiten de lijntjes kleuren. De auteur vraagt ons vooral echt te luisteren naar de paradijsvogels en onze omgeving eens te bekijken vanuit een heel ander perspectief. Zuinig te zijn op die paar gekke anderen om ons heen.

In westerse organisaties veranderen we in twee stappen: van oud naar nieuw. We denken dat we in een keer kunnen omklappen. Terwijl bij gemeenschappen in de rest van de wereld en in ons persoonlijk leven verandering meestal in drie stappen plaatsvindt. Verandering vindt juist plaats tussen oud en nieuw, in het ondertussen, in de liminale tijd. We veranderen en groeien in die tussenfase. Daar weten we niet meer wat normaal is en moeten we iets beters verzinnen om de nieuwe situatie aan te kunnen. Dit leidt tot een nieuwe culturele ordening.

Da’s gek is een heerlijk confronterend boek. Dat begint al bij het vastpakken. Het voorplat bestaat uit een oog omringd door verfspatten die je kunt voelen en het geheel is smaakvol vormgegeven. De verhalen lezen als een trein, maar doen tegelijkertijd hun werk als indringende spiegel. Een heerlijk boek dat de blikvernauwing binnen organisaties kan helpen verbreden.

Nico Jong is senior adviseur bij het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.


Da's gek - 'Je wordt een beetje antropoloog'
20 april 2018 | Rick Lindeman

Drie jaar geleden alweer verscheen van Danielle Braun, samen met Jitske Kramer het geweldige boek De Corporate Tribe. Een rijke uitgave, vol mooie foto's van rites in Afrika en totempalen in Amerika.

Het koppelde een 'National Geographic'-ontdekkingsreis aan een gestructureerd en overzichtelijk werk over de rol van de 'stam' in het bedrijfsleven. Het stond vol verhalen, die ik ook in mijn eigen praktijk nu regelmatig vertel.

En nu is Braun terug met Da's gek, een antropologische kijk op 'Normaal'. Ook dit keer staat het boek weer vol met verhalen, nu gegroepeerd om het thema 'Normaal.' Braun beschrijft de sociale norm in verschillende culturen en organisaties, en daagt ons vervolgens uit om 'door te mijmeren', over wat de relativiteit van die norm (hij is immers op verschillende plekken vaak heel anders) eigenlijk betekent.

Een aantal van de verhalen zijn bekend uit het eerdere werk van Braun (& Kramer). Zo komt wederom het verhaal van het broodje 'Filet Americain' langs over rouwverwerking binnen de Nederlandse Politie. Op zich is dat niet heel erg, omdat de verhalen nu ingezet worden met een iets ander doel. Waar het in De Corporate Tribe vooral ging over de rol van rituelen in de organisatie, gaat het nu meer over wat een verhaal betekent voor je eigen perspectief. Maar wanneer je het aanschaft en eerder werk hebt gelezen, of Braun in actie hebt gezien, zal veel je bekend voorkomen.

Het boek leest vlot weg, door de verhalende toon, maar stelt aan de andere kant wel belangrijke vragen. Een voorbeeld is de GGZ: Hoe gaan we eigenlijk met gekte om in deze tijd, wat voor gevolgen heeft de dominantie van de 'DSM-Manual' (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders) op de kwalificatie van ziekten?

Toch is Da’s gek geen zwaar boek. Het staat vol met kleine beschouwingen, foto's en citaten. Waar De Corporate Tribe je sterkte in het begrip van je eigen organisatie en van je verandertraject een expeditie maakte, is dit een boek om een keer mee te nemen als je een moment van reflectie nodig hebt. Het is dan ook een ideaal cadeau voor iemand die op een kantelpunt in zijn leven staat. Zoals de achterflap zegt: je wordt zelf een beetje antropoloog, van je eigen leven, met dit boek.

Rick Lindeman is gecertificeerd facilitator en design thinker. Hij is facilitator bij LEF Future center van Rijkswaterstaat. Daarnaast is hij oprichter en eigenaar van het Faciliteer Atelier.


Populaire producten

    Personen

      Trefwoorden