Op werkdagen voor 23:00 besteld, morgen in huis Gratis verzending vanaf €20
De Goede Bestuurder - 'Wijnsma graaft een spade dieper'
5 mei 2021 | Henrie Henselmans

Wat is een goede bestuurder? Iemand die resultaten boekt, die verbindend is - om maar even aan te sluiten bij de mode-, of iemand die fatsoenlijk is? Het laatste komt nog het meest overeen met de strekking van De Goede BestuurderPieter Wijnsma vraagt zich af wat iemand tot een goede bestuurder maakt in de morele zin van het woord.

Ben ik fatsoenlijk? Dat is meestal niet de eerste vraag die een bestuurder zichzelf zal stellen. De auteur heeft jarenlang bestuurders opgeleid en als er iets mis was ging in het besturen waren de vragen die aan de orde kwamen steevast dezelfde: ‘Zijn er geen domme procedurele fouten gemaakt? Is het machtsspel  handig gespeeld? Is het krachtenveld juist ingeschat?'

Het zijn vragen die gaan over de bestuurlijke handigheid, niet onbelangrijk,  maar Wijnsma graaft een spade dieper. ‘Is er recht gedaan? Heeft de betrokkene voldoende moed betracht? Is hier niet gesjoemeld met de eigen waarden en zijn er geen essentiële waarden over het hoofd gezien?'

Deugdethiek
De deugdethiek van Alasdair MacIntyre  - en natuurlijk Aristoteles, daar kan je nooit omheen als het over deugden gaat -  is de belangrijkste referentie in het zoeken naar het morele kompas.

De standpunten van MacIntrye worden nauwgezet gefileerd en geanalyseerd en vaak ook afgezet tegen de opvattingen van anderen zoals Max Weber, Michel Foucault en Norbert Elias.  En binnen Nederland; René ten Bos, Wouter Hart en Paul van Tongeren. Begripsanalyse is wat de klok slaat.

Vier typen management
Er komen verder vier typen management aan de orde. Ten eerste, de manager als een professional die op rationele wijze gebruik maakt van wetenschappelijke inzichten en zich richt op niet controversiële doelen.  Ten tweede, de ontaarding van de rationele manager, die medewerkers exploiteert en dus niet neutraal is in moreel opzicht.  De manager als ‘agent van het kapitalisme'.

Bij het derde type is het verhaal heel anders. Nu gaat het om de manager als producent van betekenis. Betekenis die helpt om onzekerheid te verdragen.  De manager wordt hier leider en dit type wordt ook wel de magische religieuze benadering genoemd.

Het vierde type is meer politiek van aard. Management is hier vooral een permanent proces van ‘ wheelen en dealen' in wisselende coalities. Het overkoepelend belang van de organisatie raakt hier uit het zicht.

De auteur spreekt zich niet expliciet over deze typen uit, maar presenteert wel een eigen visie op moreel leiderschap die dicht in de buurt komt van het derde type management.  De leider die een ‘ambt'  draagt en ‘niet manipulatief met anderen omgaat'. Meer een waardendrager dan een technocraat.  Iemand die zich ondergeschikt maakt aan de grotere maatschappelijke belangen.

Zorgzaamheid
Zorgzaamheid is in zijn visie de centrale waarde van de ethiek van besturen. ‘Het zich eigen maken van dat concept van zorg als basis voor ethiek van het besturen is veel meer dan een intellectuele exercitie'.  Het gaat hier om de deugden ‘van de persoon achter de functionaris. Deugden moeten in ervaring worden ontwikkeld. De drie belangrijkste deugden zijn volgens de auteur de deugden uit de christelijke variant van de deugdenleer;  nederigheid, dienstbaarheid en zorgzaamheid.  Ik ben ze nog niet in de profielen van bestuurders tegen gekomen. De auteur realiseert zich dat goed. Hij heeft het over ‘private dictatorship', al dan niet in verlichte vorm, dat in de meeste van onze organisaties gemeengoed is'.

Formatiecrisis
Op het moment van schrijven van deze bespreking is de formatiecrisis gaande. Het vinden van een nieuwe bestuurlijke stijl lijkt daar deel van uit te maken. Wat die nieuwe stijl moet worden is mij niet bekend. Misschien wordt dat ook wel nooit bekend, maar als je wilt zoeken naar elementen die de nieuwe bestuursstijl kunnen typeren kan het geen kwaad in De goede bestuurder van Pieter Wijnsma te bladeren. Echt lezen kan natuurlijk ook, daar moet je dan wel even voor gaan zitten.

Henrie Henselmans is interimbestuurder in een zorginstelling en heeft ruime ervaring als bestuurder en toezichthouder in de zorg, m.n. GGZ. Recent verscheen van zijn hand het boek Bestuurskunst.


De goede bestuurder - 'Biedt waardevolle inzichten'
5 maart 2021 | Christel Deckers

De titel van dit boek schept verwachtingen. Er staat immers ‘De' goede bestuurder en niet ‘Een' goede bestuurder. Nieuwsgierig als ik ben nam ik het ter hand. En ik werd niet teleurgesteld.

Pieter Wijnsma is een zeer belezen filosoof die kan putten uit jarenlange ervaringen in het geven van masterclasses in de zorg en de verhalen die hij daarbij ophaalt bij de deelnemers. Pieter is in 2019 gepromoveerd op het onderwerp Ethiek van het besturen. In De Goede Bestuurder borduurt hij daarop voort.

Via een filosofische reis van Aristoteles naar MacIntyre naar Nietzsche, en vele andere filosofen, komt hij tot de vaststelling van vijf deugden van een goed bestuurder; te weten nederigheid, dienstbaarheid, zorgzaamheid, rechtvaardigheid en verstandigheid.Vervolgens gaat hij dieper in op zorgzaamheid en dienstbaarheid.

Ik licht diensbaarheid uit, bij wijze van voorbeeld.

Wijnsma maakt onderscheid tussen de bestuurder als functionaris en als persoon: Het specifieke kenmerk van deze functionaris is, is dat hij ambtsdrager is. De persoon is daaraan ondergeschikt, maar het heeft wel repercussies voor die persoon. Het vereist dat die persoon zich dienstbaar opstelt ten aanzien van het ambt dat wordt bekleed.

Dienstbaar... hoe meet je die kwalificatie en wanneer heb je er als bestuurder genoeg van? Maakt zo'n kwalitatieve indicator het opstellen van een functieprofiel overbodig? Nee natuurlijk niet. En genereert de eigenschap dienstbaar ook gezonde financieel duurzame resultaten? Ook dat is helaas niet het geval.

Maar het is wel een indicator die helpt om het gesprek aan te gaan. En dat geldt voor zorgzaamheid, de tweede deugd die Wijnsma bespreekt.

De goede bestuurder is daarmee geen boek dat je in één ruk uitleest, maar een boek ter inspiratie en (zelf) reflectie? Kies zelf hoe je het wilt gebruiken: alleen of in gesprek met je medebestuurder, raad van toezicht of collega MT-leden. Het is belangrijk leesvoer voor raden van toezicht om vanuit hun werkgeversrol te reflecteren over en beter nog mét hun bestuurder(s).

De goede bestuurder biedt waardevolle inzichten op basis van Wijnsma's kennis van de filosofie, en zijn praktijkervaring met besturen! Bovendien is het voorzien van ruim negentien pagina's aan verwijzingen. En dat alles voor nog geen 35 euro: een koopje!

Christel Deckers is een zeer ervaren bestuurder, adviseur en commissaris zowel binnen de zorg als in het onderwijs. Zij is gepromoveerd aan de Business School of Economics in Nijmegen en doet nu onderzoek aan de Erasmus Universiteit naar Bestuur en Toezicht in de zorg. Kernwoorden in haar werk zijn: We doen het samen, met plezier naar je werk en de juiste mens op de juiste plek: www.christeldeckers.nl.


Populaire producten

    Personen

      Trefwoorden