Op werkdagen voor 23:00 besteld, morgen in huis Gratis verzending vanaf €20
Toeschouwer of toezichthouder? - 'Heel praktisch en bruikbaar'
13 november 2017 | Joost Naafs

De auteurs van Toeschouwer of toezichthouder?, Rolf Robbe en Albert Verhoeff, geven in hun boek talloze vragen en antwoorden rond thema’s die spelen binnen RvT’s en RvC’s.

Thema’s die in een Raad van Toezicht (RvT) of een Raad van Commissarissen (RvC) op een of ander moment altijd wel aan bod komen zijn: (1) missie van de organisatie (wie zijn we/wat doen we?), (2) de administratieve organisatie / interne controle (is de administratie op orde?), (3) een omgevingsanalyse (wat doet onze omgeving?), (4) het strategisch plan (waar gaan we heen?), (5) een risicoanalyse (wat doen we met onze risico’s?), (6) de juiste medewerkers (welke mensen hebben we nodig?), (7) de structuur van de organisatie (hoe organiseren we het?), (8) vermogensbeleid en financiering (kunnen we het betalen?), (9) planning & control (hoe weten we of we onze doelen bereiken?) en (10) functioneren van de bestuurder (kan de bestuurder dit behappen?). En bij elk van deze 10 thema’s gaat het erom dat de toezichthouder of commissaris de juiste vragen op de juiste manier weet te stellen.

De auteurs van het boek Toeschouwer of toezichthouder  geven voor elk thema aan op welke vragen de toezichthouder antwoord wil hebben. Waarbij hij (of zij natuurlijk) er altijd op moet letten de juiste informatie te krijgen, dat de vraagstelling en discussie voldoende diepgang heeft, de dialoog doelgericht is en dat hij/zij binnen zijn/haar rol blijft. De auteurs noemen het de vier tactieken die de toezichthouder kan gebruiken. Zelf zou ik willen spreken van de randvoorwaarden en zeker niet van tactieken; dat klinkt te operationeel en instrumenteel.
Door de ‘tactieken’ te koppelen aan de 10 vragen is het boek heel systematisch opgezet en eigenlijk ook heel eenvoudig. Daarmee is het ook laagdrempelig gebleven en vooral praktisch, met heel veel vragen en ook concrete handreikingen. Maar verwacht geen diepgang, bijvoorbeeld in de zin van discussie over ontwikkelingen en vernieuwingen in toezicht zoals die zich de afgelopen jaren hebben voltrokken en vorm hebben gekregen in verschillende governance codes.

Titel en subtitel van het boek vind ik niet echt goed gekozen. ‘Toeschouwer of toezichthouder’ veronderstelt een tegenstelling die er niet is. De hedendaagse toezichthouder ziet inderdaad toe (kijkt niet alleen, maar oordeelt en beslist ook). Waarbij hij of zij een goede balans moet vinden tussen afstand en nabijheid. En met ’10 vragen van toezichthouders aan bestuurders’ doen de auteurs zichzelf tekort: er staan talloze hapklare vragen in het boek. Dat is precies het sterke ervan! Met name geschikt voor mensen die zich afvragen: ben ik wel geschikt voor zo’n toezichthoudende rol? En misschien moeite hebben de juiste vragen te vinden. En ook een bestuurder kan zich vergewissen van alle vragen die hij van zijn RvT of RvC kan verwachten.

Kortom: heel praktisch en bruikbaar. Nog een stap verder en het zou een geprogrammeerde instructie zijn geworden. Maar de vraag blijft wel: kun je het uit een boekje leren? Goede vragen stellen leer je vooral door gesprekstechnieken en interviewen door interviewtraining. En toezicht houden? Dit boek kan dus zeker waardevol zijn, maar praktijktraining en ‘learning by doing’ blijven dan als aanvulling wel aanbevelenswaardig.

Joost Naafs was aanvankelijk werkzaam als docent-onderzoeker, adviseur en projectleider. Hij doceerde aan de Universiteit Twente (Bestuurskunde) en de Open Universiteit (Bedrijfs- en Bestuurswetenschappen en Marketing). Later werkte hij in diverse leidinggevende functies als hoofd, directeur of bestuurder op de terreinen rechtsbescherming, veiligheid en gezondheidszorg (zowel in het openbaar bestuur als bij ‘profit’ organisaties). Tevens adviseur en toezichthouder / commissaris in met name Zorg en Onderwijs. Hij is auteur van verschillende boeken, waaronder 'Met zorg wonen' (Bohn Stafleu van Loghum, 2010).


Toeschouwer of toezichthouder - Duidelijk en informatief
26 september 2017 | Edwin Tuin

Rolf Robbe en Albert Verhoeff hebben een vlot leesbaar boek geschreven over de rol van de Raad van Toezicht of Raad van Commissarissen in relatie tot het bestuur. Na het lezen van Toeschouwer of toezichthouder kun je je een goed beeld vormen hoe de dialoog tussen toezichthouder (of commissaris) en bestuurder kan plaatsvinden over de verschillende terreinen waarop toezicht wordt uitgeoefend.

Het boek bestaat uit drie hoofdstukken waarbij wordt gerefereerd aan een balspel. Dat geeft het boek een frivole inslag, al gaat het om een serieus spel met serieuze belangen. Hoofdstuk 1 behandelt het spel en hoe je het speelt. Er wordt ingegaan op het spel, de spelers, de strategie en de vraag of de lezer in dat spel past. Er staat spanning op de rolverdeling tussen toezichthouder (dan wel commissaris) en bestuurder. De toezichthouder is werkgever van het bestuur, legt verantwoording af aan de relevante stakeholders en adviseert het bestuur. Het is niet de bedoeling dat de toezichthouder op de stoel van de bestuurder gaat zitten, maar onderbouwde adviezen kunnen lastig terzijde worden geschoven. De paragraaf over strategie gaat over de spelregels die per sector verschillen en zijn vastgelegd in de relevante ‘governance code’ van de sector. Wat de spelregels precies zijn en wanneer bijvoorbeeld een overtreding wordt gemaakt en wat de strafmaat is, om in speltermen te blijven, is dan ook niet helder. Het gebruik van de spelmetafoor duidt ook op een onderlinge strijd - gelijk een balwedstrijd - leidend tot winst, gelijkspel of verlies. Dat geeft tevens de verschillen in belangen en daarmee de spanning tussen toezichthouder en bestuurder weer. De laatste paragraaf van hoofdstuk 1 gaat over de vraag of de lezer in het spel past. Deze vraag kan wellicht beter worden beantwoord als slotvraag nadat andere inhoudelijke hoofdstukken zijn gepasseerd.

Het tweede hoofdstuk, ‘Tactieken’ genoemd, bevat een viertal algemene adviezen of richtlijnen; te weten (1) zorg voor de juiste informatie, (2) voer een doelgerichte dialoog, (3) zorg voor voldoende diepgang en (4) blijf in je rol. Die adviezen worden nader toegelicht en vormen de paragraafstructuur van hoofdstuk 3 ‘Aan de bal’.

In hoofdstuk 3 worden tien hoofdvragen aan de bestuurder geformuleerd gebaseerd op de tien terreinen van toezicht. De tien terreinen worden niet expliciet genoemd en er ook wordt niet verwezen naar literatuur welke dat zijn. De gestelde hoofdvragen hebben betrekking op de missie, visie, administratieve organisatie, bedrijfsomgeving, doelstellingen, risico’s, mensen, organisatie, financiën, meten en de bestuurder zelf. Iedere paragraaf behandelt een hoofdvraag waarbij wordt gestart met een gesprek tussen bestuurder en toezichthouder op basis van een voorbeeldcasus. Tijdens zo’n gesprek wordt aandacht besteed aan o.a. stellen van kritische vragen, waarderen van andermans inbreng, doorvragen, perspectief van de ander innemen, vragen naar overtuigingen, meedenken en omdenken. Iedere paragraaf eindigt met leervragen voor de toezichthouder. Deze opzet geeft een duidelijk beeld van hoe zo’n gesprek kan verlopen.

De casus-dialogen verlopen allen in goede harmonie. Men staat open voor feedback, is constructief en redelijk; kortom ‘men komt er samen goed uit’. Het spel van goed toezicht kan zeker ook leiden tot strijd. Voorbeelden van adviezen die niet worden omarmd, strijdige meningen, conflicten, escalaties en de oplossing daarvan zijn niet opgenomen, maar hadden dit boek zeker spannender en realistischer gemaakt.

Tot slot is Toeschouwer of toezichthouder een duidelijk, praktisch en prettig lezend informatief boek dat een praktisch inkijkje geeft in het (vragen)spel tussen toezichthouder en bestuurder. Opvallend is dat – in een organisatiecontext die doorgaans sneller en ingrijpender verandert – (vragen over) onderwerpen als innovatie, digitalisering, organisatiecultuur, verandercapaciteit en veranderbereidheid - nauwelijks of geen aandacht krijgen. Mede daarom moet iedere raad samengesteld zijn uit mensen met een diversiteit aan disciplines en persoonlijkheden om het beste toezicht te kunnen bieden waarbij de in dit boek geboden inzichten zeker de kwaliteit daarvan zullen verhogen.

Edwin Tuin is zelfstandig veranderstrateeg en auteur van Alles draait om verandering. Hij heeft ruim 25 jaar ervaring met het vormgeven van ambities van organisaties, het ontwikkelen van veranderstrategieën en helpen van veranderen en digitaliseren van organisaties.


Populaire producten

    Personen

      Trefwoorden