Op werkdagen voor 23:00 besteld, morgen in huis Gratis verzending vanaf €20
Op zoek naar nieuwe oplossingen - Leiders hebben vele vaardigheden nodig
2 juni 2021 | Peter de Roode

Op zoek naar nieuwe oplossingen van Rosabeth Moss Kanter is een boek over leiderschap, dat geschikt is geschikt voor de top van organisaties. Het gaat verder waar mierzoete leiderschapstheorieën uit de afgelopen decennia ophielden.

Rosabeth Moss Kanter komt in Op zoek naar nieuwe oplossingen met een nieuwe loot aan de leiderschapsboom. Ze spreekt van ‘geavanceerd leiderschap': leiderschap dat niet zozeer leiding geeft aan mensen, maar aan grote vraagstukken in de wereld en in de maatschappij. Moss Kanter ontwikkelde samen met collega's in 2008 een programma op Harvard genaamd het Advanced Leadership Initiative (ALI). Een programma voor ambitieuze leiders dat hen helpt grote veranderingen door te voeren. Het boek dat eruit voortkwam is inspirerend. Het bevat veel praktijkvoorbeelden en een goed onderbouwd concept om op voort te borduren. Het boek had echter aan kracht gewonnen als de cases wat korter waren.

Optimisme en kritiek
Moss Kanter is de jongste niet meer, eind zeventig, maar uit haar boek straalt veel optimisme en hoop. Tegelijkertijd is ze ook heel kritisch, maar zonder zuur of cynisch te worden. Ze vergelijkt organisaties met kastelen. We beschermen ons tegen de buitenwereld en zijn geneigd het verleden te verdedigen. Deze observatie deed ze al geruime tijd geleden, en bracht haar ertoe om het ALI programma op te zetten. Dat was bepaald niet in een achternamiddag klaar.

Leergang
Moss Kanter erkent heel eerlijk op dat ze op een heleboel vragen geen antwoord wist. Maar dat weerhield haar niet om een volkomen nieuwe leergang te ontwikkelen. Over de gehele wereld begeleidt ze CEO's die allemaal met grote vraagstukken hun verhaal komen vertellen en ervaringen uitwisselen in Boston. Ze reisde zelf ook veel, en haar ervaringen deelt ze uitgebreid in het boek. De vele cases die besproken worden maken het boek zeer leesbaar. Maar ze hadden een stuk korter gemogen, omdat snel duidelijk wordt wat de essentie is en de vele details niet echt bijdragen.

Vraagstukken
Moss Kanter zoomt in op die mensen die grote maatschappelijke vraagstukken durfden aan te pakken, die coalities sloten, de urgentie aanvoelden, resultaatgedreven waren maar tegelijkertijd goed konden omgaan met weerstand van critici. Als we iets uit dit boek leren is het dat er een grote hoeveelheid vaardigheden nodig is om grote vraagstukken succesvol aan te pakken. Planning, control en beheer spelen slechts een bescheiden rolletje.

Impact
Hoe creëer je impact in de maatschappij? Als antwoord op die vraag biedt Moss Kanter de lezer de bekende indeling aan: logos -pathos -ethos. De logos is meestal wel op orde bij het hoger management met rationeel en meesterschap als bekende kreten. Voor het pathos gedeelte wordt al wat minder tijd vrijgemaakt. Maar ethos is het grote aandachtspunt. Dat gaat over zingeving en betekenisgeving. Wat Kanter toevoegt aan deze begrippen is dat we nog veel inzetten op een overtuigende argumentatie (logos), en dat we een emotioneel beroep moeten doen op de motieven en gevoelens en overtuigingen van toehoorders (pathos), maar dat we zelf geloofwaardig moeten zijn naar anderen (ethos).

Logos is de valstrik waar de geavanceerde leider uit weet te blijven omdat hij open staat voor de manier waarop anderen tegen de wereld aankijken. Hij is dus in staat een dialoog aan te gaan, zonder zijn eigen ideeën te laten varen.

Standbeelden
Een aansprekende casus is die over burgemeester Landrieu van New Orleans. Die verneemt dat er vier standbeelden in het park zijn waar zwarte mensen zich zeer over opwinden in verband met associaties over onderdrukking en slavernij. Hij haalde de standbeelden weg omdat het ‘verhaal uit het verleden geniepig' was. Hij vond dat het verhaal herschreven moest worden, en dat doet hij dan ook. Moss Kanter hierover: 'Soms is strategische verandering gewoon een kwestie van reframing.'

Barricades
De casus maakt duidelijk dat het niet zozeer de kennis was van Landrieu die hier de beslissende stem had. Nee het ging om de ethos en de pathos, om een nieuw verhaal te durven te vertellen terwijl je weet dat er tegenstanders zullen zijn die de status quo in stand willen houden. De geavanceerd leider is daarom niet alleen iemand met een leuk idee, of die het van idee naar initiatief kan brengen, of goed is in de implementatie. Nee, het is ook iemand die een geloofwaardig verhaal kan vertellen en op de barricades durft te staan als de gevestigde orde dat bedreigend vindt. Dat hebben we in de vele mierzoete leiderschapstheorieën van de afgelopen decennia nog niet eerder gezien.

Drs. Peter de Roode is zelfstandig adviseur en trainer. Hij ondersteunt organisaties bij het invoeren van grootschalige veranderingen waarbij gedragsverandering centraal staat. Hij is auteur van de boeken Meegaan of dwarsliggenWerkvormen voor managers en Leidinggeven kun je zelf. Samen met meerdere auteurs schreef hij onder red. van Rob van Es het boek Praktijkboek Veranderdiagnose en samen met Peter van den Boom schreef hij Theatervoorstellingen in organisaties. Naast zijn schrijfactiviteiten is hij spreker en organiseert hij trainingen en seminars over actuele managementthema's.


Op zoek naar nieuwe oplossingen - 'Leerzaam, en niet alleen voor topmanagers'
23 maart 2021 | Rudy Kor

Rosabeth Moss Kanter heeft naam en faam gemaakt met boeken zoals The Change Masters (1985) en When Giants Learn to Dance (1990). Haar boeken worden, net als dit boek, gekenmerkt door een combinatie van theorie en veel praktijkvoorbeelden.

Kanter zegt in de inleiding van Op zoek naar nieuwe oplossingen: 'Je moet wel een struisvogel zijn als je niet ziet dat de wereld overloopt van schandalen, crises, rampen en waarschuwingen voor nog meer rampen.' Er zijn meer mensen nodig die grootser en anders durven te denken over de positieve verandering die nodig is bij het klimaatvraagstuk, honger, ongelijkheid, vluchtelingencrisis, laaggeletterdheid of armoede. 'Daarom heb ik dit boek geschreven. Het is de neerslag van een zoektocht naar nieuwe mogelijkheden om positieve verandering tot stand te brengen.'
 
Handleiding voor nieuw leiderschap
In haar boek vertelt ze verhalen van allerlei mannen en vrouwen die vanuit verschillende achtergronden projecten hebben gelanceerd om een wezenlijke bijdrage te leveren aan de wereld. Veel van deze mensen zijn deelnemer aan het 'Advanced Leadership Initiative' van Harvard geweest, waar Kanter lang leiding aan heeft gegeven. Door hen te observeren bij hun werk heeft Kanter de ingrediënten van geavanceerd leiderschap te zien gekregen. Ze zegt dat haar boek een ‘handleiding' is, die laat zien hoe je leiderschap naar een nieuw niveau kan tillen.

Overtuigingskracht in plaats van positiemacht
Met ‘geavanceerd leiderschap' verwijst Kanter naar de extra vaardigheden die nodig zijn om warrige, complexe problemen van systemische aard aan te pakken. Geavanceerd leiderschap berust op overtuigingskracht, niet op positiemacht. Het gaat om daadkracht, niet om hiërarchie. Geavanceerde leiders hebben met elkaar gemeen dat zij los van gevestigde structuren, zoeken naar nieuwe wegen op terreinen vol onzekerheid, complexiteit en conflict. Volgens Kanter zijn geavanceerde leiders vaak mensen die al een carrière achter de rug hebben, ook al kan in principe iedereen zich in elke levensfase ontwikkelen tot een geavanceerd leider.

Realiteitstoets voor leiders met idealen
Kanter schudt idealistische leiders wakker, die overwegen om zich in te zetten in een rol als geavanceerd leider, met vragen om te bepalen of hun passies wel aansluiten bij hun ambities. Vragen als Droom ik al lang van zoiets? Vind ik dit cruciaal voor de toekomst van de mensen om wie ik geef? Ben ik bereid om de tijd erin te steken om mijn idee te ‘verkopen' aan mensen die het misschien niet begrijpen of ondersteunen? Ben ik vastbesloten om dit voor de lange termijn door te zetten? 'Ook als je slaagt voor de passietest, is succes niet gegarandeerd.'

Blikvernauwend
In de ervaring van leiders die een carrière achter de rug hebben ‘in een prestigieuze hiërarchie', schuilt volgens Kanter ook een gevaar. Hun topcarrière kan blikvernauwend werken, en volgens Kanter hebben ze allemaal de volgende zeven valkuilen: zelfgenoegzaamheid, kritiekloos isolement, veronderstelde privileges, helpende handen (die leiders van hun aangeleerd onvermogen verlossen), oogkleppen en ongeremde dadendrang. Vooral die dadendrang en het bijbehorend ongeduld kunnen geavanceerde leiders in de weg zitten als ze in de ‘woestijn' belanden. Dat is de rommelige, verwarrende ellendige middenperiode tussen start en het uiteindelijk succes van een verandersinspanning.

Theorie is niet nieuw, de context wel
Het boek is gebaseerd op de ontwikkeling en uitvoering van het programma 'Advanced Leadership Initiative' van Harvard en de ervaringen van de studenten (ervaren leiders) met de toepassing van het geleerde. Moss Kanter heeft het programma mede ontwikkeld en tien jaar begeleid. In het boek besteedt ze er wel veel aandacht aan. Voor de ex-deelnemers boeiend, maar voor de lezers die het programma verder niet kennen, is het minder relevant. Het is best interessant om de verhalen te lezen van leiders (en dus ex-deelnemers) hoe ze maatschappelijke vraagstukken hebben aangepakt. Maar het zijn wel heel veel voorbeelden van voornamelijk Amerikaanse organisaties, ergo: overdaad schaadt.

Of haar visie op leiderschap en veranderen nu echt nieuw en origineel is weet ik nog niet zo zeker. Wat wel nieuw is, is de context van ervaren leiders (die dezelfde opleiding hebben gevolgd) die een maatschappelijk relevant onderwerp oppakken en daarop reflecteren. Op zoek naar nieuwe oplossingen is een boek met typische Amerikaanse spelers en dito voorbeelden. En het zijn vooral verhalen van leiders die een topcarrière achter de rug hebben. Maar dat maakt de verhalen niet minder leerzaam, en niet alleen voor topmanagers.

Moss Kanter heeft veel gelezen en honderden gesprekken gevoerd over geavanceerd leiderschap. Ze verantwoordt achter in het boek in 13 pagina's waar ze haar verhaal op baseert, en ze besteedt net zo veel pagina's aan de index. Degelijk werk dus, maar dat is ook wel verwachten van een hoogleraar van Harvard. Het door Scriptum uitgegeven boek krijgt niet de hoofdprijs voor de opmaak en dus de leesbaarheid. Het boek bestaat uit volle pagina's met weinig tussenkoppen. Dat maakt dat de lezer veel energie nodig heeft om bij de les te blijven.

Baanbrekende oplossingen
Kanter levert wat ze belooft. Ze vertelt hoe een (geavanceerd) leider valkuilen overwint, hoe ze een baanbrekende nieuwe oplossing bedenken, hoe ze medestanders betrekken en hoe ze twijfelaars overtuigen en coalities opbouwen. Ze doet dat met hier en daar een theoretische reflectie, maar ze illustreert haar belangrijkste inzichten vooral in (te) veel praktijksituaties en lessen die daaruit getrokken worden. En daar zit ook de zwakte van het boek. Driehonderd bladzijden is wel veel voor wat Kanter de lezer mee wil geven. Op een gegeven moment komen de verhalen bekend voor en is de boodschap wel duidelijk. En die boodschap verdiende eigenlijk een compacter boek.

Rudy Kor is zelfstandig organisatieadviseur en auteur van diverse managementboeken. Tot voor kort werkte hij (als partner) bij Twynstra Gudde. Hij startte zijn werkzame leven bij Philips in Eindhoven. Als adviseur helpt hij (project)managers bij het effectiever inrichten van hun projecten. Als veellezer wordt hij gedreven door nieuwsgierigheid. Voor de lezer die benieuwd is wat anderen van een boek vinden, schrijft hij recensies voor Managementboek.nl


Populaire producten

    Personen

      Trefwoorden