Op werkdagen voor 23:00 besteld, morgen in huis Gratis verzending vanaf €20
Boek vol inspiratie voor moreel organiseren
19 februari 2020 | Bert Peene

Gelukkige organisaties bestaan niet. Een organisatie is immers slechts een abstractie, een construct dat enkel in ons hoofd bestaat. Toch koos Raymon Geurts ervoor zijn boek die titel mee te geven: De gelukkige organisatie (‘Organisatieontwikkeling vanuit betekenis’).

Betekenisvol organiseren is een populair thema in de hedendaagse managementliteratuur; misschien wel een van de populairste. Voor veel lezers was Simon Sineks Start with Why (uit 2009) waarschijnlijk de eerste kennismaking, en anders was het wel Verdraaide organisaties van Wouter Hart dat drie jaar later verscheen. Intussen zijn nog talloze boeken verschenen waarin met kracht een nieuw organisatieparadigma wordt bepleit, namelijk dat van een organisatie waarin mensen vanuit hun diepste kracht handelen, alle aanwezige kracht in hun organisatie benutten en daarmee maximaal betekenis hebben voor klanten, de maatschappij en voor zichzelf. Systemen, organisatieprincipes en –structuren worden middelen om de maatschappelijke meerwaarde  zo goed mogelijk te realiseren.

Het thema heeft één opvallend facet: streven naar een ‘gelukkige organisatie’, om maar bij de metafoor van Geurts te blijven, blijkt in de praktijk een kansloze missie. Daarover zijn alle auteurs het eens. De uitdaging is dan ook niet om zo snel mogelijk op de plaats van bestemming te komen; het geluk ligt in het op reis zijn. ‘Met steeds minder zekerheden, maar met het kompas van je eigen waarden en levensdoelen,’ aldus Geurts. Paul Stamsnijder komt in zijn onlangs verschenen boek Purpose (‘Het verhaal van de moraal’) tot dezelfde conclusie: de dynamiek rondom een organisatie is te groot – het buzzword in dit verband is ‘VUCA’ – financieringsstromen kunnen opdrogen, wet- en regelgeving veranderen, nieuwe concurrenten kunnen de markt betreden en een innovatie kan de relevantie van de organisatie onder druk zetten. Ben je net lekker op weg, word je zonder pardon teruggeworpen en kun je weer (bijna) van voren af aan beginnen. De ontwikkeling van betekenisvol organiseren is een queeste, een lange, avontuurlijke reis met grote hindernissen, die uiteindelijk geen Gulden Vlies of heilige Graal oplevert, maar enkel wijsheid; dat dan weer wel.

In zekere zin is dat ook Geurts’ doel. Hij draagt zijn boek op aan die bestuurders en managers die zich ervan bewust zijn dat een fundamentele omslag nodig is in ons denken en in de manier waarop we organisaties inrichten. Betekenisvol organiseren vraagt om moreel leiderschap. Leiderschap dat niet wordt gevoed door prestige en ego, maar door de behoefte maatschappelijke meerwaarde te leveren. De leiders die dat paradigma omarmen, wil hij helpen te komen tot een zorgvuldige organisatieontwikkeling, die tot meer maatschappelijke betekenis leidt. Daartoe heeft hij zijn boek zo opgebouwd dat de lezer – die bestuurders en managers dus, maar ook professionals van binnen en buiten de organisatie – het traject van organisatieontwikkeling op de voet volgt. Als een stappenplan dus eigenlijk, hoewel Geurts dat woord niet wil gebruiken.

Dat de ontwikkeling van moreel organiseren een reis met hindernissen is, weten we inmiddels. Een van die hindernissen is het wantrouwen dat volgens Geurts ingebakken zit in de cultuur van veel (de meeste?) organisaties. Medewerkers zijn moedeloos; hun gedrag wordt gekenmerkt door afhankelijkheid en dat komt vooral door het gedrag van hun leidinggevenden. Dat is volgens Geurts verre van consistent te noemen; het adagium ‘practise what you preach’ blijkt aan hen niet besteed. Dat maakt medewerkers cynisch en dat is jammer, want mensen willen er graag toe doen en op een positieve manier verbonden zijn met de organisatie en met elkaar. Wederkerigheid, dat is wat mensen zoeken. Daartoe is een transitie nodig, een systemische ontwikkeling waarin de organisatie werkt aan haar ‘zichtbare bovenstroom’. Vervolgens moet een transformatie plaatsvinden, een ontwikkeling van alle individuen in de organisatie. Dat zijn ook de hoofdlijnen in Geurts’ boek: van wantrouwen naar vertrouwen en van vertrouwen naar zelfvertrouwen.

De auteur maakt op een toegankelijke manier duidelijk welke stappen nodig zijn om tot betekenisvol organiseren te komen. Ik kan me daarom best voorstellen dat in sommige recensies sprake is van ‘een betekenisvol boek’.  Dat neemt niet weg dat ik een paar kritische kanttekeningen toch wel op zijn plaats vindt. Geurts’ boek leunt bijvoorbeeld zwaar op zijn eigen praktijkervaringen, waardoor sterk de indruk gewekt wordt van one size fits all. En dat geldt volgens mij toch al weer een tijdje als not done, in ieder geval binnen de serieuzere managementliteratuur. Successen behaald in het verleden, en dan ook nog door iemand anders, bieden immers geen enkele garantie dat ze door u kunnen worden gekopieerd. Daarnaast mis ik een stevige veranderkundige onderbouwing van Geurts’ betoog. Onderzoek heeft duidelijk gemaakt dat veranderaanpakken die gebaseerd zijn op wetenschappelijk bewezen of in ieder geval evidence informed inzichten, vele malen effectiever zijn dan aanpakken die enkel iemands praktijktheorie als basis hebben. En dat lijkt hier het geval te zijn. Dat maakt van De gelukkige organisatie een boek dat (nogmaals) het belang van organisatieontwikkeling vanuit betekenis onderstreept en eventueel inspireert om zelf die richting op te gaan. Niet minder, maar ook niet meer. Want voor het nemen van de hobbels die je daarbij onderweg tegenkomt, heb je andere bronnen nodig.

De gelukkige organisatie - 'De ervaring druipt ervan af'
3 januari 2020 | Nico Jong

Hoe creëren we welzijn en geluk voor velen in plaats van welvaart voor enkelen? Hoe worden bestaande organisaties toekomstbestendig en betekenisvol? Op deze, en andere vragen belooft Raymond Geurts antwoord in De gelukkige organisatie.

Het lijkt wel crisis in organisatieland. Op veel werkplekken draait het meer om angst, macht, ego, wantrouwen en gedoe in plaats van om efficiënte productie of dienstverlening. De mensen in deze organisaties zitten vast in een geestelijke gevangenis en voelen zich niet bij machte om dit te veranderen. Kortom, ze zijn ongelukkig. Volgens Raymon Geurts is daar best wat aan te doen, al kost het wel de nodige inspanning. In de kern gaat het om het terugbrengen van de organisatie naar haar werkelijke betekenis en ervoor te zorgen dat medewerkers daar vanuit hun intrinsieke motivatie aan bij kunnen dragen. Dat is het onderwerp van zijn boek De gelukkige organisatie.

In de betekeniseconomie staat niet het product of de dienst zelf centraal, maar juist de impact daarvan. Door de betekenis of de impact van de organisatie centraal te stellen, ontstaan andere vormen van organiseren. De organisatie moet zich dan gaan focussen op de relatie tussen haar professionals en haar klanten. Binnen die relatie levert ze telkens betekenisvolle bijdragen. Systemen, organisatieprincipes en -structuren zijn dan slechts middelen om de betekenis van de organisatie te realiseren.

Een gelukkige organisatie is volgens Geurts een gemeenschap waarin mensen zichzelf sturen en samen bouwen aan iets dat ze als betekenisvol ervaren, een hoger belang en een mooiere wereld. Dat leidt tot nieuwe spanningen en dilemma's, maar ze zijn nu zelf verantwoordelijk die op te lossen vanuit wat er voor hun toe doet. Niet gemakkelijk, maar wel zingevend. Willen organisaties in de toekomst relevant blijven, dan zullen ze ervoor moeten zorgen dat ze wendbaar kunnen inspelen op de continue complexiteit en dynamiek van de omgeving.

Veel pogingen om anders te organiseren mislukken omdat ze zich focussen op de vorm, terwijl juist een compleet andere manier van denken nodig is. Of omdat ze voorbijgaan aan het sterke wantrouwen binnen de organisatie. Of omdat medewerkers nog steeds gezien worden als hulpmiddelen voor de organisatie in plaats van als mensen met eigen behoeften en verlangens. De belangrijkste reden voor het mislukken van nieuwe organisatievormen is echter het ontbreken van een collectief gevoel van richting.

Het is nodig om een fundamentele omslag te maken in ons denken en in de manier waarop we organisaties inrichten. Verandering van structuur en systemen lukt alleen in samenhang met de verandering van onze manier van denken, werken en leven. Daarnaast zullen we moeten beginnen met het herstel van vertrouwen en wederkerigheid. Het belangrijkste vertrekpunt is dat niet meer de systemen in de organisatie leidend zijn maar de betekenis, de maatschappelijke impact die de organisatie wil hebben.

Raymon Geurts beschrijft vier fasen voor organisatieontwikkeling vanuit betekenis. De eerste is congruentie om te zorgen voor nieuwe samenhang in de activiteiten en keuzes van een organisatie door een richtinggevende, betekenisvolle belofte te formuleren. Dan volgt de fase van consistentie in het handelen van de leiding, waardoor voorspelbaarheid en vertrouwen groeien. De derde fase is voorspelbaarheid. Vertrouwen in het systeem van de organisatie en in het samenwerken aan de betekenisvolle belofte is dan hersteld. Teams en individuen gaan experimenteren met het realiseren van de betekenisvolle belofte. Ze leren feedback geven en er ontstaat ruimte voor verschillende manieren van werken. De vierde fase is eigenaarschap. Medewerkers geven hun eigen leiderschap vorm en sturen hun dagelijks werk vanuit intrinsieke motivatie. Ze ervaren eigenaar te zijn van de resultaten die ze boeken. In de rest van het boek worden deze ontwikkelingsfasen uitgewerkt, compleet met interventies en ontwikkelingsstappen.

De gelukkige organisatie is een waardevol boek over organisatieontwikkeling dat druipt van de eigen ervaring van de auteur. Het is heel toegankelijk door de heldere stijl en de duidelijke voorbeelden en illustraties. De kracht zit vooral in de herkenbaarheid en de continue aandacht voor samenhang: tussen transitie en transformatie, tussen systeem en mens, en tussen alle andere elementen die Geurts beschrijft. Alleen in samenhang kunnen organisaties functioneren en zich ontwikkelen tot een gelukkige werkplek.

Nico Jong is senior adviseur bij het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.

Populaire producten

    Personen

      Trefwoorden